Chuyện Bi di nét: Nên tin vào con số thống kê nào?
Khi đọc các số thống kê do những cơ quan có uy tín đưa ra, chúng ta có nên tin hay không? Nên tin, nhưng phải biết người ta lấy đâu ra các con số đó!

Home
Khi d?c các s? th?ng kê do nh?ng co quan có uy tín dua ra, chúng ta có nên tin hay không? Nên tin, nhung ph?i bi?t ngu?i ta l?y dâu ra các con s? dó! Trong cùng m?t ngày, quư v? s?ng ? M? có th? du?c nghe ông chính ph? khoe trong m?y tháng qua kinh t? M? r?t t?t, b?ng c? là có hàng tram ngàn jobs m?i, công vi?c m?i cho các công nhân M?; sau dó l?i du?c nghe m?t chính tr? gia dôi l?p than r?ng trong th?i gian m?t tháng có tram ngàn ngu?i m?t vi?c. Ngu?i nghe không bi?t nên m?ng hay nên lo. Đ?c nh?ng con s? hay t? s? th?t nghi?p, ngu?i ta có th? nêu lên d? các s? li?u t?t, x?u tùy con m?t l?c quan hay bi quan. Cùng m?t con s?, cung nhu cùng m?t ly nu?c, ngu?i th́ bu?n bă nói ly nu?c dă voi m?t m?t n?a, ngu?i khác l?i m?ng là ly nu?c v?n c̣n d?y m?t n?a. Nhung, ngay c? khi ngu?i ta nói v? cùng m?t s? th?ng kê, thí d?, s? công vi?c m?i t?o ra trong n?n kinh t? M? trong m?t tu?n l?, ngu?i ta có th? dua ra nh?ng con s? khác nhau. V́ b? Lao d?ng M?, có co quan th?ng kê ph? trách d?m công an vi?c làm m?i, dùng hai phuong pháp khác nhau d? d?m. Hai phuong pháp có th? dua t?i nh?ng con s? r?t xa nhau, b? Lao d?ng tŕnh bày c? hai, nhung ngu?i d?c di?n van có th? tùy ư ch?n m?t, mi?n sao ch?ng minh du?c di?u h? mu?n nói. HAI PHUONG PHÁP Đ?M VI?C LÀM M?i tu?n b? Lao d?ng dua ra các con s? công vi?c m?i b?ng phuong pháp th?ng kê h?c. Th?ng kê h?c có nh?ng phuong pháp d?m d?a trên m?t s? ngu?i làm “m?u” (sample) r?i suy ra toàn th? dân chúng. Nó cung gi?ng nhu di h?i 1,200 ngu?i r?ng ai thích hay ghét nh?ng vi?c ông t?ng th?ng dang làm, sau dó k?t lu?n r?ng trong toàn th? nu?c M? có 54% ?ng h? ông T?ng th?ng, và 46% không ?ng h? ông ta. Nh?ng t? s? dó d?a trên cái m?u 1,200 ngu?i mà suy ra, nhung ngu?i ta tin r?ng nó ph?n ?nh dúng cho c? nu?c, v́ dă theo dúng các phuong pháp th?ng kê h?c. Ch?ng h?n, ch?n 1,200 ngu?i dó cách nào có tính ch?t tiêu bi?u, d?i di?n cho t?t c? dân M?. Đ? d?m s? công an vi?c làm m?i, b? Lao d?ng di tham h?i hai “m?u” khác nhau. Theo cách th? nh?t g?i là payroll survey, h? ph?ng v?n 400,000 xí nghi?p ch?n m?t cách t́nh c?, h?i các xí nghi?p dó trong tu?n l? v?a qua có tuy?n thêm nhân viên m?i hay không. Sau khi t?ng c?ng l?i, h? suy ra trong toàn qu?c có bao nhiêu jobs m?i. Phuong pháp th? hai, household survey, là di h?i các gia d́nh xem có ngu?i m?i ki?m du?c vi?c làm hay không, trong tru?ng h?p này h? dùng m?t m?u 60,000 gia d́nh ch?n t́nh c? ? kh?p nu?c M?. Hai con s? t́m ra b?ng hai phuong pháp l?y m?u khác nhau, và k?t qu? cung khác nhau. Thí d?, khi tính cho n?a cu?i c?a nam 2003, phuong pháp h?i các gia d́nh cho th?y trung b́nh m?i tháng có 134,000 công vi?c m?i du?c t?o ra trong kinh t? M?. Nhung phuong pháp ph?ng v?n các xí nghi?p trong cùng th?i gian dó l?i cho th?y m?i tháng b́nh quân ch? có 37,000 công vi?c m?i. T?i sao ông nói gà bà nói v?t nhu v?y? M?t lư do c?a s? khác bi?t là do có nh?ng công ty m?i ra d?i cung t?o thêm vi?c làm, ph?n l?n các công ty này thu?c lo?i nh?, h? không du?c d?i di?n d?y d? trong m?u c?a b? Lao d?ng. Nghia là cái m?u mà các nhà th?ng kê dùng di h?i tham nó không ph?n ?nh t́nh tr?ng th?t. Trong khi dó, có nh?ng công ty l?n b? dóng c?a, t?t c? các công vi?c d?u bi?n m?t, s? vi?c m?t th́ du?c d?m d?y d? trong m?u dó. Nghia là cái m?u 400,000 xí nghi?p m?i tu?n d?u xa s? th?t hon, không có tính ch?t tiêu bi?u n?a. L?i l?y m?u theo các gia d́nh tránh du?c khuy?t di?m dó. Hon n?a, nó c̣n ph?n ?nh du?c t́nh tr?ng nh?ng ngu?i t? kinh doanh l?y, không di làm công cho xí nghi?p nào c?, h? cung thu?c th? tru?ng lao d?ng nhung không du?c d?m trong phuong pháp h?i các xí nghi?p. Khi dùng phuong pháp m?i, di?u ch?nh d? lo?i b? nh?ng l?ch l?c khi ph?ng v?n các xí nghi?p, tính chung cho b?n tháng cu?i nam 2003 là nh?ng tháng kinh t? lên rơ r?t hon, s? công vi?c m?i do hai cách d?m cung v?n khác nhau. Phuong pháp h?i các gia d́nh cho bi?t m?i tháng có kho?ng 229,000 vi?c làm m?i; c̣n phuong pháp h?i xí nghi?p th́ ch? th?y có 61,000 vi?c thôi. V?y nên tin vào con s? nào? Nh?ng ngân hàng ph?i tính toán nên d?u tu hàng t? m? kim vào dâu, t?t nhiên ph?i s? d?ng con s? nào h? cho là dáng tin hon. Nh?ng co quan nghiên c?u kinh t?, làm c? v?n kinh doanh, h? cung ph?i th?n tr?ng. Dùng m?t con s? th?ng kê sai s? th?t là m?t ti?n, ai cung ph?i tính k?. Nói chung, các nhà kinh t? hay s? d?ng k?t qu? c?a phuong pháp h?i các xí nghi?p, v́ m?u th?ng kê 400 ngàn l?n hon, dáng tin hon, sau khi dă di?u ch?nh d? tránh các l?ch l?c, nhung c̣n các nhà chính tr? th́ h? thu?ng không lo m?t ti?n c?a h?, cùng l?m làm m?t cung ch? t?n ti?n c?a dân thôi. Cho nên h? du?c t? do dua ra con s? cao hay th?p cung du?c mi?n là phù h?p v?i m?c dích c?a h?, là thuy?t ph?c dân chúng b? phi?u cho h?. Khi nghe các chính tr? gia, ? m?t nu?c dân ch?, thông tin t? do và d?y d?, chúng ta v?n ph?i coi ch?ng! CÁC NHÀ CHÍNH TR? THA H? D?N CH?NG Thí d?, trong tháng 12 nam ngoái, các nhà kinh t? u?c ch?ng c? nu?c M? s? có thêm 150,000 công vi?c m?i, v́ tháng 11 dă có hon 130,000 vi?c m?i mà các ch? s? kinh t? d?u dang lên. T?i tháng Giêng, các con s? th?ng kê du?c công b? th́ ch? th?y t?o ra du?c 1,000 vi?c làm mà thôi. M?t chính tr? gia d?ng C?ng Ḥa s? không nói t?i con s? 1,000 dó, mà s? tính trung b́nh cho c? hai tháng 11 và 12 cho d?p! Nhung m?t nhà chính tr? d?ng Dân Ch? s? nói: Đ?y, c? tháng tr?i ch? thêm du?c m?t ngàn công vi?c! Và khoe thêm: Trong tám nam ông Clinton c?m quy?n trung b́nh c? ba ti?ng d?ng h? nu?c M? t?o ra du?c m?t ngàn công vi?c m?i r?i! T? s? th?t nghi?p cung du?c di?n t? khác nhau, tùy quan di?m chính tr?. Ông B? tru?ng Tài chính trong chính ph? Bush dă hân hoan báo tin m?ng là trong tháng 12, 2003 t? s? th?t nghi?p dă gi?m t? 5.9 ph?n tram xu?ng 5.7 ph?n tram, t?c là b?t 0.2%! T? hon m?t nam nay t? s? th?t nghi?p m?i xu?ng th?p nhu v?y. Ông gi?i thích s? ngu?i th?t nghi?p gi?m là nh? chính sách c?t thu? c?a chính ph? dă có tác d?ng! Nhung các nhà chính tr? d?i l?p s? t́m ra con s? khác. H? nêu lên t? s? ngu?i dang làm vi?c trong toàn th? dân chúng. Trong tháng tru?c, 66.2 ph?n tram dân M? dang có vi?c làm, tháng sau ch? c̣n 66% mà thôi. Cung gi?m 0.2% gi?ng nhu t? s? th?t nghi?p gi?m, nhung nh́n theo hu?ng khác! Làm sao gi?i thích du?c c?nh kinh t? di theo hai chi?u nhu v?y? Mu?n hi?u th́ chúng ta ph?i bi?t phuong pháp ngu?i ta tính t? s? th?t nghi?p nhu th? nào. Ngu?i ta dem s? ngu?i dang di ki?m vi?c làm mà không có, chia cho t?ng s? l?c lu?ng lao d?ng ? M?. Khi t? s? dó gi?m xu?ng 0.2% t?c là s? ngu?i di ki?m vi?c không ra dă gi?m di. Nhung t? s? dó không nói cho ai bi?t là r?t nhi?u ngu?i dă chán không c̣n di ki?m vi?c n?a, nên không du?c d?m. Trong tháng 12 nam ngoái có 309,000 ngu?i chán n?n nhu v?y, d?n ngày ph?i di x?p hàng n?p don xin vi?c h? l?i n?m ng? ? nhà hay di u?ng la de coi phút bon! H? bi?n m?t trong b?n th?ng kê nh?ng ngu?i th?t nghi?p, giúp cho t? l? th?t nghi?p trông d?p hon! Quư v? có th? ch?n con s? nào bi?n minh cho l?p tru?ng chính tr? c?a ḿnh, r?i hùng h?n d?n ch?ng, tuyên b?, con s? nào cung là s? th?t c?! Nhung các chính tr? gia cung ph?i th?n tr?ng, d?ng d? l?i nói c?a ḿnh di quá xa so v?i s? th?t. N?u ḿnh tuyên b? m?i chuy?n d?u t?t d?p, chúng ta th?ng ti?n trên con du?ng vinh quang, r?i ba tháng sau kinh t? l?i b?t bát hon, th́ không c̣n ai tin l?i ḿnh n?a. Ngu?c l?i cung v?y. N?u dem t?i cho công chúng m?t h́nh ?nh den t?i quá, r?i qua m?y tu?n l? h? th?y t́nh h́nh tuoi sáng h?n lên, l?n sau ḿnh nói h? s? không tin n?a. Làm dân m?t nu?c t? do cung kh?. Ph?i du?c thông tin, nhung l?i ph?i hi?u bi?t d? suy nghi v? các tin t?c. Nhung có ai mu?n s?ng nô l? hay không? Thà r?ng t? do r?i b? dánh l?a c̣n hon s?ng nô l?. V́, “ngu?i ta có th? dánh l?a m?t ngu?i su?t d?i, có th? dánh l?a t?t c? m?i ngu?i trong m?t th?i gian nào dó, nhung ai không th? nào dánh l?a t?t c? m?i ngu?i măi măi.” Đó là lư do nh?ng ngu?i khôn ngoan ch?n ch? d? t? do, dánh cá r?ng làm dân m?t nu?c dân ch? th́ b?t b? l?a hon. Vu S?c
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here