C?-Luy

Tu?n l? qua là tu?n l? khó khan cho hai ?ng viên tranh c? t?ng th?ng, Ngh? Si John McCain (CH, Arizona) và Ngh? Si Barack Obama (DC, Illinois), tuy ông McCain g?p ph?i nhi?u v?p váp n?ng n? hon ông Obama.

Tru?c h?t v? Ngh? Si McCain. Ðây là tu?n l? m?t tr?n McCain nh?m dua ra nh?ng thay d?i v? nhân s? m?i, v?i k? lu?t ch?t ch? và chú m?c vào nh?ng v?n d? kinh t? c?p thi?t d?i v?i ngu?i di b?u hon. Thay vào dó, m?t tr?n l?i ph?i d?i phó v?i nh?ng tuyên ngôn sai l?c c?a ông McCain cung nhu ngu?i thay m?t ông, và c? thay d?i c?m tu?ng dân chúng xem ông McCain coi nh? nh?ng lo âu c?a h?. V?n d? quan tr?ng nh?t là chuong trình An-sinh Xã-h?i (Social Security, cho ngu?i già, tàn t?t, vân vân) d?i v?i nh?ng ngu?i dang hu?ng phúc l?i t? dây và th? h? “baby boomer” (ngu?i sinh sau Th?-chi?n Hai, gi?a nam 1946 và 1964, t?ng c?ng kho?ng 70 tri?u ngu?i) s?p s?a di vào chuong trình - m?i ngu?i d?u lo phúc l?i t? th?p niên 1930 (b?t d?u b?i T?ng Th?ng Dân-ch? Franklin D. Roosevelt) s? b? h?n ch? ho?c b? qua hoàn toàn vì thi?u h?t ti?n b?c. Ông McCain l?p di l?p l?i trên truy?n hình toàn qu?c vi?c ngu?i tr? dang di làm ph?i dóng thu? d? “nuôi” ngu?i hu?ng Social Security là m?t “di?u dáng x?u h?” (“a disgrace”) - quên m?t r?ng chuong trình t?ng d?a trên nguyên t?c tài tr? này ngay t? d?u (cu?i th?p niên tru?c t? s? 17 ngu?i làm tài tr? m?t ngu?i hu?ng Social Security dã rút l?i kho?ng hai ngu?i làm v?i m?t ngu?i hu?ng). Thay vào dây ông l?i d? ngh? tu nhân hóa chuong trình này b?ng cách d? ngu?i dang di làm m? “?c-cao” d?u tu cho vi?c huu trí c?a mình sau này. Ngu?i ph?n d?i l?i tài tr? Social Security này nêu ra lý do n?u d? ngu?i dang di làm m? “?c-cao” tu, s? ti?n thu? thu vào c?n thi?t s? b? gi?m di r?t nhi?u, gây ?nh hu?ng b?t l?i cho ngu?i hu?ng Social Security. T?ng Th?ng George W. Bush tru?c dây dã dua ra d? ngh? tu nhân hóa này và dã th?t b?i vì thi?u ?ng h? trong d?ng và ph?n ?ng d? d?i t? dân chúng; nay ông McCain l?i dua ra d? ngh? này dù chính ông dang ph?i lo ch?ng d? các bu?c t?i r?ng ông ch? là m?t cái n?i dài c?a George W. Bush v?i nh?ng chính sách sai l?c và th?t b?i.

Ngày Ch?-nh?t d?u tu?n này, m?t liên minh g?m gi?i chi?n lu?c gia Dân-ch?, nghi?p doàn, các nhóm tranh d?u chính tr? t?ng dánh b?i d? ngh? tuong t? c?a T?ng Th?ng Bush nam 2005, h?p nhau dua ra chi?n d?ch nh?m tri?t h? d? ngh? c?a ông McCain và nh?ng gi?i dân c? C?ng-hòa ?ng h? d? ngh? này. H? s? n? l?c t? ch?c ngu?i l?n tu?i - m?t kh?i c? tri l?n lao v?n nghiêng v? ông McCain vì tu?i tác c?a ông - t?i các ti?u bang còn ngang ng?a gi?a hai ?ng viên nhu Florida, Nevada, Arizona cùng nh?ng ti?u bang “n?ng ?m” v?i nhi?u ngu?i d?ng tu?i ho?c dã v? huu. Ngay trong tu?n, các t? ch?c “l?p-bi” c?a ngu?i d?ng tu?i v?i th? l?c m?nh m? nhu Alliance for Retired Americans, American Association for Retired Persons (AARP) dã bi?u tình ? nhi?u ti?u bang v?i bi?u chuong dòi h?i “Hands Off My Social Security” (Ð?ng Ð?ng Ð?n Social Security c?a Tôi”, ho?c ph?n d?i “My Social Security Is Not A Disgrace” (“Phúc L?i Social Security Không Ph?i Là M?t Ði?u Ðáng X?u H?”). Các nghi?p doàn lao d?ng cung b? ra hàng tri?u dô-la nh?m ho?t d?ng tri?t h? d? ngh? “m?i” c?a ông McCain. Thêm n?a, trong khi c? g?ng cho ngu?i di b?u th?y m?t tr?n McCain thông c?m v?i hoàn c?nh kinh t? khó khan trong nu?c, d? ngh? cho ngu?i dang di làm m? “?c-cao” d?u tu - m?t d? cao th? tru?ng d?u tu - x?y ra ngay dúng lúc th? tru?ng ch?ng khoán di xu?ng m?c th?p nh?t trong hai nam qua. M?t tr?n tranh c? Dân-ch? h?a s? tô v? ông McCain nhu m?t k? thù c?a Social Security d? thu phi?u ngu?i d?ng tu?i.

V?i m?c chú m?c lên cao c?a dân chúng vào tranh c? và b?u c? nam nay, nh?ng l?i l?m c?a m?t tr?n tranh c? dôi bên s? du?c ngu?i di b?u nh? mãi t?i ngày b?u c? d?u tháng Mu?i-m?t. Khó khan v?i Social Security chua xong, bà c? v?n kinh t? (cung du?c xem nhu m?t trong nh?ng ?ng viên phó t?ng th?ng sáng giá) Carly Fiorina c?a m?t tr?n McCain, nguyên t?ng giám d?c d?i công ty di?n t? Hewlett-Packard, l?i tuyên b? tru?c m?t c? t?a ? th? dô Washington r?ng ph? n? r?t b?t mãn vì m?t s? công ty b?o hi?m y t? ch?u tr? ti?n thu?c “cu?ng duong” Viagra cho nam gi?i, nhung không ch?u b?i hoàn ti?n thu?c ng?a thai cho n? gi?i. Trong khi ông McCain dang tìm cách “o b?” ph? n? tu?n qua, các d?i th? v?ch ra s? vi?c Ngh? Si McCain t?ng b? phi?u ch?ng l?i d? lu?t dòi h?i các công ty b?o hi?m ph?i làm vi?c b?i hoàn cho ph? n?. Khi du?c h?i v? lá phi?u không công b?ng v?i ph? n? này, ông McCain ng?n ng? c? m?y phút trên truy?n hình toàn qu?c, không bi?t tr? l?i sao cho th?a dáng, và cu?i cùng thú nh?n, “Ðây là chuy?n tôi chua h? nghi d?n m?y.” Ngày hôm sau, m?t c? v?n kinh t? khác, c?u Ngh? Si Phil Gramm (cung m?t ?ng viên phó t?ng th?ng sáng giá c?a ông McCain) khi nói v? chính sách kinh t? McCain l?i phàn nàn dân chúng M? than th? nhi?u quá v? kinh t? (“a nation of whiners”) và nhu b? b?nh tâm th?n (“mental recession”). Ông McCain v?i vàng lánh xa ông Gramm, và ông Gramm cung v?i vàng dính chính l?i mình tuyên b?: c? hai thành d? tài ch? di?u và khai thác cho m?t tr?n Obama. Gi?i quan sát chính tr? nh?n xét dù ông McCain không phát ngôn nh?ng l?i này, ông s? ch?u thi?t h?i không khác gì ông Obama khi m?c su gia dình Jeremiah Wright tuyên b? nh?ng di?u chia r?, thách th?c ngu?i da tr?ng. Giáo su chính tr? h?c Ross Baker thu?c vi?n d?i h?c tuy nh? nhung danh ti?ng Rutgers nói, “[Trong chính tr?] ngu?i ta th?t s? b? xét doán qua ngu?i di cùng v?i mình;” nh?ng phát ngôn c?a ngu?i thân c?n v?i ông McCain cho m?t tr?n Obama co h?i “l?y di?m” v?i ngu?i di b?u lao d?ng, l?i t?c th?p t?ng ?ng h? ?ng viên Hillary Clinton tru?c dây. Tham dò du lu?n dân chúng tu?n tru?c c?a vi?n nghiên c?u d?c l?p Pew Research Center cho th?y nói chung ông Obama d?n d?u 48 ph?n tram so v?i ông McCain 40 ph?n tram. Ðáng chú ý là ngu?i Dân-ch? hào h?ng h? h?i nhi?u v?i ?ng viên Obama, và ngu?i di b?u xem ông Obama r?t m?ch l?c rành r?t trong nh?ng v?n d? dua ra tru?c dân chúng. Nguy hi?m cho ông McCain là d? ngh? v? Social Security cùng v?i nh?ng tuyên ngôn v? kinh t? sau dó có th? t? h?i l?i và nh?p v?i thú nh?n v? m?c hi?u bi?t kinh t? h?n ch? c?a chính ông tru?c dây-c?ng vào tuyên ngôn “? l?i Iraq tram nam”-s? “d?nh nghia, tô v?” con ngu?i và hình ?nh ông trong m?t ngu?i di b?u. Giáo su chính tr? h?c Linda Fowler thu?c vi?n d?i h?c danh ti?ng Dartmouth nh?n xét, “Nh?ng gì m?t tr?n McCain dua ra d?u khá l?n x?n, và nhu luôn luôn nhu v?y... Ðây có th? gây c?m tu?ng r?ng ?ng viên không bi?t mình s? làm gì khi d?c c?.”

Tu?ng nhu dã xong, cu?i tu?n qua nh?t báo Nam California v?i uy tín toàn qu?c và qu?c t? l?i vi?t v? vi?c ly d? gi?a ông McCain và ngu?i v? d?i tru?c v?i nh?ng chi ti?t không m?y t?t d?p v? ông. Ông t?ng lên ti?ng nhi?u l?n v? vi?c ly d? bà Carol McCain r?i cu?i bà Cindy McCain hi?n nay, nhung nh?ng di?u ông nói nhu mâu thu?n v?i gi?y t?, h? so liên h?. Th?c t? cho th?y chín tháng tru?c khi ông chính th?c ly thân và ly d? bà Carol (bà này t?ng là v? b?n thân ông), ông dã liên h? tình c?m v?i bà Cindy, m?t ph? n? xinh d?p tr? hon ông 18 tu?i và là ngu?i th?a hu?ng gia tài k?ch sù ? Arizona phân ph?i bia và ru?u m?nh. Bà Carol tru?c dây cung là m?t “mô-den” nhung b? tai n?n xe hoi nên thành tàn t?t khi ông McCain còn n?m tù “H?a-lò Hà-N?i”; khi tr? v? Hoa-K? nam 1973, ông (cung tàn t?t vì b? tra t?n ? Hà-N?i) nói v?i b?n bè bà không còn là ngu?i ông dã k?t hôn nam 1965. Ông và bà Cindy k?t hôn kho?ng m?t tháng tru?c khi tòa cho phép ông ly d? bà Carol Tháng Tu nam 1980. V? v? ly d?, bà Carol ch? tuyên b? m?t câu, “John [McCain] lên tu?i 40, nhung mu?n mình v?n còn 25.” Vì bà Carol là ch? thân c?n v?i gia dình t?ng th?ng “th?n tu?ng b?o th?” Ronald Reagan, ông McCain b? “th?t s?ng” v?i gia dình này. Sau tranh c? so b?, phu nhân Nancy Reagan ch? mi?n cu?ng ch?p nh?n ông McCain vì ông “là ngu?i là ngu?i d?ng ch?n.” M?t ngu?i ? Michigan ?ng h? ông McCain nhu nói lên s? th?t tu?n này, “Tôi ch?c ch?n s? không b?u cho [ông] Barack Obama; tôi dang c? di d?n di?m tôi có th? d? hào h?ng d? b?u cho [ông] McCain.”

Ông Obama cung không h?n dã tr?i qua tu?n l? tho?i mái. Tu?n tru?c ông dã g?p khó khan v?i m?t s? c? tri da den “nòng c?t” c?a m?t tr?n, dáng k? là M?c Su Jessee Jackson, m?t nhân v?t tranh d?u lâu dài cho công b?ng và dân quy?n c?a ngu?i da den du?i s? lãnh d?o c?a M?c Su Martin Luther King t? th?p niên 1960. Lý do chính: ông Obama b? xem là “lên l?p” ngu?i da den v? tinh th?n trách nhi?m v?i gia dình và chính mình, nh?t là ngu?i tr? - không khác m?y tài t? da den g?o c?i Bill Cosby t?ng kêu g?i và b? ch? trích tru?c dây. Ông Jackson d?a s? ch?ng d?i ông Obama, dù sau này có rút l?i de d?a. Th? Hai tu?n này, ông Obama l?i kêu g?i ngu?i da den nh?n lãnh trách nhi?m cho d?i s?ng cung nhu gia dình mình t?i h?i ngh? c?a t? ch?c tranh d?u dân quy?n da den lâu d?i NAACP (National Association for the Advancement of Colored People) ? Cincinati, Ohio. Ng?i ca công lao tranh d?u dân quy?n c?a th? h? di tru?c mang l?i co h?i cho ông ra ?ng c?, ông du?c d?i h?i d?ng lên hoan nghênh, tán thu?ng. Nhung ông cung không che d?u ý nguy?n tách kh?i th? h? lãnh d?o cu nhu ông Jackson và nói th?ng v? nh?ng nhu?c di?m c?a c?ng d?ng làm c?n tr? ti?n b? c?a ngu?i da den. Ông nói ph? huynh ph?i hu?ng d?n con em, “t?t b? TV, d?p trò choi di?n t?, g?p g? giáo su ? nhà tru?ng, giúp con tr? h?c hành t?i nhà, và làm guong m?u t?t.” Khi ch? trích nh?ng thi?u sót c?a m?t s? ph? huynh da den, ông Obama cho th?y ông s?n sàng duong d?u v?i nh?ng mâu thu?n trong c?ng d?ng không mu?n nghe và th?y thói hu, t?t x?u c?a chính mình d? thay d?i, ti?n b?. M?t khác, ngu?i di b?u da tr?ng có th? xem dây nhu m?t b?ng ch?ng v? lòng can d?m c?a ông; ông có th? b? ph?n ?ng l?nh nh?t ho?c ngay c? oán h?n t? chính c?ng d?ng mình. Thay vào dây, ph?n ?ng c?a khán thính gi? t?i h?i ngh? NAACP r?t tích c?c, và ông nhu làm m?t tuyên ngôn d?t b? v?i quá kh?-ít nh?t là 20 nam tru?c khi ông Jackson ra tranh c? t?ng th?ng “vu?t ve, ru ng? c?ng d?ng” nhung không du?c ?ng h? r?ng rãi c?a dân chúng da den và ngu?i khác m?u da.

Ông kh?ng khái tuyên b?, “Tôi bi?t có ngu?i nghi r?ng tôi quá tàn nh?n [v?i ngu?i da den] khi nói v? trách nhi?m. Nhung, thua d?i h?i NAACP, tôi d?ng tru?c quí v? d? báo cáo r?ng tôi s? không ng?ng nói v? chuy?n này. Vì tôi không th? d?ng ra tranh d?u dòi h?i chính quy?n làm b?n ph?n mình, th? tru?ng làm b?n ph?n mình... n?u chúng ta không d?ng th?i làm b?n ph?n c?a t?ng ngu?i chúng ta.” N?u thông di?p c?a ông có làm m?t lòng Jackson và m?t s? ngu?i trong c?ng d?ng, ông Obama nhu không b? c?ng d?ng ph?n d?i chút nào: tham dò du lu?n m?i dây c?a vi?n Gallup cho th?y 90 ph?n tram ngu?i Dân-ch? da den hào h?ng di b?u hon bào gi? h?t, và 59 ph?n tram ngu?i da den nghi r?ng n?u ông d?c c?, dây s? là m?t trong bu?c ti?n quan tr?ng trong 100 nam g?n dây.

Cung Th? Hai trong tu?n, m?t “xì-cang-dan” nh? x?y ra khi t?p san New Yorker lâu d?i và kh? kính xu?t hi?n v?i tranh hí h?a trên bìa mô t? ông Obama m?c qu?n áo H?i-giáo d?ng v?i phu nhân Michelle Obama trang b? nhu m?t ngu?i kh?ng b? khoác súng AK 47, v?i lá c? M? d?t cháy trong lò su?i và trên lò su?i treo ?nh lãnh t? kh?ng b? Osama bin Laden. T? New Yorker gi?i thích dây ch? v?i m?c dích ch? gi?u nh?ng cách bóp méo, ch?ng d?i ông Obama c?a gi?i thiên h?u thôi; gi?i truy?n thông da s? lên ti?ng than phi?n quy?t d?nh dang tranh d? gây hi?u l?m b?t l?i cho gia dình Obama c?a t?p chí. Ông Obama gi? yên l?ng, nhung m?t tr?n ông nghi nhi?u ngu?i nhìn m?t cách khác, không l?i cho ông.

V? m?t tích c?c hon, Th? Hai tu?n này cung dánh d?u l?n d?u tiên m?t ?ng viên Dân-ch?, nh?t là da den, dã di vào th?ng “thành trì b?o th?” Nam California là h?t Orange (cung du?c xem là noi có “th? dô” ngu?i Vi?t di cu) d? gây qui tranh c? và thành công khá m? mãn. Ông Obama d?n t?n Balboa Bay Club t?i thành ph? gi?u có, C?ng-hòa b?o th? nh?t h?t và thu du?c ti?n ?ng h? c? th?y trên hai tri?u dô-la-không kém gì ông McCain tru?c dây, nhung khác là nhi?u ngu?i di dân g?c Ba-Tu (Iran) t? ra r?t h? h?i và r?ng rãi v?i ông. Tru?c dó, ông dã xu?ng thành ph? San Diego t?n cùng California d? xu?t hi?n tru?c d?i h?i La Raza, m?t t? ch?c tranh d?u nhân quy?n t? th?i 1960 c?a ngu?i di dân g?c M?-Tây-Co. Ông cung du?c dón ti?p n?ng nhi?t t?i d?i h?i, ch?ng t? s? trung thành và n?ng nhi?t v?i bà Clinton dã du?c chuy?n qua ông khá rõ r?t. Ông McCain cung n?i gót ông Obama m?t ngày sau dó t?i d?i h?i La Raza, nhung thay d?i v? chính sách di dân c?ng r?n c?a ông g?n dây làm nhi?u ngu?i trong d?i h?i không yên tâm. H? hi?u “con tim” ông, nhung không ch?c ông ch?ng n?i áp l?c c?a nhánh C?ng-hòa khá l?n “không nh?ng ch?ng d?i di dân nói chung mà còn ch?ng d?i ngu?i Latino rõ r?t.” M?t tham dò du lu?n m?i c?a hãng thông t?n AP và Yahoo cho th?y ngu?i Latino (g?c Trung và Nam M?) ?ng h? ông Obama g?p dôi m?c ?ng h? cho ông McCain; lá phi?u Latino xem ra r?t quan tr?ng nam nay v?i b?ng ch?ng hai tu?n l? qua c? hai ?ng viên d?u d?n v?i nhóm ngu?i di b?u này ba l?n liên ti?p.

G?n gi?a tu?n, m?t tr?n tranh c? nhu ng? g?n v? phía chính sách ngo?i giao, v?i chuy?n xu?t duong công du d?u tiên c?a ông Obama qua Châu Âu và vùng “Trung Ðông.”