LTS – T? Bàn Vi?t Houston là c?t m?c bàn v? các v?n d? th?i s? t? chính tr? t?i kinh t?, van hóa... do nhà báo Vi?t Nguyên trong ban biên t?p Ngày Nay ph? trách. Ông cung là m?t bác si làm vi?c t?i Houston.

HOUSTON (NN) – “Muu s? t?i nhân, thành s? t?i thiên”, gi?c m?ng “xung bá d? vuong” m?t l?n n?a c?a c?u TT Bill Clinton tan thành mây khói sau khi Thu?ng ngh? si Barack Obama chi?m du?c d? s? phi?u d?i bi?u c?n thi?t d? chính th?c thành ?ng c? viên T?ng th?ng c?a d?ng Dân Ch? và bà TNS Hillary Clinton dành tuyên b? ch?u thua ngày 7/6/2008. 

L?n này bà Clinton không roi nh?ng gi?t l? nhu sau ngày th?t c? ? Iowa, có l? bà cung c?m th?y không c?n ph?i khóc cho muu d? c?a ông ch?ng Bill Clinton mu?n làm T?ng th?ng trong h?u tru?ng thêm tám nam n?a, d? bà v? làm b?c bình phong, b?t chu?c c?u T?ng th?ng nu?c Nga Vladimir Putin lui m?t bu?c xu?ng làm th? tu?ng nhung th?c s? có d? quy?n l?c cu. Ông c?u t?ng th?ng không th?c hi?n du?c ý d?nh trong m?t nu?c dân ch? M? khác h?n v?i ông Putin ? m?t nu?c Nga dân ch? gi? hi?u. L?ch s? Hoa K? dã ti?n m?t bu?c dài v?i ?ng c? viên da den l?n d?u tiên trong l?ch s? dang bu?c m?t bu?c d?n g?n tòa B?ch ?c.

Cu?c b?u c? 2008

Cu?c ch?y dua vào tòa B?ch ?c nam 2008 x?y ra s?m hon m?i nam và hai ?ng c? viên c?a hai d?ng C?ng Hòa và Dân Ch? cung d?i d?u v?i nhau s?m hon. Ð?ng Dân Ch? ph?i ch?m d?t cu?c chay dua gi?a bà TNS Hillary Clinton và TNS Barack Obama d? ch?m d?t s? chia r? càng ngày càng n?ng trong d?ng và d? d?i d?u v?i TNS John McCain, ?ng c? viên T?ng th?ng d?ng C?ng Hòa nhung dã hành x? nhu duong kim T?ng th?ng v?i chuy?n d?i ngo?i ? Au châu và Trung Ðông.

Cu?c b?u c? nam 2008 là cu?c b?u c? khó tiên li?u. Ða s? các nhà tiên doán th?i cu?c dã doán sai. Trong nh?ng cu?c tham dò ý ki?n t?i các cu?c b?u c? so b? ti?u bang gi?a hai ?ng c? viên Hillary Clinton và Barack Obama, các nhà bình lu?n dã d?a trên nh?ng con s? tham dò sai l?c. Bà Clinton b? tiên doán thua ông Obama ? Texas nhung dã th?ng.

Tuong t?, nhu ? ti?u bang Ohio, cu?c tham dò ý ki?n cho th?y ông Obama d?n tru?c 2% nhung thua bà Clinton 10%.  ? California, ông Obama d?n 6% rôi thua  9%. ? Indiana ông Obama th?ng 14% thay vì thua bà Clinton. Lý do d? hi?u là nh?ng cu?c tham dò ý ki?n không dáng tin c?y. Các con s? d?a trên s? ngu?i du?c h?i r?t ít, trung bình t? 500 d?n 700 ngu?i, con s? c?a báo New York Times ch? d?a trên 283 ngu?i khác v?i nh?ng con s? trên 1000 ngu?i c?a dài BBC. Nh?ng con s? d?a trên m?t s? nh? ngu?i g?p trên du?ng ph? không d?i di?n du?c cho dân M?. Nh?ng ngu?i còn l?i du?c g?i t?i nhà, da s? là ngu?i th?t nghi?p thi?u s?.  Nh?ng ngu?i du?c h?i tr? l?i cho qua chuy?n ho?c nói láo. Nh?ng con s? này l?i du?c dùng cho các nhà bình lu?n trên các dài truy?n hình. Trong nam 2007, ngu?i ta th?y rõ ràng nh?ng con s? này du?c dùng d? kêu g?i c? tri di b?u cho ông Bush khi các cu?c tham dò ý ki?n d?u cho th?y ông Bush s? thua ông Kerry.

Ông Obama dã th?ng vì nh?ng l?i l?m c?a bà Clinton. Bà dã dùng ông Clinton d? di tranh c? cho bà. Trong 20 nam nay ông Clinton dã khéo léo che d?y nh?ng l?i l?m và dã khéo léo l?y lòng dân da den khi l?p van phòng c?u T?ng th?ng ? Harlem nhung khi d?ng dôi th? da màu thì ông dã d? l? b? m?t th?t k? th? ch?ng t?c. Nh?ng l?i tuyên b? trong nh?ng tháng tranh c? c?a ông Clinton dã h?i v? và khi?n ngu?i ta nghi d?n quá kh? không m?y t?t d?p c?a ông v? Monica Lewinsky, vê Gennifer Flower và dân M? c?m thây không tho?i mái l?m v?i d? nh?t phu quân tuong lai.  H?i th?i k? kinh t? th?nh vu?ng h?u Reagan và chi?n tranh l?nh ngu?i ta d? tha th? cho ông nhung nh?ng ki?u cách c?a th?i Clinton không còn an khách.  Th? l?c d?i gia Kennedy và công doàn AFL-CIO d?ng d?ng sau TNS Barack Obama cùng “n?i ph?n” nhu c?u b? tru?ng Nang lu?ng Richardson, TNS John Kerry, John Edwards dã giúp TNS Obama dánh b?i bà Clinton, chua k? d?n b? máy tranh c? t? hôi tháng giêng d?u nam cho th?y bà Clinton không th? có thêm ti?n vào qu? tranh c? khi dã dùng tôi da 2,300 M? kim m?i d?u c? tri nhu lu?t tranh c? Hoa K? quy d?nh.

K? phùng d?ch th?

Ð?o di?n George Lucas c?a n?n di?n ?nh Hollywood gi? dây dang ch? d? ch?n l?a gi?a hai tài t? dóng phim s?p d?n cho cu?n phim c?a ông: T?ng th?ng con lai d?u tiên hay T?ng th?ng c?u chi?n binh Vi?t Nam d?u tiên? Ng?n sóng Obama dang tràn kh?p th? gi?i, t? M? qua Au Châu, Á, Phi và Nam M?.  TNS John McCain dang ph?i d?i d?u v?i ng?n sóng dang lên, ng?n sóng t? hào c?a n?n dân ch? M?. Ngay sau khi TNS Obama th?ng c? so b? d?ng Dân Ch?, 76% dân M? dã tuyên b? h? s?n sàng ch?p nh?n m?t t?ng th?ng da den so v?i con s? 14% trong nam ngoái (n?u chúng ta còn tin vào nh?ng con s? tham dò ý kiên!).

Hai ?ng c? viên John McCain và Barack Obama tuy khác màu da nhung có nhi?u di?m r?t gi?ng nhau. Cu?c tranh tài trong sáu tháng t?i s? nghiêng ng?a.

C? hai ngu?i d?u di t? trong bóng t?i ra ánh sáng. Nam 2007, gi?i bình lu?n d?u cho là cu?c d?i chánh tr? c?a TNS McCain dã cáo chung, còn TNS Obama ch? sáng chói trong nam tháng qua. C? hai d?u thu hút s? phi?u c?a thành ph?n d?c l?p không thu?c d?ng phái nào.  C? hai d?u nhìn v? tuong lai m?c dù ngu?i ta c? g?ng ép ông John McCain v?i TT Bush nhi?m k? 3 hay Obama v?i gi?i chánh tr? da den. C? hai d?u h?p d?n báo chí và truy?n thông.

Ông Barack Obama, ngu?i con lai da den, sanh tru?ng ? Hawaii, ti?n thân sau khi t?t nghi?p Harvard dã thu hút gi?i c? tri v?i kh?u hi?u “Yes We Can” d?i d?u v?i TNS John McCain c?u chi?n binh Vi?t Nam, quên quá kh?, nhìn v? tuong lai thay d?i m?t nu?c M?. TNS Obama có tài thu hút qu?n chúng nhanh chóng, nh?t là gi?i tr?, di?m thu hút là ông dùng ch? “You”, chính các anh là nh?ng ngu?i s? thay d?i nu?c M?. Nh? kinh nghi?m nh?ng nam t? ch?c c?ng d?ng ? vùng Nam thành ph? Chicago.  Ông có kh? nang khích d?ng dám dông nhu các M?c su Tin Lành ? nhà th?.  Ði?m y?u c?a TNS Obama là ít khi nói nh?ng di?u m?t lòng ngu?i, ch? thích nói nh?ng di?u quân chúng mu?n nghe.

TNS John McCain, ngu?i anh hùng có kinh nghi?m cá nhân t? chi?n tranh, cuong quy?t, nóng tính nhung quy?t th?ng; ngu?i ta khó doán du?c nh?ng dòn c?a ông trong các cu?c tranh c? trong nam qua. Khác v?i ông Obama, ông McCain h?p d?n c? tri trong nh?ng cu?c h?i h?p th?o lu?n và du?c dân g?c Hispanic ?ng h?.  Ði?m y?u c?a ông là tu?i tác già 74 tu?i d?i l?i v?i di?m y?u c?a Obama là tu?i (47) tr? thiêu kinh nghi?m.

C? hai d?u may m?n.  Nam 1973, khi ông McCain v? M? sau khi du?c th? t? H?a lò, dã v? th? dô Washington cu trú d?n nam 1980 ông l?y bà Cindy Hemsley ? Arizona, con nhà tri?u phú phân phôi bia Anhauser Busch. Bà v? gi?u dã mua nhà ? qu?n Rhodes nh? v?y ông có d? tiêu chu?n d? ?ng c? vào ch?c TNS liên bang thay cho TNS Barry  Goldwater nam 1982. 26 nam sau ông may m?n trong k?     bâu so b? khi c?u Th? tru?ng Rudy Giuliani b?ng nhiên quy?t d?nh không d? k? b?u c? so b? s?m.

Cu?c d?i chánh tr? c?a TNS Barack Obama cung may m?n không kém. Nam 2003 khi ông ra tranh c? TNS liên bang d?i d?u v?i TNS Jack Ryan d?ng C?ng Hòa, v? ông Jack Ryan ra t? cáo ch?ng dã d?n bà di các câu l?c b? v? dêm ? Chicago b?t bà làm tình t?p th?. Xì-cang-dan tình d?c c?a ông Jack Ryan dã giúp ông Obama m?t ngu?i thi?u kinh nghi?m chính tr? th?ng d? dàng.

Hai ?ng c? viên John McCain và Barack Obama có liên h? d?n xì-cang-dan tham nhung.  John McCain ph?i ra d?o lu?t Feingold còn Obama v?i ông b?n Tony Rezko m?i b? k?t t?i tham nhung. Nhung c? hai nh? báo chí yêu nên các v? này không n? l?n.  Nhà báo Chris Mathews nam 2006 dã nói là gi?i báo chí và truy?n hình d?u thích TNS John McCain. Trong hai nam t? 1999 d?n 2000, gi?i báo chí di theo sát TNS John McCain trên “chuy?n t?u nói th?ng” (straight talk express), ông là anh hùng du?c gi?i truy?n thông ph?ng v?n sau bi?n c?  11/9/2001 nh? v?y mà gi?i truy?n thông dã thích ông hon là TNS Hillary Clinton hay Barack Obama.

Chuong trình ngh? s? c?a hai ông chua rõ nhung ông McCain m?nh v? d?i ngo?i còn ông Obama nghiêng v? kinh t? m?t y?u t? du?c xem là m?nh c?a d?ng Dân Ch?. Di nhiên là c? hai ông t? t? ph?i di theo du?ng lôi c?a Ð?ng.  Ông Obama ph?i d?i ch? truong nói chuy?n v?i k? thù Iran, Cuba vô di?u ki?n còn ông John McCain ph?i c? gi?i quy?t chi?n tranh Iraq và kinh t? dang trên du?ng di xu?ng mà không có bóng c?a chuong trình TT Bush.

C? hai ?ng c? viên d?u có chuong trình d?i n?i không khác nhau l?m.  TNS Obama ch? truong chánh sách thu? công b?ng còn ông McCain ti?p t?c chánh sách gi?m thu? c?a d?ng C?ng Hòa (di nhiên là dân ph?i dóng thu? thêm trên m?t phuong di?n nào.) Chánh sách thu? c?a hai ông ph?i d? d? cung c?p tài chánh cho chuong trình y t? t?n kém.  Ông Obama ch? truong y t? cho m?i ngu?i (không r?ng rãi nhu chuong trình c?a bà Clinton) v?i tín ch? thu? 5000 M? kim cho m?i gia dình, ông McCain gi?m b?t lu?t l? kh?t khe d? y t? có th? d?n tay m?i ngu?i dân. ? Iraq c? hai d?u rút quân, rút quân s?m nam 2010 nhu ch? truong c?a ông Obama hay rút quân tr? hon d?n 2013 nhu c?a ông McCain sau khi xem vi?c d? quân thêm vào Iraq nam 2006 dã thành công.

V?i tình tr?ng kinh t? suy thoái vì n?n nhà c?a, làm m?t ba ngàn t? M? kim tài s?n c?a dân M?, TNS McCain rõ ràng d? t? ý kinh t? th? tru?ng d?nh do?t còn TNS Obama ch? truong chánh quy?n d? 10 t? M? kim giúp d? dân M? không b? t?ch thu nhà c?a, cho tín ch? thu? ngu?i l?i t?c kém và cho vay ti?n vay l?i t? co quan nhà c?a liên bang FHA.

TNS John McCain nhìn v? con du?ng c?a d?ng C?ng Hòa, n?u d?c c? ông s? b? nhi?m   các quan tòa có quan di?m b?o th? nhu chánh án John Roberts và Samuel Alito còn TNS Obama chua có ý d?nh gì v? con du?ng T?i Cao Pháp Vi?n.

Ð?n mùa thu nam 2008, khi ng?n sóng Obama êm l?ng, dân M? s? c? g?ng ch?n l?a T?ng th?ng d?a trên nh?ng tiêu chu?n lãnh d?o c?n thi?t trong nh?ng cu?c tranh lu?n.  TNS John McCain dã khôn ngoan di m?t bu?c tru?c, d? ngh? v?i TNS Barack Obama d?a trên binh pháp Tôn T? “bi?t ngu?i bi?t ta, tram tr?n tram th?ng”, mu?i cu?c th?o lu?n hình th?c h?i tho?i (town meeting) s? tru?ng c?a ông.  Nhung nh?ng y?u t? khác s? ?nh hu?ng d?n c? tri M?, nhi?u ngu?i không thích ông McCain vì h? không thích d?ng C?ng Hòa và TT Bush, nhi?u ngu?i không thích ông Obama vì tu?i tr? và da m?u (dù không den l?m).  Yêu t? màu da ch?c ch?n s? d? vào quy?t d?nh cung nhu y?u t? phó t?ng th?ng và d? nh?t phu nhân. Bà Michelle Obama ph?i thay d?i, y?u di?u nhu d? nh?t phu nhân thay vì nhu “cheer leader” do tay hò hét Yah! Yah” d? dôi d?u v?i bà Cindy Hemsley d?u dàng d?ng bên c?nh ch?ng.

Y?u t? quan tr?ng nh?t d?nh do?t b?u c? nam nay là thành ph?n c? tri trên 40 tu?i, da tr?ng ? các ti?u bang v?i các c? tri làm thay d?i lá phi?u (swing states) quan tr?ng nh?t là Florida, Ohio và Pennsylvania. Trong các ti?u bang ?y ông Obama ch? th?ng ? Pennsylvnalia theo nhu th?ng kê c?a d?i h?c Quinnipiac ngày 20-5-2008. (N?u chúng ta còn tin th?ng kê c?a ngu?i M?!)        

Vi?t Nguyên

(Houston 8 tháng 6-2008)