Nguy?n Xuân Nghia

Xang d?u dang thành chuy?n nh?c d?u cho dân M?, nh?t là vào mùa b?u c?. Giá d?u thô lên t?i k? l?c l?ch s? là 135 d?ng m?t thùng, giá xang cung v?y, trung bình là 4,09 d?ng m?t ga lông, mà tu?n qua, c? hai ngày l?i tang thêm m?t c?c, là 10 xu.

V?y mà, nhìn t? bên ngoài, khi th?y chính tru?ng M? cãi l?n v? nang lu?ng, thiên h? l?i nghi t?i Ðào C?c L?c Tiên, sáu cao th? trong truy?n võ hi?p Ti?u Ng?o Giang H? c?a Kim Dung!

Sáu anh em này thu?c lo?i võ vông thu?ng th?a. N?u liên th?, h? có th? là thiên h? vô d?ch. Nhung hi?m khi nào l?i có c?nh liên th? d? xé xác b?n gian làm sáu m?nh, vì h? cãi nhau sáng trua chi?u t?i, mà toàn là v? chuy?n vu vo. Hu?ng h? m?t v?n d? tr?ng d?i là chuy?n nang lu?ng, tr?ng d?i nhu chuy?n n?i l?c kinh t?, thì Ðào c?c L?c tiên M? c? nhu hóa d?i!

Cãi nhau m?t ngh?.

***

Khi xang d?u b?c h?a lên d?u, h?u nhu các chính khách M? kh?i c?n tìm hi?u nguyên nhân cho tu?ng t?n mà ch? cu?p l?i d? ngh? nhi?u gi?i pháp h?p d?n cho dân chúng, nhung ?n ch?a bên du?i nhi?u h? qu? tai h?i.

Trên d?i th?, Hoa K? tiêu th? ch?ng 22 tri?u t?n xang d?u và ch? s?n xu?t có m?t ph?n ba nên m?t c? tram t? mua d?u t? các x? khác. Khi d?u thô lên giá, giá xang t?t nhiên ph?i tang. Dù xang tang giá không cùng nh?p d? - d?u lên giá hon g?p dôi, xang tang giá ch?ng 80% - các t? h?p xang d?u b? k?t án là th? ph?m, vì d?t l?i nhu?n t?i g?n tram t?. M?c l?i g?n 87 t? ?y th?t ra b?ng 4% s? thuong v?, r?t th?p so v?i t? l? c?a nhi?u ngành khác. Nhung v?n là có t?i.

Ð?ng Dân Ch? d? ngh? dánh thu? th?t n?ng các công ty tham lam ?y. Nhi?u dân bi?u còn cho là nên qu?c h?u hóa k? ngh? d?u khí. Chính quy?n mà ki?m soát du?c các qu?c doanh d?u khí thì s? ki?m soát du?c t?t c?, k? c? giá c?. Xang d?u b?c h?a nên m?t chính d?ng l?n c?a M? dang dòi tr? l?i ch? d? công h?u c?a xã h?i ch? nghia.

Chuy?n ly k? là lý lu?n kinh t? chính tr? h?c Mác-Lenin c?a Hà N?i nam xua l?i không làm dân M? gi?t mình: có t?i 37% nh?ng ngu?i xung danh b? phi?u Dân Ch? l?i d?ng ý v?i d? ngh? dó (ch? có 32% là ch?ng). Ðó là k?t qu? tham dò c?a Rasmussen v?a du?c công b? Th? Ba tu?n tru?c.

Trong khi d? ngh? kh?ng ch? ngu?n cung c?p, và ti?p t?c h?n ch? vi?c l?p thêm nhà máy l?c d?u - t? 1976 t?i nay, chua nhà máy nào xu?t hi?n vì th? t?c quá nhiêu khê r?c r?i - d?ng Dân Ch? còn mu?n duy trì m?t quy?t d?nh dã có t? lâu là không cho dào thêm d?u c?a M?, vì s? xâm ph?m t?i môi sinh.

Ð?ng C?ng Hòa thì cãi l?i, r?ng mu?n xang h? giá thì ph?i tang s? cung và gi?m s? c?u. Tang cung b?ng cách cho dào thêm d?u và gi?m c?u b?ng các ngu?n nang lu?ng di?n th?. Ði?n th? nào thì chua ai bi?t tu?ng t?n, vì v?n d? th?c ra v?n còn quá m?i. Dùng c?n thay xang thì ch? c?n b?ng ngô b?p là trò choi t?n kém và gây h?a cho x? khác vì làm ngô b?p và luong th?c tang giá. Mà làm lu?t b?t các d?i gia xe hoi c?a M? ph?i c?i ti?n s?n xu?t d? ráp ch? lo?i xe ít t?n xang - nh? dùng c?n hay di?n - là d?ng vào th? l?c c?a nghi?p doàn hay d?i gia xe hoi M?.

Vì v?y, h? ch?y loanh quanh v?n d? t?a dèn kéo quân. M?t trong hai ?ng viên t?ng th?ng là Ngh? Si Barack Obma thì ch?y nhanh nh?t quanh mi?ng chén nh? nh?t là v?t các t? h?p d?u khí thì s? ra d?u. John McCain cung ch?ng khá hon khi dòi các t? h?p này ph?i d?u tu nghiên c?u thêm v? gi?i pháp thay th?. H? không th?y r?ng suu cao thu? n?ng t?o ra s? khan hi?m. Và nhìn v? dài, trong l?ch s? ch? nghia tu b?n M?, các sáng ki?n d?n t?i cách m?ng v? s?n xu?t không xu?t phát t? h? th?ng s?n xu?t cu mà t? bên ngoài, vì ngu?i ta nhìn vào v?n d? t? m?t giác d? khác. IMB không th? t? c?i ti?n v?i lo?i máy di?n toán cá nhân nên m?i có cu?c cách m?ng c?a Microsoft.

***

Vì v?y, nhu các th?y bói d?n cu?i khi d?u thô lên giá ngùn ng?t, chính tru?ng M? loay hoay vói sáu b?y ý ki?n khác nhau mà không khai thông du?c bài toán.

Nhung khác v?i m?i khi, l?n này có nhi?u ngu?i cho r?ng dào thêm d?u c?a mình là m?t ý sáng. Ðã t?ng kêu g?i b?o v? môi sinh, McCain nay cung d?ng ý v?i vi?c cho phép dào thêm d?u. Nhung không ph?i dào dâu cung du?c. Còn Ngh? Si Barack Obama thì có l?p tru?ng d?t khoát hon, là d?t khoát không thay d?i: dào dâu cung th?t sách!

Chúng ta hãy t?m d? h? ? dó.

Ngu?i tung ra d? ngh? dáng c?u xét tru?c h?t là T?ng Th?ng George W. Bush, v?n b? mang ti?ng là c? gia dình và ban tham muu d?u có quan h? d?n k? ngh? d?u khí! Ngh? riêng có m?t chút này mà thôi. Ngày Th? Tu 18 v?a qua, ông Bush tr?nh tr?ng xu?t hi?n tru?c Vu?n H?ng c?a Tòa B?ch Cung d? d? ngh? v?i qu?c dân gi?i pháp d?i phó, d?ng th?i nghiêng mình dá giò lái qua Qu?c H?i trong tay d?ng Dân Ch?.

Ði?u dáng ti?c là ng?n ?y d? ngh? d?u chua t?i. Và McCain m?t m?t co h?i cho th?y kh? nang thay d?i c?a mình, nhân dó ghim Obama vào góc sân, là ngu?i không h? thay d?i trong cách nhìn v? m?t v?n d? l?ch s?.

***

Dân chúng Hoa K? ghi?n nang lu?ng và xài xang hoang phí mà kh?i c?n nghi d?n phí t?n, cho t?i khi d?u thô lên t?i 135 d?ng m?t thùng và xang vu?t giá lên tr?n nhà thì m?i h?t ho?ng. Chính là vào lúc h?t ho?ng, h? càng d? nghe l?i du?ng m?t c?a các chính khách, l?m l?n nguyên nhân v?i h?u qu?, l?n l?n chuy?n g?n v?i chuy?n xa, bi?n pháp c?p bách mà tu?ng là chánh sách tru?ng k?.

Hoa K? ph?i mua hai ph?n ba s? tiêu th? v? xang d?u hi?n nay c?a mình t? hai láng gi?ng B?c-Nam, Canada và Mexico, ti?p theo là các nu?c xu?t c?ng d?u t?i Trung Ðông hay Trung M?. Khi nh?p c?ng d?u thô mà giá d?u tang v?t trên th? gi?i vì c? y?u t? cung c?u l?n an ninh, nu?c M? nh?p c?ng luôn n?n l?m phát trong giá nang lu?ng. Khi ngu?n cung c?p t? bên ngoài có v?n d? nhu v?y, an toàn v? nang lu?ng cho kinh t? tr? thành chuy?n sinh t?. Bên trong xã h?i, chánh sách nang lu?ng c?a M? cung có nhi?u b?t toàn khi?n vi?c bi?n ch? d?u thô ra xang hay d?u c?n diesel b? tr? ng?i, thành d?t giá.

Trong m?t nam tranh c?, nh?ng v?n d? ?y d? gây tranh lu?n tru?c s? b?n th?n c?a du lu?n.

Khi long tr?ng d? ngh? gi?i pháp nang lu?ng, T?ng Th?ng Bush dã nh?p nh?ng hòa chung tri?n v?ng nh?t th?i vào các chuong trình lâu dài, mà t?t c? ch? t?p trung vào v? cung, vào ngu?n cung c?p. Ðây là nhu?c di?m l?n nh?t c?a k? ho?ch.

M?t cách v?n t?t, ông Bush d? ngh? b?n lo?i gi?i pháp có m?c h?u hi?u cao th?p v?i k?t qu? g?n xa khác nhau.

Th? nh?t, xin cho phép dào d?u ngoài khoi. ? ngoài th?m l?c d?a, Hoa K? hi?n nhiên là có nhi?u túi d?u kh? di khai thác du?c, v?i tr? lu?ng là g?n hai t? thùng d?u g?n các ti?u bang Alaska, California, Texas, Louisiana, Alabama và Florida. V?i trình d? k? thu?t r?t cao, Hoa K? th?a kh? nang khai thác ngu?n tài nguyên ?y, nhung nó không r? và không l?p t?c bi?n thành xang.

Lý do là d?u thô ngoài khoi không t?p trung trong m?t s? túi d?u th?t l?n mà phân tán thành t?ng túi nh? trên c? tri?u cây s? vuông. Vi?c dào d?u vì v?y s? t?n m?y tram t? M? kim, và dòi h?i nhi?u nam d?u tu vào m?t m?ng lu?i ch?ng ch?t nh?ng ?ng d?n d?u. K?t qu? là ph?i nhi?u nam n?a Hoa K? m?i có thêm du?c m?t s? d?u. Ngu?n cung c?p ph? tr?i ?y không d?o ngu?c tình hình cung c?u và l?p t?c h? nhi?t con s?t xang d?u. Y?u t? th?i co và phí t?n là m?t v?n d?.

Th? hai, ông Bush d? ngh? Qu?c h?i cho dào d?u t?i khu v?c Artic National Wildlife Refuge (ANWR) ? m?n Ðông-B?c ti?u bang Alaska, giáp gi?i v?i Canada. V?n d? có cho khai thác hay không khu v?c hoang vu có di?n tích là 79 ngàn cây s? vuông, có d?u thô và khí d?t, là d? tài tranh cãi thu?ng xuyên c?a nu?c M? t? th?i T?ng th?ng Jimmy Carter d?n nay.

Ð?ng Dân Ch? mu?n b?o t?n khu v?c thiên nhiên dó vì môi sinh - s? xang d?y gây ô nhi?m và xâm ph?m các loài thú hi?m, nhu gi?ng huou “tu?n l?c” caribou g?n B?c c?c. Ða s? dân Alaska và d?ng C?ng Hòa thì cho r?ng r?i ro v? môi sinh th?t ra không dáng k? so v?i l?i ích kinh t? c?a ngu?n nang lu?ng bên du?i.

Hoa K? hi?n dã dào d?u ? vùng ph? c?n (v?nh Prudhoe) và n?u có th?c sâu vào khu v?c ANWR thì dã có m?ng lu?i các ?ng d?n d?u hi?n h?u cho nên gi?i pháp này r? hon gi?i pháp ki?m d?u ngoài th?m l?c d?a. Nhung, n?u có khai thác m?t noi d? doán là có tr? lu?ng t? sáu d?n 16 t? thùng d?u thô thì ph?i t?i nam 2018 - 10 nam n?a - m?i dào ra d?u. Mà n?u có lên t?i cao di?m là d?t nh?t lu?ng ch?ng 800 ngàn hay m?t tri?u thùng vào nam 2027 thì cung ch? b?ng 5% s? tiêu th? hi?n nay: chua d? cho nu?c M? t? túc v? nang lu?ng.

Chua k? là túi d?u ?y không b?t t?n: hút d?u ch?ng 22 t?i 25 nam là h?t.

Dù sao, có dào còn hon là ng?i trên kh?p g?o r?i than dói. K? thu?t tân ti?n c?a Hoa K? cho phép b?o v? môi sinh cao hon là ph?i mua cùng m?t lu?ng d?u ?y ? các qu?c gia kém phát tri?n, noi mà môi sinh v?n dang b? h?y ho?i, nhung dân M? b?t c?n. Nói ngu?c cho d? hi?u: không dào d?u t?i Alaska là d?y v?n d? môi sinh qua x? khác và b? x? khác b?t ch?t.

Gi?i pháp th? ba c?a Bush là... g?n cát l?y d?u.

Hãy nghi t?i các n?m than qu? bàng bên trong ch?a nhiên li?u có th? g?n ra xang. T?i Colorado, Utah và Wyoming, có nhi?u khu v?c mà s?i dá có th? du?c l?c thành xang nhu v?y, theo m?t k? thu?t du?c nhi?u qu?c gia áp d?ng, nhu Canada, Nga và Ð?c. Tuy nhiên, vi?c khai thác s? gây v?n d? cho môi sinh và t?n kém nang lu?ng - v?t dá ra xang là trò choi t?n di?n mà d? b?c khói!

Nh?ng d? doán - t?t c? v?n là d? doán - l?c quan cho th?y lo?i s?i dá k? l? ?y có th? cung ?ng kho?ng 18 ngàn t? thùng d?u thô trong m?t tuong lai th?t ra còn m? m?t. G?n hay xa, l?i hay h?i v?n tùy thu?c vào nh?ng quy d?nh s? có sau này v? phuong th?c và di?u ki?n khai thác, thí d? nhu thu? dánh trên khí th?i trong ti?n trình s?n xu?t. Nhu lo?i xang ch? c?t t? ch?t cellulose có th? là nang lu?ng sinh h?c biofuel thay th? ch?t c?n ch? t? ngô b?p, dây là ngu?n nhiên li?u có tri?n v?ng nhung dòi h?i th?i gian d?u tu và nghiên c?u t?n kém. Nghia là chua ph?i là phép l? cho phép nu?c M? gi?i quy?t bài toán nang lu?ng c?a mình trong m?t vài nam t?i.

Gi?i pháp th? tu ông Bush d? ngh? là nâng cao kh? nang tinh ch? xang d?u c?a k? ngh? n?i d?a.

Hoa K? không c?m các công ty d?u khí thi?t l?p nhà mày l?c d?u thành xang, nhung lu?t l? r?c r?i và d?y mâu thu?n c?a nhi?u c?p chính quy?n khi?n nu?c M? không có thêm m?t nhà máy l?c nào k? t? 1976 d?n nay. Ách t?c dó chi ph?i ngu?n cung c?p xang d?u n?i d?a vì gây ra khan hi?m và phí t?n. N?u th? t?c du?c gi?n d? hóa, vi?c ch? bi?n d?u thô thành xang có th? s? du?c c?i ti?n, thành r? hon và nhi?u hon.

Nhung trong gi? thuy?t l?c quan nh?t, chính tru?ng M? s? còn tranh lu?n và d?u dá r?t lâu m?i cho phép gi?n lu?c th? t?c. Và dèn xanh có b?t ngay ngày mai, nhà máy có du?c l?p thì ph?i m?t nam ba nam m?i th?y xang r? hon du?c ch?ng m?t d?ng m?t ga lông. Nam ba nam n?a, giá d?u thô s? ? dâu và ?nh hu?ng th? nào d?n nh?ng tính toán l?i l? là di?u chua ai bi?t du?c.

Khi xét vào chi ti?t c?a ng?n ?y bi?n pháp c?u vãn, ta th?y r?ng n?n xang d?u b?c giá lên tr?i có làm dân M? thay d?i cách s?ng và tiêu th? nang lu?ng. Y?u t? tâm lý ?y m?i cho phép chính quy?n Bush m?nh d?n dua ra nh?ng d? ngh? xua nay v?n b? ch?ng d?i. B?n bi?n pháp d? ngh? vì v?y có gi?i t?a v?n d? theo dúng hu?ng. Dù r?ng các t? ch?c b?o v? môi sinh có d? kích thì d?y v?n là gi?i pháp thích h?p. Nhung không là gi?i pháp th?n di?u l?p t?c h? giá xang d?u. Còn lâu!

***

Nhìn trên d?i th?, giá d?u tùy thu?c vào quy lu?t cung c?u c?a toàn th? gi?i. N?u mu?n ?nh hu?ng t?i quy lu?t dó d? tang cung và gi?m c?u, Hoa K? có th? làm gì?

Chuong trình c?a ông Bush ch? d? ngh? b?n lo?i gi?i pháp gia tang s? cung trên lãnh th? Hoa K?, trong kh? nang can thi?p c?a chính quy?n ? c?p qu?c gia. Ông Bush không d? ngh? gì bên phía c?u d? ti?t gi?m s? tiêu th?. Trong m?t nam tranh c?, khi lòng dân quá chán ngán d?ng C?ng Hòa và tám nam nh?m ch?c c?a mình, Bush không th? kêu g?i dân M? t?n ti?n hon v? nang lu?ng, thí d? nhu di xe có phân kh?i nh? hon, ho?c t?n d?ng các phuong ti?n di chuy?n công c?ng, v.v.

Nhung, ngay trong nhu c?u gia tang s? cung, dáng l? ông Bush v?n có th? nói nhi?u hon v?y, ho?c hàm ý cho dân M? hi?u xa hon v?y.

Th? nh?t, ngay t?i m?t noi mà s? nghi?p c?a Bush b? vùi xu?ng d?t den là Iraq, tình hình chính tr? và quân s? dã có c?i thi?n khi?n các t? h?p d?u khí Tây phuong dang quay tr? l?i. Y?u t? ?y - s? ?n d?nh khó ch?i cãi t?i Iraq - s? góp ph?n h? nhi?t con s?t xang d?u t?i M? ngay trong vài tháng t?i, và gián ti?p cho th?y vi?c thay d?i ch? d? t?i Iraq cu?i cùng v?n là di?u có l?i cho M?: dù có v?p ngã, Bush v?n ti?n thêm du?c m?t bu?c cho nu?c M?!

Th? hai, n?u các ch? d? hung d? và k?ch li?t ch?ng M? nhu Iran hay Venezuela mà thay d?i, các t? h?p d?u khí qu?c t? có th? d?u tu m?nh m? hon d? c?i ti?n h? th?ng cung c?p nang lu?ng c?a h? và nâng cao s? cung cho th? gi?i. Cho nên, quy?n l?i thi?t th?c c?a Hoa K? có liên h? d?n an ninh và chính tr? c?a nhi?u x? khác, xin d?ng m?c c? mà nói ra s? th?t ?y di.

Th? ba, có m?t co h?i khi?n dân M? nhìn vào sân sau c?a mình: Brazil là cu?ng qu?c kinh t? t?i Nam M?, dang cung c?p c?n thay xang ch? c?t b?ng mía. Gi?i pháp dó có uu di?m v? môi sinh và có l?i cho gi?i tiêu th? Hoa K?. V?y mà v?n b? Qu?c H?i Dân Ch? c?n tr? b?ng hàng rào quan thu? và ch? d? b?o v? nông gia c?a M?.

Brazil cung là noi ngu?i ta dã tìm th?y nhi?u tr? lu?ng d?u khí dáng k? kh? di thay th? Trung Ðông nhu ngu?n cung c?p m?i. Hoa K? c?n quan ni?m l?i chánh sách d?i ngo?i c?a mình v?i qu?c gia này, và v?i c? khu v?c Nam M? trong dó có Peru và Colombia. Vi?c ?y có l?i v? c? an ninh l?n kinh t? và s? góp ph?n d?n t?i nh?ng thay d?i t?t d?p hon t?i c? Cuba l?n Venezuela!

Là t?ng th?ng s?p bãi trào, ông Bush có th? nói th?ng vài ba s? th?t toàn c?u nhu v?y gi?a nh?ng om xòm c?a Ðào C?c L?c Tiên.

B? nào thì chính quy?n ông cung b? mang ti?ng là có liên h? d?n k? ngh? d?u khí, ít ra dân M? còn co h?i th?y ra là n?u m?i liên h? ?y có th? làm gi?m giá xang! Và, d?p ch?ng nào, góp ph?n xây d?ng dân ch?...