Bác Si C?a B?n

M?c này ch? nh?m gi?i dáp các th?c m?c v? s?c kh?e có tính cách t?ng quát. Cho các v?n d? c? th?, chi ti?t, c?a t?ng b?nh nhân, xin liên l?c tr?c ti?p v?i bác si d? du?c tham khám tr?c ti?p.

Ðôi di?u v? AIDS

(Ti?p theo)

H?i: Tôi có quen thân v?i m?t ph? n? cùng tr?c tu?i v?i tôi. Chúng tôi dã chung chan g?i nhi?u l?n, nhung cô ta b?n tính lang nhang nay ngu?i này mai ngu?i khác. Do dó m?i l?n tôi g?n cô ta, d? phòng b?nh ho?n, tôi dùng bao cao su nhung cô ta c? tuy?t không cho mang vào.

Sau m?i l?n g?n gui nhau, tôi luôn luôn ph?p ph?ng lo s?, tâm th?n b?t an m?c d?u s?c kh?e tôi v?n bình thu?ng.

Xin bác si vui lòng gi?i dáp th?c m?c sau dây:

- Tôi có b? lây nhi?m HIV-AIDS c?a cô ta không?

- Làm sao bi?t có lây nhi?m? Tri?u ch?ng d?u tiên di?n ti?n nhu th? nào?

- Th?i gian b?nh tình b?c phát nhu th? nào? Có ngu?i dã lây nhi?m HIV nam sáu nam mà v?n th?y bình thu?ng, v?n du?c di làm trong s? c?a tôi?

- C?n tránh nhu th? nào d? kh?i lây nhi?m cho ngu?i khác?

- Thu?ng b?nh này kéo dài th?i gian du?c bao lâu thì ch?t?

- Có thu?c gì ngan ng?a và di?u tr? không?

- Vi?t thu này là lúc tôi dã do?n tuy?t v?i cô ta. Tru?ng h?p tôi không lây nhi?m là vì có máu mi?n nhi?m ph?i không?

ÐÁP:

B?nh lây nhu th? nào?

Virus sida (HIV) lan truy?n r?ng rãi nh?t qua vi?c giao h?p v?i m?t ngu?i dã nhi?m b?nh mà không dùng bao cao su dúng cách. Virus có th? xâm nh?p vào co th? qua niêm m?c (l?p màng lót m?ng và nh?y) âm d?o, âm h?, duong v?t, h?u môn, mi?ng. S? lu?ng virus trong co th? ngu?i b? nhi?m b?nh càng cao thì nguy co truy?n b?nh càng cao. Giao h?p không an toàn v?i ngu?i khác phái hay cùng phái d?u có th? là con du?ng d?n d?n sida (và các b?nh hoa li?u khác).

HIV cung có th? lan truy?n qua vi?c ti?p xúc v?i máu c?a ngu?i dã b? nhi?m b?nh. Hi?n nay du?ng lây này x?y ra chính y?u ? nh?ng ngu?i dùng chung kim ho?c ?ng chích dã b? dính máu ngu?i b?nh, thu?ng nh?t là ? nh?ng ngu?i chích choác xì ke ma túy. Máu dùng d? truy?n hi?n nay du?c ki?m soát r?t k?, và r?t an toàn. Vi?c lây b?nh gi?a b?nh nhân và nhân viên y t? do b? kim châm hay qua các d?ng c? y t? dính máu khác cung r?t hi?m g?p.

Ðu?ng lây truy?n th? ba là s? truy?n HIV t? ngu?i m? có b?nh sang em bé trong lúc có b?u, khi sanh ho?c qua s?a m?. N?u không du?c ch?a tr?, kh? nang lây t? m? sang con trong lúc sanh và có b?u có th? t? m?t ph?n tu t?i m?t ph?n ba. Tuy nhiên, n?u m? và con cùng du?c di?u tr? b?ng thu?c ch?ng HIV, nguy co truy?n b?nh cho con s? du?c gi?m di r?t dáng k?.

M?c dù HIV cung có trong nu?c mi?ng (saliva - còn g?i là nu?c b?t) c?a ngu?i b?nh. Cho t?i nay, chua th?y có tru?ng h?p nào mà b?nh du?c lây truy?n qua nu?c mi?ng. Cung chua có ch?ng c? nào cho th?y b?nh lây truy?n qua m? hôi, nu?c m?t, nu?c ti?u hay phân.

Nh?ng ngu?i trong gia dình, hay s?ng cùng nhà, hay làm cùng s?, hay h?c cùng l?p v?i ngu?i b?nh, n?u không có các quan h? k? trên (giao h?p, du?ng máu), không s? b? lây b?nh. Vì b?nh không lây qua các ti?p xúc hàng ngày nhu dùng chung chén dua, khan, giu?ng, h? boi, di?n tho?i, bàn c?u (tiêu), vân vân.

Còn r?i xui b? mu?i hay r?p hút máu ngu?i b?nh r?i chích cho mình thì sao? Cung không sao. Vì HIV không th? t?n t?i trong “nu?c mi?ng” c?a m?y con này.

Nói tóm l?i, các hành vi nguy hi?m nh?t khi?n b?nh lan truy?n là:

- Dùng chung kim ho?c ?ng chích.

- Giao h?p v?i ngu?i b?nh ho?c không bi?t là có b?nh hay không mà không luôn luôn dùng bao cao su dúng cách.

Nh?ng ngu?i dã b? các b?nh hoa li?u nhu giang mai, l?u, Chlamydia, vân vân, do dã có s?n nh?ng v?t thuong ? b? ph?n sinh d?c, s? d? b? lây HIV hon khi quan h? tình d?c v?i ngu?i dã b? nhi?m HIV. M?t s? nghiên c?u cho th?y tu?i càng tr?, s? lu?ng virus trong co th? ngu?i b?nh (viral load) càng cao thì nguy co b? lây cung s? càng cao.

Làm sao d? kh?i b? lây và tránh lây nhi?m cho ngu?i khác? Có thu?c ng?a không?

Cho d?n nay, v?n chua có thu?c ng?a sida. Cách duy nh?t là tránh các y?u t? nguy co nhu dã k?.

M?t s? ngu?i dã b? nhi?m HIV v?n không có tri?u ch?ng trong m?t th?i gian khá dài, có khi nhi?u nam. Do dó, không th? nào bi?t ch?c “b?n tình” c?a mình dã có b? nhi?m HIV hay chua tr? khi ngu?i ?y ch?u th? máu và không có các hành vi nguy co cao nhu k? trên.

Ð? tránh b? lây qua du?ng sinh d?c ta ph?i ho?c là “tu”, không quan h? tình d?c v?i ai c?, ho?c chung th?y v?i m?t ngu?i không có b?nh (trong hi?n t?i cung nhu tuong lai), ho?c dùng các bao cao su latex cho dàn ông và polyurethane cho dàn bà. Nên nh? là các phuong ti?n này cung ch? b?o v? du?c m?t ph?n thôi, nh?t là bao cao su cho dàn bà. Và ? nh?ng ngu?i dùng bao cao su dàn ông, n?u mu?n “bôi tron”, ch? có th? dùng các lo?i làm t? nu?c (water-based lubricants) mà thôi; n?u không bao cao su s? b? m?t kh? nang b?o v?.

Các thu?c di?t tinh trùng (spermicides) có th? di?t du?c m?t s? HIV nhung ph?i dùng k?t h?p v?i bao cao su d? tang hi?u qu? phòng lây lan.

N?u ngu?i b? b?nh là ph? n? dã có b?u, dùng thu?c ch?ng HIV trong lúc mang thai, khi sanh và cung dùng cho em bé trong sáu tu?n d?u sau khi sanh cung giúp gi?m t? l? lây t? m? sang con m?t cách dáng k?. Có nghiên c?u cho th?y r?ng dùng thu?c c? ? m? và con, k?t h?p v?i sanh m?, có th? gi?m t? l? lây lan t? m? sang con t? 25 ph?n tram xu?ng ch? còn m?t ph?n tram.

Thân m?n,

(L?n sau: Cách ch?n và dùng bao cao su, b?nh di?n ti?n ra sao, t?i sao có ngu?i b? sáu b?y nam v?n không có tri?u ch?ng...)