Home
- Bắc Ninh: Hàng ngàn người về xem Hội Rước Pháo Làng Ðồng Kỵ
Hàng ngàn người từ các tỉnh lân cận và Hà Nội đã đổ về làng Ðồng Kỵ thuộc xã Ðồng Quan, Huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (cách Hà Nội chừng 50 km) để xem hội rước pháo truyền thống vào sáng Mùng 4 Tết.
- Baghdad: Nổ bom xe ngay khách sạn bộ trưởng, 4 người chết
- Báo "Thanh Niên" chọn chín vụ án lớn nhất Việt Nam trong năm 2003
- Bầu cử Tổng Thống Hoa Kỳ:
- Các chính phủ Á Châu đồng ý lập hệ thống theo dõi bệnh cúm gà
- Các chuyên gia thấy có tiến triển tốt trong cuộc đối đầu ở nhà tù Arizona
- Cán bộ lão thành tố cáo lãnh tụ Ðảng tham nhũng, không sửa sai
Một cán bộ cao cấp nghỉ hưu có 57 tuổi đảng lên tiếng tố cáo nhiều lãnh tụ Ðảng tham nhũng và chế độ Hà Nội làm nhiều điều sái quấy, hại dân nhưng không chịu sửa sai.
- Sáu quân nhân Phi Luật Tân bị thẩm vấn vì tố cáo Bộ Trưởng Quốc Phòng vi phạm tự do bầu cử
- Cựu Thanh Tra Kay: Tình báo Hoa Kỳ trước cuộc chiến Iraq là có lỗi lầm
- Dải Gaza: Giao chiến khiến có ít nhất chín người Palestine chết
- Dịch cúm gà xuất hiện ở Hà Nội và đã lan ra tới 31 tỉnh
- Hà Nội: Sông Hồng cạn nước trơ đáy
- Hà Sĩ Phu bị công an kiếm chuyện sau khi đi Hà Nội chữa bệnh
- Hoa Kỳ thả hơn 20 tù nhân từ nhà tù Guantanamo
- Hoa Kỳ thành lập “Văn Phòng Thông Tin Giáo Dục Hoa Kỳ” tại Sài Gòn
- Cử tri Mỹ sẽ chọn thế nào?
Bốn tháng nữa người Mỹ sẽ chọn hoặc một trong hai nghị sĩ, John McCain và Barack Obama cho một người làm tổng thống. Cả thế giới đang chăm chú theo dõi. Người ta sẽ chứng kiến chế độ dân chủ diễn ra trước mắt. Dân chủ, Tự do, nhưng khái niệm trừu tượng, sẽ thể hiện trong thực tế, với tất cả những cái đẹp và cái xấu, cái hay cái dở, những cảnh đáng khâm phục hoặc đáng chê bai. Nhưng rõ ràng là các cử tri Mỹ sẽ lựa chọn, không ai có thể chối cãi được.
- Cử tri Mỹ sẽ chọn cái gì?
Bầu tổng thống tức là chọn một người, hoặc chọn một đảng lên làm công việc lãnh đạo; nhưng quan trọng nhất là chọn những chính sách do ứng cử viên và đảng của ông ta đề nghị. Khi chọn lựa giữa các ứng cử viên tổng thống năm nay, các cử tri Mỹ sẽ chọn lựa cái gì?
- Lễ Ðộc Lập
Có thể nói, việc thành lập nước Mỹ bắt đầu với một “tiệc trà.” Người Mỹ gọi ngày 4 Tháng Bảy là ngày Lễ Ðộc Lập. Ðộc lập, luôn luôn là độc lập đối với những cái gì khác. Trong trường hợp Mỹ, đó là độc lập đối với chính quyền đế quốc Anh, gồm cả hoàng đế và Nghị Viện Anh. Nhưng họ muốn độc lập trong vấn đề nào của đế quốc Anh? Nguyên cớ đầu tiên là thuế. Họ đặt câu hỏi: Tại sao người dân phải đóng thuế? Ai có quyền quyết định chuyện thuế má?
- Tự thực hiện quyền tự do thông tin
Những cuộc biểu tình tuần trước của người Trung Hoa ở Quý Châu đã bị chính quyền Bắc Kinh dùng công an và quân đội dẹp tan. Nhưng một phong trào phản kháng mới bắt đầu, và sẽ còn lan rộng trên toàn cõi Trung Quốc. Ðó là cơn sóng lan tràn trên mạng lưới điện toán Internet với những “blốc” (blogs) tiếp tục thông tin về biến cố này.
- Tranh quyền
Một tài liệu nội bộ của đảng Cộng Sản Việt Nam mới tiết lộ cho biết các đảng viên hiện có hai điều rất lo lắng. Một là nạn tham nhũng không cách nào chữa được; hai là các lãnh tụ mải lo “tranh quyền” với nhau.
- Phải chấm dứt tấn tuồng gian dối
Coi bài “phát biểu” của ông Nông Ðức Mạnh đọc trước hội nghị trung ương đảng ở Hà Nội hôm Thứ Tư vừa qua, những lời lẽ in đầy bốn trang giấy - chỉ toàn là khẩu hiệu, những khẩu hiệu trống rỗng, không thấy được một ý kiến thành thật hay một đề nghị cụ thể nào cả.
- Phải thoát vòng luẩn quẩn
Trong khi các ông bà ủy viên Trung Ương Ðảng Cộng Sản Việt Nam họp với nhau ở Hà Nội để nghe ông Nông Ðức Mạnh đọc diễn văn, thì cùng ngày 9 Tháng Bảy vừa rồi, tòa án “nhân dân” thị xã Gia Nghĩa đã xử phạt hai người dân, là ông Trần Quốc (60 tuổi, ở Phường Nghĩa Thành) và ông Lương Văn Quý (44 tuổi, phường Nghĩa Tân), hai bản án 9 tháng và 15 tháng tù treo!
- Chính phủ Mỹ phải cứu nguy
Ngày hôm qua, Tổng Thống Bush họp báo, đề mục chính là trấn an dân chúng rằng hệ thống tài chánh vững mạnh. Ông tổng thống lo, vì ngày hôm trước có cảnh hàng ngàn người ở thành phố Pasadena, California tới xếp hàng rút tiền từ ngân hàng IndyMac, sau khi chính phủ liên bang đã phải “lãnh” ngân hàng đang trên đà sụp đổ này từ hôm Thứ Sáu tuần trước.
- Kinh tế cần minh bạch, công khai
Giữa Tháng Bẩy, bắt đầu biết những thống kê kinh tế về Tháng Sáu. Ở Trung Quốc, họ loan báo tin mừng: Trong Tháng Sáu 2008 tỷ lệ lạm phát đã giảm xuống chỉ còn 7.1% một năm. Ở Mỹ thì ông chủ tịch Ngân Hàng Trung Ương báo động: Giá cả đã tăng vọt lên 5% cao hơn một năm trước đó!
- Ðịnh hướng xã hội chủ nghĩa
Bữa đầu tuần, trong mục này đã nhắc tới vụ hai công ty tài chánh Fannie Mae và Freddie Mac được chính phủ và Ngân Hàng Trung Ương Mỹ cứu, và kết quả có vẻ khả quan. Cả hai sẽ tồn tại và tiếp tục việc tài trợ những ngân hàng cho vay tiền mua nhà, sau khi Quốc Hội sẽ thay đổi quy chế của họ. Kế hoạch cứu nguy được loan báo chiều Chúa Nhựt. Bản tin kinh tế ra ngày Thứ Hai của Merrill Lynch, một công ty cố vấn đầu tư và môi giới tài chánh Mỹ, đã nhận xét rằng chính sách kinh tế của nước Mỹ có vẻ đang tiến dần tới “mô hình Thụy Ðiển,” The Swedish Model.
- Chấm dứt trò gian dối
Trong bài phát biểu nói trên đài ti vi ở Hà Nội ông Nguyễn Phú Trọng đã báo tin rằng chỉ trong ba năm nữa thôi “Hội Ðồng Lý Luận Trung Ương” của Ðảng ông sẽ hoàn tất việc nghiên cứu để tìm ra một “Học thuyết xây dựng chiến lược Việt Nam trong thế kỷ 21.” Ông Trọng cũng nhắc nhở đảng Cộng Sản vẫn theo chủ nghĩa Mác Lênin như thường lệ. Dân Hà Nội có ngạn ngữ “Giàu như Phú, lú như Trọng...” chính là ông Trọng này. Cho nên chúng ta không biết cái “học thuyết” mà ông sẽ đưa trình làng vào năm 2011 nó sẽ ra sao.
- Nói dối bằng con số chính xác
Một chế độ độc tài muốn nói dối rất dễ, vì họ kiểm soát tất cả các nguồn thông tin. Mà tin tức của nhà nước nói về chính sách kinh tế của nhà nước thì bao giờ cũng tô hồng! Rất ít người dân các nước nghèo tò mò đi tìm nguồn tin tức ngoại quốc để so sánh. Nếu cần thì chính quyền bịa đặt tin tức; nhưng khi người dân đã trưởng thành thì đánh lừa bằng cách bịa đặt cũng khó. Cho nên phải tìm phương pháp mới. Một cách đánh lừa người ta mà không cần bịa đặt là trình bày các con số cho phù hợp với mục tiêu tuyên truyền. Có thể dùng các con số chính xác để nói dối, thí dụ những thống kê về lạm phát.
- Nước Mỹ không theo một chủ nghĩa
Ngày hôm nay, 26 Tháng Bảy, Thượng Viện Mỹ chắc sẽ thông qua dự luật về nhà cửa, mà chắc Tổng Thống Bush sẽ ký ban hành rất nhanh trong một buổi lễ rất giản dị. Nghi lễ sẽ giản dị vì chắc ông tổng thống không muốn quảng cáo cho một đạo luật trái ngược với triết lý chính trị của ông.
- Ðộng đất nhỏ
Ngày hôm qua mặt đất trong vùng Quận Cam rung chuyển vì một trận động đất nhẹ. Báo chí khắp nước Mỹ đều loan tin ngay. Mấy nơi thiệt hại nhẹ, như gương treo trên tường rớt, bể; bình hoa rớt; chân giường gẫy, vân vân. Vài tiếng đồng hồ sau Người Việt Online đã nhận được thư của độc giả vùng Pomona cho biết thêm chi tiết và cảm ơn Trời Phật vì gia đình ông được bình an. Tin tức và ý kiến chạy nhanh như điện!
- Băng Điểm
Ðúng một tuần nữa, Thế Vận Hội sẽ khai mạc ở thủ đô Trung Quốc. Những người lãnh đạo một đảng vẫn tự cho là vô thần ở Bắc Kinh (cũng giống ở Hà Nội) tỏ ra là những người mê tín hạng nhất. Olympic được khai mạc lúc 8 giờ 8 phút, ngày 8 tháng 8 năm 08 của thế kỷ. Họ chọn 5 con số 8, vì “bát” đọc giống như “phát” khiến người ta nghĩ tới tình trạng phát đạt, phát triển, phát tài!
- Danh dự quốc gia
Tại sao 600 tờ báo cùng các đài ti vi, radio ở Việt Nam không nơi nào loan tin chính phủ Nhật Bản đang giúp nước ta bằng việc chống tham nhũng?
- Dân như cỏ rác
Sáng hôm nay, Thế Vận Hội Bắc Kinh, khai mạc vào lúc 8 giờ 8 phút, 8 giây, ngày 8 tháng 8 năm 08. Toàn những con số hên! Hai ngày trước, một ký giả ngoại quốc đã có mặt ở Thiên Ðàn (một địa điểm du khách tới Bắc Kinh không thể bỏ qua) để chứng kiến cảnh dân Trung Hoa chờ coi ngọn đuốc thế vận sẽ được rước từ Tử Cấm Thành tới đó.
- Sau những màn vũ pháo bông
Trong Thế Vận Hội Athens 2004, các lực sĩ Trung Quốc đã vượt Nga về số huy chương vàng; năm đó họ chỉ thua Mỹ ba huy chương vàng. Năm nay đua tài trên sân nhà, quen thuộc với bầu không khí đầy bụi ở Bắc Kinh, và quyết tâm cao hơn vì thể diện dân tộc, chắc đoàn lực sĩ Trung Quốc sẽ nhận được nhiều huy chương vàng nhất thế giới.
- Lâm Diệu Khả và Dương Bái Nghi
Trước ngày khai mạc Thế Vận Hội, chính quyền Bắc Kinh đã báo trước sẽ dành ba khu công viên cho tất cả những người muốn khiếu oan tới đó tha hồ nói, với điều kiện phải xin phép trước. Hành động để chứng tỏ đảng Cộng Sản Trung Quốc tôn trọng tinh thần dân chủ, bảo vệ quyền tự do phát biểu. Tại London, thủ đô nước Anh có khu Hyde Park nổi tiếng vì dân chúng thường tới đó phát biểu tự do, muốn chửi ai thì chửi. Người ta nghĩ đảng Cộng Sản Trung Quốc đang mở ra một thứ Hyde Park ở Bắc Kinh, ít nhất trong thời gian Thế Vận Hội.
- Chúng ta cũng là người Georgia
Nghị Sĩ John McCain tuyên bố, “Tất cả chúng ta đều là người Georgia!” Ông muốn bầy tỏ ý ủng hộ dân chúng nước Georgia, chống lại quân Nga đang tiến về phía thủ đô Tbilisi. Cũng giống như báo Le Monde bên Pháp viết: “Tất cả chúng ta đều là người Mỹ” để tỏ tình đoàn kết với dân Mỹ sau ngày 11 Tháng Chín năm 2001.
- Georgia và Ukraine
Tổng thống xứ Georgia, ông Mikheil Saaskashvili, đã không ngăn được nước mắt sau khi bị Ngoại Trưởng Mỹ Condoleezza Rice ép ký vào một “thỏa hiệp đình chiến.” Ông đã xin lỗi mọi người vì xúc động của mình. Ông không cần phải xin lỗi. Năm 1954, vị ngoại trưởng Việt Nam, ông Trần Văn Ðỗ cũng rơi lệ khi chứng kiến các nước ký thỏa ước Genève chia đôi nước Việt Nam, mà chính phủ miền Nam quyết định không ký.
- Nước nhục vì độc quyền độc đảng
Vụ PCI hối lộ các quan chức cộng sản ở Sài Gòn đã được báo chí Nhật Bản và báo tiếng Việt ở khắp thế giới loan tin từ nửa tháng nay. Ðó là một mối nhục chung cho cả nước.
- Trung Quốc đáng đề phòng hơn Nga
Tổng Thống George W. Bush và Ngoại Trưởng Condoleezza Rice đang đòi quân Nga rút hoàn toàn ra khỏi nước Georgia, nếu không thì uy tín và quyền lợi của nước Mỹ và các nước Tây Âu bị thương tổn nặng nề.
- Nước Nga mạnh tới mức nào?
Nhiều người Nga đang tìm mua nhà và đất ở Sukhumi, thủ phủ Abkhazia và Tskhintvali, thủ phủ Nam Ossetia. Khi nào hai miền này tuyên bố độc lập và được chính phủ Nga công nhận, thị trường địa ốc chắc chắn sẽ vọt lên. Ðối với những người Nga này, đây là một lối đánh bài chỉ có một cửa, chỉ đánh cửa thắng!
- Người Nhật phải bật cười
Ngày 25 Tháng Tám 2008 tòa án ở Tokyo đã chính thức truy tố bốn vị quản đốc của công ty Tư Vấn Quốc Tế Thái Bình Dương (PCI - Pacific Consultation International). Những người Nhật từng giữ chức chủ tịch, tổng giám đốc, giám đốc điều hành của công ty, và người đứng đầu công ty ở Hà Nội, đã bị bắt để điều tra từ đầu Tháng Tám.
- Nga, Georgia và dầu lửa Trung Á
Trong tuần tới, Phó Tổng Thống Mỹ Dick Cheney sẽ thăm Georgia, và sẽ nói những chuyện quan trọng. Ông là một người có quan hệ lớn với các công ty dầu lửa, người đã quyết định chính sách năng lượng trong chính phủ George W. Bush, người chủ trương tấn công Iraq là nước có số dự trữ dầu lửa hạng ba trên thế giới.
- Những chứng cứ vụ PCI
Phát ngôn viên của Bộ Ngoại Giao Cộng Sản Việt Nam cho biết trong tuần này họ mới nhận được lời Nhật Bản yêu cầu hợp tác trong vụ PCI, công ty tư vấn kỹ thuật Nhật bị truy tố trốn thuế và hối lộ các quan chức thành phố Sài Gòn. Nhưng báo chí Nhật đã loan tin từ đầu tháng này rằng chính phủ của họ đã yêu cầu chính quyền Việt Nam hợp tác điều tra từ lâu.
- Chuyện hai nhà văn
Thảo Trường là một nhà văn tự do. Ông sống trong thời chiến tranh, 17 năm phục vụ trong quân đội, nhưng khi viết văn ông là một con người tự do. Nhà văn nhìn cuộc chiến diễn ra trước mắt bằng con mắt của một con người. Ðối diện với sự sống và cái chết, nhà văn diễn tả những quan sát trung thực, những cảm nghĩ chân thành. Nhà văn giữ được chất nhân bản, yêu sự sống, thương con người, thương loài người, một tình thương không để hoen ố vì chính trị phe đảng bè phái, mà còn vượt lên trên những tranh chấp tư tưởng, ý thức hệ nhất thời.
- Putin giăng bẫy hay bị rơi vào bẫy
Khi quân Nga tấn công Georgia, lấy cớ quân đội Georgia đã tiến vào vùng Nam Ossetia, nhiều người coi như ông tổng thống xứ Georgia đã rơi vào cái bẫy do ông Vladimir Putin đào sẵn. Ông ta chỉ chờ dịp này để kiếm cớ “dậy Georgia một bài học” và tạo cơ hội cho hai miền Nam Ossetia và Abkhazia chính thức tách khỏi Georgia, chờ ngày nhập vào nước Nga.
- Tiền đang bỏ nước Nga ra đi
Ngày hôm qua, một đô la Mỹ đổi được hơn 25 đồng “Rúp,” đơn vị tiền tệ của Nga, lần đầu tiên kể từ Tháng Mười năm 2007. Ðầu năm nay, hối suất thường nằm giữa 23 và 24 rúp lấy một đô la. Ngân hàng MDM ở MaxCơVa cho biết Ngân Hàng Trung Ương Nga đã bán ra 4 tỷ rưỡi đô la trong mấy ngày để hỗ trợ đồng rúp.
- Thủ tướng Nhật bác bỏ yêu cầu phải từ chức
Vị thủ tướng Nhật ngày càng mất lòng dân, ông Taro Aso, hôm Thứ Ba ngày 6 Tháng Một đã bác bỏ các lời kêu gọi là ông hãy từ chức, với lý do là ông phải hướng dẫn cường quốc kinh tế lớn hàng thứ nhì thế giới này ra khỏi cuộc suy thoái hiện nay.
- Khắp nơi gởi thư về toà soạn về "Chiến dịch không về VN trong Tháng Tư Đen"
- Lạc loài trên đất mẹ
Tất cả, kể cả cái tàn tạ của Thúy. Người đàn bà bên chàng như một cái bóng, âm thầm chịu đựng, héo hắt. Mới chưa đầy 40 mà đã như bà cụ 60, từ tâm hồn đến thể xác. Hai đứa con chàng thì miệt mài cùng đám con trẻ trong vùng đi mò cua bắt tép suốt ngày để kiếm sống. Chúng lớn lên, cằn khô, Duy cũng không ý thức được rõ rệt. Bởi vì chính chàng, Duy cũng đang lạc loài trên vùng đất Mẹ.
- Làm sao để lên tinh thần
Mỗi người trong chúng ta hình như lúc nào cũng mơ ước thực hiện một điều gì đó mà không hoàn thành được như ý muốn. Chẳng hạn làm sao để xuống 10 pounds hay xếp lại cho thứ tự cái closet lộn xộn... Thì giờ, thời khóa biểu bận rộn làm cho chúng ta cứ hẹn rày, hẹn mai.
- Medicare Hỏi và Đáp
- Thư độc giả về "Dân Little Saigon bị đoạt e-mail để lừa tiền" và các đề tài khác
- Toyota bí mật chế xe chạy bằng năng lượng mặt trời
Hãng xe Toyota đang bí mật chế tạo một loại xe hoàn toàn chạy bằng ánh sáng mặt trời. Theo tin của một nhật báo tại Nhật, mục tiêu của xe tối tân phù hợp với môi sinh trong tương lai là nhằm giúp Toyota thoát cảnh khó khăn trong ngành sản xuất xe hơi hiện nay.
- Thượng Viện không chấp nhận ghế nghị sĩ của ông Burris
Hôm Thứ Ba, ông Roland Burris đã đã thất bại trong việc nhận ghế nghị sĩ của tiểu bang Illinois do Tổng Thống Ðắc Cử Barack Obama để lại, ngay trước khi Quốc Hội thứ 111 của Hoa Kỳ khai mạc.
- Orange County: Cơ Quan Thống Kê Dân Số tuyển 1,000 nhân viên
Trong đợt thống kê dân số mười năm một lần, sắp tới đây, Cơ Quan Thống Kê Dân Số Hoa Kỳ cần tuyển 1,000 nhân viên làm việc bán thời gian tại Orange County trong nhiều dự án liên quan, theo nguồn tin The Orange County Register.
- Orange County: Cơ Quan Thống Kê Dân Số tuyển 1,000 nhân viên
Trong đợt thống kê dân số mười năm một lần, sắp tới đây, Cơ Quan Thống Kê Dân Số Hoa Kỳ cần tuyển 1,000 nhân viên làm việc bán thời gian tại Orange County trong nhiều dự án liên quan, theo nguồn tin The Orange County Register.
- Dân Biểu Joseph Cao tuyên thệ, tạo lịch sử tại Quốc Hội Hoa Kỳ
Quốc Hội Hoa Kỳ đã khai mạc khóa họp lần thứ 111 qua những buổi lễ tuyên thệ tại cả hai Thượng Viện và Hạ Viện. Ðặc biệt năm nay là lần đầu tiên trong lịch sử có một khuôn mặt Việt Nam trong hơn 500 vị dân cử tại Quốc Hội.
- Dân Biểu Joseph Cao tuyên thệ, tạo lịch sử tại Quốc Hội Hoa Kỳ
Quốc Hội Hoa Kỳ đã khai mạc khóa họp lần thứ 111 qua những buổi lễ tuyên thệ tại cả hai Thượng Viện và Hạ Viện. Ðặc biệt năm nay là lần đầu tiên trong lịch sử có một khuôn mặt Việt Nam trong hơn 500 vị dân cử tại Quốc Hội.
- Trung Quốc: thất nghiệp trầm trọng, sinh viên đổ xô đi làm vú em cho nhà giàu
Nhiều sinh viên mới tốt nghiệp ở Trung Quốc, trước tình trạng thất nghiệp trầm trọng vì suy thoái kinh tế, đã dành nhau tìm những chân vú em và giúp việc nhà cho những gia đình giàu có tại một tỉnh ở phía nam, theo nguồn tin từ giới truyền thông nhà nước Trung Quốc hôm thứ Tư ngày 7 tháng Một.
- Thủ lãnh số 2 của Al-Qaeda phê phán Obama trong vụ Israel đánh Gaza
Trong một băng phát thanh qua Internet do trung tâm kiểm thính tình báo ghi được hôm Thứ Ba, thủ lãnh số 2 của al-Qaeda đã lên án Tổng thống tân cử Hoa Kỳ là không làm một điều gì để ngăn Israel tấn công Gaza.
- Quân đội Israel loan báo ngưng bắn 3 giờ mỗi ngày ở Gaza
Hàng ngàn dân chúng Gaza đổ ra đường phố vội vã đi tìm mua thực phẩm trong 3 tiếng đồng hồ ngưng bắn hôm Thứ Tư từ 1 đến 4 giờ chiều. Chiến sự lại tiếp diễn dữ dội ngay sau đó.
|
Ngô Nhân D?ng
M?t d?c gi? di?n tho?i khuyên nên gi?i thích khi vi?t câu “Vô vi cu di?n các” trong m?c này tu?n tru?c, d? các b?n tr? hi?u du?c. Ngu?i vi?t có l?i, v́ dă trích nh?ng ch? Hán Vi?t mà không nói rơ ư nghia. Nhân l?i yêu c?u c?a ông Tr?n Ng?c B́nh ? ti?u bang South Carolina, nu?c M?, chúng tôi xin gi?i thích câu trên.
Câu tho trên n?m trong bài tho 5 ch? c?a Thi?n su Đ? Pháp Thu?n (916 – 991) vi?t cho vua Lê Đ?i Hành. Lê Hoàn lên ngôi vua nam 980, nam sau dă dánh du?i quân nhà T?ng xâm lang, sau l?i giao h?o v?i h?, Pháp Thu?n du?c nhà vua nh? dón ti?p x? gi? Trung Hoa. Bài tho 4 câu c?a Đ? Pháp Thu?n du?c mô t? nhu câu tr? l?i cho Lê Đ?i Hành khi du?c nhà vua h?i v? v?n nu?c. Hai câu chót là “Vô vi cu di?n các – X? x? t?c dao binh.” Nghia là: Vô vi ng?i trong cung di?n – Kh?p noi d?t vi?c dao binh.”
Có th? coi dây là l?i nhà su t?ng ông vua dùng làm châm ngôn tr? qu?c, khuyên ông nên theo ch? truong“vô vi,” ho?c nên gi? thái d? “vô vi.” Nhung vô vi nghia là ǵ?
V́ ngài Pháp Thu?n là m?t tang si, cho nên Ḥa thu?ng Thi?n Siêu t?ng gi?i thích hai ch? “vô vi” theo l?i Ph?t giáo: “Vô vi” g?c t? ch? Ph?n “asamskrita,” có nghia là không nên làm ǵ d? t?o thêm nghi?p x?u. Nhung các v? cao tang th?i nu?c ta thành l?p cung là nh?ng ngu?i tinh thông tam giáo, Nho, Ph?t, Lăo, cho nên cung có ngu?i gi?i thích hai ch? “vô vi” theo quan ni?m chính tr? c?a Hàn Phi T?, m?t tri?t gia ngu?i Trung Hoa, kho?ng nam 280 d?n 233 tru?c Tây L?ch. Hàn Phi ch?u ?nh hu?ng d?o “vô vi” c?a Lăo T? và di?n t? tu tu?ng dó trong thu?t tr? qu?c c?a phái Pháp gia, d?t m?t n?n t?ng tri?t lư chính tr? ? Trung Qu?c. Ngu?c l?i v?i d?o c?a Lăo T?, các Nho gia theo Kh?ng T? ch? truong “nhân tr?,” dùng d?c d?, phán doán, hành d?ng c?a vua quan làm co s? cho vi?c cai tr?. Các tri?u d?i ? Trung Qu?c sau này tuy trên danh nghia theo Nho gia, bài xích Pháp gia, nhung trong th?c t? h? v?n s? d?ng nh?ng k? thu?t cai tr? mà nhóm Pháp gia d? ra. Nhung h? ch? ch?n l?y hai di?m c?a Pháp gia d? thi hành, là suy tôn ngôi v? thiên t? và cai tr? b?ng lu?t l?, mà lu?t l? th́ thu?ng kh?c nghi?t. K?t qu? là h? “bóp méo” c? Pháp gia l?n Nho gia. Khi tu tu?ng Hàn Phi truy?n sang nu?c ta, d?n th? k? th? 9, th́ nh?ng nhu?c di?m dó chua l? ra, cho nên chúng ta không th?y l? khi m?t thi?n su nhu ngài Pháp Thu?n v?n khuyên vua nên áp d?ng ch? truong “vô vi.”
Hàn Phi quan ni?m r?ng m?t ông vua không c?n “làm” nhi?u, t?c là không c?n m?i vi?c l?i can thi?p; ông vua ch? c?n ?n d?nh lu?t pháp rơ ràng d? dân chúng và quan l?i theo dó mà thi hành. Hàn Phi có th?c s? theo dúng tu tu?ng Lăo T? hay không, dây là di?u mà các h?c gi? s? c̣n bàn căi. Nhung nh?ng thu?t tr? qu?c mà ông d? ngh? v?i vua nu?c T?n có l? là là nh?ng “Bá thu?t” du?c vi?t ra s?m nh?t th? gi?i, mà sau này Machiavelli ? thành Florence, th? k? 16 cung bàn d?n. Khi d?c ta s? th?y Hàn Phi dă di s?m hon 2000 nam, tru?c khi Max Weber ? Đ?c bàn v? vai tṛ c?a “gu?ng máy hành chánh – burokratie” vào th? k? 19 (Sách Hàn Phi T? dă du?c Nguy?n Hi?n Lê d?ch sang ti?ng Vi?t).
Chúng ta không nên v́ ch? d? tàn ác c?a T?n Th?y Hoàng mà bác b? t?t c? nh?ng tu tu?ng chính tr? c?a Hàn Phi T?. N?u theo dúng tinh th?n“vô vi” c?a Hàn Phi T? th́ nh?ng ngu?i c?m d?u chính tr? m?t nu?c không nên can thi?p quá dáng vào th? tru?ng kinh t? cung nhu s? phát tri?n t? do c?a xă h?i công dân (civil society)! Vai tṛ c?a nhà nu?c không ph?i là tr?ng lúa thay dân, dánh cá thay dân, ho?c l?y ti?n c?a t? nhóm dân này d? chi dùng, dem tài nguyên phân phát cho nhóm dân khác, vân vân. Làm nhu v?y là “h?u vi!” Trong kinh t? th? tru?ng, nhà nu?c càng vô vi càng t?t, ch? nên h?u vi khi c?n th?c hi?n nh?ng l?i ích chung ngoài ph?m vi kinh t?, nhu th?c hi?n công b?ng xă h?i, b?o v? môi tru?ng s?ng, vân vân. T?t nh?t là d? qu?c dân ?n d?nh các lu?t l? kinh t?, lu?t l? dân s?; và nhà nu?c ch? theo các lu?t l? dó mà thi hành. Qu?c dân ?n d?nh co c?u xă h?i, qua các d?i bi?u du?c b?u lên trong nh?ng cu?c b?u c? t? do. Chính sách qu?c gia s? thay d?i tùy theo nhu c?u c?a dân chúng, trong t?ng giai do?n m?t. Đó là vô vi.
Trong m?c này tu?n tru?c dă bàn v? chính tr? nu?c M?, ngay t? d?u dă có khuynh hu?ng “chính ph? t?t nh?t là chính ph? nh? nh?t” c?a Thomas Jefferson, v? t?ng th?ng th? ba c?a nu?c M?. Khuynh hu?ng này bây gi? v?n du?c d?ng C?ng Ḥa d? cao, m?c dù không ph?i lúc nào h? cung làm dúng theo tiêu chu?n dó. Tu?n tru?c, vi?t t?i quan ni?m c?a Jefferson, chúng tôi dă nh?c t?i ch? truong “vô vi” mà Thi?n su Pháp Thu?n dă trao làm c?m nang cho vua Lê Đ?i Hành. Nhu chúng ta h?c s? Vi?t Nam dă bi?t, có l? v́ hoàn c?nh d?t nu?c lúc dó, trong g?n 30 nam tr? v́ nhà vua cung không hoàn toàn theo dúng l?i khuyên c?a v? pháp su, d?n d?i các con ông th́ tri?u d?i cung ch?m d?t.
T? dó, thu?t tr? qu?c ? nu?c ta trong 1000 nam d?c l?p cung theo mô th?c các tri?u d?i Trung Qu?c. T? d?i Hán (2 th? k? tru?c Tây l?ch) d?n khi ch?m d?t nhà Thanh nam 1911, các ông vua Trung Hoa bên ngoài d? cao Nho giáo nhung trong th?c t? v?n d?ng gu?ng máy cai tr? ki?u Pháp gia d? c?ng c? quân quy?n. Ph?i nói là chính quy?n Trung Qu?c trong 22 th? k? r?t h?u vi! Có l? v́ nu?c ta nh? hon, vua quan g?n gui v?i dân hon, cho nên trong th?c t? n?n chính tr? Vi?t Nam v?n có tính gi?n d? và “vô vi” hon nu?c láng gi?ng phía B?c – ít nh?t cho d?n khi tri?u Nguy?n ch?u ?nh hu?ng quá n?ng c?a ch? d? nhà Thanh bên Trung Qu?c.
? nu?c M?, trong d?i s?ng chính tr?, hai ch? truong c?a Jefferson và Hamilton luôn luôn du?c dua ra d?i d?u v?i nhau trong 200 nam nay. Khi kinh t? kh?ng ho?ng vào th?p niên 1930, d? tái l?p ni?m tin và b?o v? nh?ng ngu?i y?u kém, T?ng th?ng Franklin Roosevelt (Dân Ch?) dă d? cho chính ph? can thi?p ào ?t vào th? tru?ng. Trong th?i c?a ông, nhi?u chuong tŕnh chi tiêu m?i du?c thi?t l?p, bây gi? v?n c̣n áp d?ng. Nhi?u co quan công quy?n m?i du?c l?p ra, t?i nay v?n ho?t d?ng. Hai v? t?ng th?ng Ronald Reagan và George W. Bush (C?ng Ḥa) d?u theo ch? truong ph?i d? cho ho?t d?ng kinh t? du?c t? do hon, chính ph? ph?i t? h?n ch?, b?t can thi?p vào nh?ng l?a ch?n c?a ngu?i dân. H? dă c? g?ng nhung cu?i cùng ngân sách v?n tang d?n m?c khi?m h?t n?ng, và gu?ng máy chính ph? trong th?i hai ông t?ng th?ng này v?n to l?n thêm! Câu chuy?n bàn tu?n tru?c là v? d?o lu?t mà T?ng th?ng Bush m?i kư gi?a tu?n này, theo dó chính ph? can thi?p th?ng vào h? th?ng tài chánh d? c?u các công ty Fannie Mae và Freddie Mac, cùng v?i th? tru?ng tài tr? d?a ?c!
Đ?ng C?ng Ḥa v?n theo ch? truong “chính ph? càng nh?, càng thu thu? nh? và chi ít ti?n, làm ít vi?c, th́ càng t?t.” Nhung khi di?u ki?n kinh t? b?t bu?c, các ông t?ng th?ng không th? b?o v? tu tu?ng chính tr? c?a ḿnh mà d? cho kinh t? suy y?u. Ch? truong kinh t? t? do luôn luôn ḍi h?i m?i ngu?i ph?i ch?u trách nhi?m v? hành d?ng c?a ḿnh. Khi m?i ngu?i quy?t d?nh trong ṿng lu?t pháp, khi h? th?ng pháp lu?t gi? dúng các tiêu chu?n kinh t? là l?i nhu?n cao hay th?p tuong x?ng v?i m?c may r?i nhi?u hay ít, th́ kinh t? th? tru?ng s? ch?y r?t t?t. T?c là chính ph? có th? ch? dóng vai tṛ tr?ng tài thi hành pháp lu?t, “vô vi cu di?n các” d? cho các cá nhân và xí nghi?p lo chuy?n làm an c?a h?. Khi m?i ngu?i d?u t́m l?i su?t cao nh?t và tránh r?i ro, th́ kinh t? s? phát d?t!
Cu?c kh?ng ho?ng v? tín d?ng d?a ?c dang di?n ra cho th?y trong khuôn kh? kinh t? t? do ? M? nhi?u ngu?i dă quy?t d?nh m?t cách thi?u trách nhi?m: Ngân hàng khuy?n khích ngu?i ta vay ti?n mà không chú ư t?i tiêu chu?n th?m d?nh d? tín nhi?m c?a ngu?i di vay; c̣n nh?ng ngu?i di vay mua nhà th́ không t? xét doán kh? nang tr? n? c?a ḿnh trong tuong lai. C? hai bên dă quy?t d?nh mà không tính dúng h?u qu?, bây gi? c? nu?c ch?u ho?n n?n v́ th? tru?ng tín d?ng k?t v?i nh?ng món n? không ḍi du?c.
T?i sao nhi?u ngu?i dă quy?t d?nh sai l?m, trong m?t th?i gian m?y nam tr?i nhu v?y? Chúng ta không th? d? l?i cho các cá nhân mà ph?i t́m nh?ng l? h?ng trong c? h? th?ng. V́ trong xă h?i t? do m?i ngu?i d?u có quy?n hành d?ng theo suy nghi, tính toán t́m l?i l?c ḿnh, mi?n là h? không vi ph?m pháp lu?t. Trong m?t xă h?i dân ch? t? do, m?i ngu?i d?u có quy?n ki?m l?i t?t da, trong ṿng pháp lu?t. Kinh t? ti?n b? chính là v́ ph?n l?n m?i ngu?i d?u theo khuynh hu?ng t? nhiên dó. N?u h? dă tính toán sai, n?u h?ơ “làm ?u” d?n n?i c? n?n kinh t? lâm nguy, th́ dó là l?i l?m c?a c? h? th?ng! Trong h? th?ng có nh?ng khe h?, d? cho nhi?u ngu?i quy?t d?nh thi?u trách nhi?m nhu v?y. Đáng l? ra, h? th?ng lu?t l? v? kinh t? ph?i giúp ngu?i ta ngan ng?a nh?ng quy?t d?nh sai l?m gây tai h?i cho c? xă h?i nhu th?. Khi “giúp” nhu v?y, t?c là so?n nh?ng lu?t l?, quy t?c làm an d? ngan ch?n tru?c nh?ng sai l?m, t?c là h?u vi. Nhung nh? các quy t?c dó, s? tránh du?c các tai h?a khi?n chính ph? ph?i can thi?p tr?c ti?p, t?c là c̣n h?u vi g?p b?i! N?u lu?t l? d?y d? hon th́ nhà nu?c s? có th? vô vi nhi?u hon!
Kinh t? b? de d?a là lúc chính tr? ph?i can thi?p vào kinh t?. Nhung can thi?p nhu th? nào? Vi?c chính ph? l?y ti?n công qu? ra d? c?u m?t s? ngân hàng dă cho vay l?m l?n, ho?c c?u nh?ng gia ch? di vay l?m l?n, là theo phuong pháp “h?u vi!” Đ?o lu?t gia cu mà ông T?ng th?ng Bush m?i kư, là s?n ph?m c?a s? th?a hi?p gi?a hai d?ng Dân Ch? và C?ng Ḥa; có ph?n h?u vi nhung cung có ph?n chu?n b? cho chính sách vô vi. Đ?o lu?t này thay d?i lu?t l? v? tín d?ng d?a ?c, thay d?i vai tṛ c?a m?t s? co quan chính ph?, l?p ra c? m?t co ch? m?i thay th? co quan cu v?n giám sát hai công ty Fannie Mae và Freddie Mac, vân vân. Có các lu?t l? d?y d? hon, có các co quan giám sát t?t hon, th́ nhà nu?c m?i vô vi du?c! C̣n vi?c tr?c ti?p dem ti?n công qu? di giúp các ch? nhà v? n?, ho?c giúp các ngân hàng cho h? vay, d?u là h?u vi quá dáng c?!
Khi nào các bi?n pháp “h?u vi” làm sai quy t?c kinh t? t? do, th́ b?n ph?n c?a gi?i chuyên môn v? kinh t? cùng v?i các d?i bi?u qu?c h?i, là ngan c?n các ông nhà nu?c, lôi các ông dó tr? l?i v?i tinh th?n “vô vi.” M?t quy t?c l?n trong kinh t?, là tinh th?n trách nhi?m. Trong kinh t? th? tru?ng, nh?ng ngu?i quy?t d?nh sai l?m ph?i ch?u h?u qu?, n?u không th́ ngu?i ta s? dua nhau làm ?u! Khi c? dông c?a các ngân hàng và Fannie Mae v?i Freddie Mac b?u lên nh?ng ngu?i giám d?c, tr? luong cao r?i d? cho h? quy?t d?nh sai l?m, th́ chính các c? dông dó ph?i ch?u m?t ti?n. H? ph?i ch?u thi?t, coi nhu dă b? “th? tru?ng” tr?ng ph?t, tru?c khi nhà nu?c b? ti?n ra b?o v? các d?nh ch? tài chánh dó ngơ h?u kinh t? không h?n lo?n! Nh?ng lu?t l?, d?nh ch? s?p du?c d?t ra d? ngan ng?a ngu?i ta sa ngă, làm ?u, v?a ph?i b?o v? quy?n t? do kinh t?, d?ng th?i ph?i khích l? tinh th?n trách nhi?m. Có nhu th? th́ nu?c M? m?i b?o v? du?c hai uu di?m c?a h?, là kinh t? t? do ph?n th?nh và xă h?i dân ch?.
T? do dân ch? là giá tr? cao quư hon c? kinh t? t? do, v́ dó là n?n t?ng b?o d?m cho kinh t? ph?n th?nh. V́ v?y, ngay trong nh?ng lúc chính ph? M? can thi?p m?nh nh?t vào th? tru?ng, vào ho?t d?ng c?a các ngân hàng và xí nghi?p, không bao gi? h? dám xâm ph?m d?n nh?ng quy?n t? do c?a xă h?i công dân. Chính trong khuôn kh? các quy?n t? do dân ch? dó mà m?t chính quy?n có th? “vô vi cu di?n các” trong khi dân chúng v?n s?ng chung yên ?n, tuong kính, m?i ngu?i làm m?i cách làm gi?u, nh? th? nên “dân gi?u nu?c m?nh.”
|