M?c này ch? nh?m gi?i dáp các th?c m?c v? s?c kh?e có tính cách t?ng quát. Cho các v?n d? c? th?, chi ti?t, c?a t?ng b?nh nhân, xin liên l?c tr?c ti?p v?i bác si d? du?c tham khám tr?c ti?p.

H?i: Tôi có quen thân v?i m?t ph? n? cùng tr?c tu?i v?i tôi. Chúng tôi dã chung chan g?i nhi?u l?n, nhung cô ta b?n tính lang nhang nay ngu?i này mai ngu?i khác. Do dó m?i l?n tôi g?n cô ta, d? phòng b?nh ho?n, tôi mu?n dùng bao cao su nhung cô ta c? tuy?t không cho mang vào.

Sau m?i l?n g?n gui nhau, tôi luôn luôn ph?p ph?ng lo s?, tâm th?n b?t an m?c d?u s?c kh?e tôi v?n bình thu?ng.

Xin bác si vui lòng gi?i dáp th?c m?c sau dây:

- Tôi có b? lây nhi?m HIV-AIDS c?a cô ta không?

- Làm sao bi?t có lây nhi?m? Tri?u ch?ng d?u tiên di?n ti?n nhu th? nào?

- Th?i gian b?nh tình b?c phát nhu th? nào? Có ngu?i dã lây nhi?m HIV nam sáu nam mà v?n th?y bình thu?ng, v?n du?c di làm trong s? c?a tôi!

- C?n tránh nhu th? nào d? kh?i lây nhi?m cho ngu?i khác?

- Thu?ng b?nh này kéo dài th?i gian du?c bao lâu thì ch?t?

- Có thu?c gì ngan ng?a và di?u tr? không?

Vi?t thu này là lúc tôi dã do?n tuy?t v?i cô ta. Tru?ng h?p tôi không lây nhi?m là vì có máu mi?n nhi?m ph?i không?

B?nh di?n ti?n nhu th? nào?

Th?i gian t? lúc nhi?m HIV d?n lúc có các tri?u ch?ng d?u tiên trung bình là kho?ng hai d?n b?n tu?n, có th? kéo dài d?n sáu tu?n, sau dó, vì co th? t?o ra kháng th? d? ch?ng l?i virus, các tri?u ch?ng thu?ng s? bi?n m?t m?t th?i gian. Cung có ngu?i không có tri?u ch?ng gì dáng k? lúc d?u cho d?n khi s?c d? kháng dã tiêu mòn, và bu?c th?ng vào các tri?u ch?ng c?a giai do?n chót.

N?u có tri?u ch?ng lúc d?u, m?t s? nghiên c?u cho th?y h?u h?t các b?nh nhân d?u di g?p bác si, nhung ít khi du?c ch?n doán ngay là nhi?m HIV trong giai do?n này. Vì các tri?u ch?ng này không có gì là d?c hi?u cho HIV mà ch? là các tri?u ch?ng thông thu?ng x?y ra gi?ng nhu khi nhi?m các siêu vi trùng khác (nhu là c?m, cúm, nhi?m virus viêm gan...) mà ti?ng chuyên môn g?i là “h?i ch?ng nhi?m siêu vi” (viral syndrome).

Các tri?u ch?ng có th? g?p trong giai do?n s?m này (x?p theo th? t? thu?ng g?p nh?t d?n ít g?p hon) là s?t, n?i h?ch, viêm h?ng, n?i ban, l? mi?ng, rêm mình, nh?c d?u, tiêu ch?y, bu?n nôn ho?c ói m?a, sung gan lách, n?i d?n (thrush). Các tri?u ch?ng th?n kinh ít g?p, có th? bao g?m viêm não và màng não (meningoencephalitis), viêm th?n kinh ngo?i vi (làm dau, tê chân tay), li?t m?t, t?n thuong nh?n th?c (cognitive impairment) ho?c b? tâm th?n, vân vân.

Các tri?u ch?ng d?u tiên này kéo dài t? kho?ng m?t d?n b?n tu?n, trung bình là hai tu?n. Sau dó gi?m b?t ho?c bi?n m?t nh? co th? ph?n ?ng ch?ng l?i b?ng cách t?o ra các kháng th? d? ch?ng l?i virus. Các xét nghi?m ch?n doán HIV ban d?u, thu?ng chính là các xét nghi?m d? phát hi?n các kháng th? này.

Thu?ng thu?ng các kháng th? du?c t?o ra trong vòng b?n d?n mu?i tu?n. Trong hon 95 ph?n tram, các kháng th? du?c t?o ra trong vòng sáu tháng. Các xét nghi?m nh?m phát hi?n kháng th? là cách thu?ng dùng nh?t d? ch?n doán nhi?m HIV.

M?t cách r?t don gi?n hóa, các kháng th? chính là các quân lính du?c co th? t?o ra d? chi?u d?u v?i HIV. Virus và các quân lính kháng th? này s? chi?n d?u ch?ng l?i nhau. Ð?n khi nào bên virus th?ng th?, các t? bào t?o kháng th? b? hao mòn y?u th?, khi dó co th? s? b? tàn phá b?i các tác nhân phá ho?i v?n bình thu?ng ch?ng th? làm gì du?c m?t co th? kh?e m?nh. Ðó là các lo?i ung thu, viêm não, viêm màng não, n?i d?n, b? gi?i leo tái phát nhi?u l?n ho?c nhi?u noi trên co th?, vân vân. T?i khi dó, nh?ng ngu?i nhi?m HIV dã bu?c vào giai do?n chót, t?c là b? h?i ch?ng suy gi?m mi?n d?ch m?c ph?i (AIDS hay sida).

Thu?ng b?nh này kéo dài th?i gian du?c bao lâu thì ch?t?

Theo nhi?u nghiên c?u, n?u không du?c di?u tr?, th?i gian s?ng trung bình c?a m?t ngu?i b? nhi?m HIV là kho?ng mu?i nam. Nh?ng b?nh nhân có tri?u ch?ng ngay t? lúc b?t d?u có kháng th? thu?ng s? mau ch?t hon nh?ng ngu?i lúc d?u không có tri?u ch?ng. Tu?i tác lúc m?c b?nh cung là di?u quan tr?ng. N?u không dùng thu?c, nh?ng ngu?i nhi?m b?nh lúc 16 t?i 24 tu?i có th? s?ng thêm trung bình là 15 nam; trong khi nh?ng ngu?i nhi?m b?nh khi t? 35 tu?i tr? lên ch? có th? s?ng thêm trung bình kho?ng sáu nam. N?u b? nhi?m di nhi?m l?i nhi?u l?n, th?i gian s?ng cung s? rút ng?n di r?t nhi?u. Có nghiên c?u cho th?y nh?ng ngu?i b? nhi?m hai l?n (dual infections) ch? s?ng du?c trung bình là hai d?n hon ba nam (so v?i mu?i nam c?a nh?ng ngu?i b? nhi?m m?t l?n).

T?i sao có ngu?i dã lây nhi?m HIV nam sáu nam mà v?n th?y bình thu?ng?

Theo m?t s? nghiên c?u, có kho?ng b?n d?n b?y ph?n tram trong s? các b?nh nhân b? nhi?m HIV v?n không có tri?u ch?ng và có s? lu?ng các t? bào mi?n d?ch CD4 bình thu?ng trong kho?ng b?y d?n mu?i nam. Nh?ng ngu?i này (dôi khi) du?c g?i là “long-term nonprogressors” - nh?ng ngu?i có th?i gian mà b?nh không ti?n tri?n kéo dài). M?t s? nghiên c?u cho th?y r?ng s? di nhu v?y là vì h? “may m?n” du?c di truy?n các t? bào mi?n d?ch r?t kh?e. Trong m?t s? tru?ng h?p hi?m hoi, có ngu?i có th?i gian mà b?nh không ti?n tri?n (dù r?ng không dùng thu?c) kéo dài t?i mu?i lam nam. Sau dó h? cung s? bu?c vào giai do?n b? sida (t?c là có các tri?u ch?ng n?ng nhu v?a k? trên) nhu các ngu?i khác.

Th?c ra, nh?ng ngu?i không có tri?u ch?ng, và không bi?t là mình có b?nh m?i là ngu?n lây nguy hi?m nh?t. Vì h? lây cho ngu?i khác mà không bi?t, và nh?ng ngu?i dã b? lây mà không bi?t dó l?i ti?p t?c lây cho ngu?i khác.

Có thu?c gì ngan ng?a và di?u tr? không?

Hi?n chua có thu?c ng?a. Cung chua có thu?c tr? ti?t du?c HIV. Các thu?c hi?n nay ch? giúp kéo dài m?ng s?ng. Các phuong pháp di?u tr? m?i và t?t nh?t, cho d?n nay có th? kéo dài th?i gian s?ng (? m?t s? b?nh nhân) lên d?n 20 nam. Thu?c r?t m?c ti?n và có nhi?u tác d?ng ph? khó ch?u.

Có mi?n nhi?m v?i HIV hay không?

Cho t?i nay, chua th?y ai có mi?n nhi?m v?i HIV c?. N?u giao h?p v?i ngu?i dã b? nhi?m HIV m?t s? l?n mà chua có tri?u ch?ng thì v?n chua ch?c là chua b? nhi?m. Ph?i th? máu vài l?n nhu dã trình bày ? bài d?u c?a lo?t bài này.

Còn n?u ngu?i kia dã b? nhi?m mà mình chua b? lây b?nh thì dó là vì mình còn may m?n. Tuy nhiên, “di dêm có ngày g?p ma”, n?u c? ti?p t?c các quan h? tình d?c không an toàn, nguy co b? nhi?m sida và các b?nh hoa li?u khác s? r?t cao.

Ðôi l?i k?t v?i các b?n tr?

Khi nói d?n sida, nhi?u ngu?i thu?ng nghi d?n nh?ng hình ?nh dau kh?, ti?u t?y, g?y còm, nhan nheo, da b?c xuong c?a nh?ng ngu?i dã bu?c vào giai do?n chót.

Ðã có d?p cham sóc cho r?t nhi?u ngu?i b? nhi?m HIV. Tôi dã g?p r?t nhi?u thanh niên, thi?u n? r?t d?p trai, xinh gái, r?t d?p d?, r?t “dô con”, r?t sexy. R?t nhi?u ngu?i dã không bi?t gì h?t, và s?ng cho “th?a thích” cho d?n khi có tri?u ch?ng c?a m?t b?nh b?t thu?ng d?i v?i ngu?i kh?e m?nh và du?c xét nghi?m duong tính v?i HIV. Cho d?n lúc dó, h? không bi?t dã vô tình truy?n b?nh cho không bi?t bao nhiêu ngu?i “choi b?t c?n thân th?”, “dã choi thì không s?”, “chua th?y quan tài chua d? l?”; ho?c don gi?n hon, ch?ng bi?t gì (hay t? hon, c? tu?ng là mình bi?t trong khi th?c ra bi?t m?t cách r?t sai l?m) v? sida, các b?nh hoa li?u và cách phòng ng?a r?t don gi?n. Và nh?ng ngu?i dáng t?i nghi?p dó dã l?i truy?n b?nh cho bi?t bao ngu?i dáng thuong hon, nhu v?, ch?ng, ngu?i yêu vô t?i c?a h?.

M?i nam hi?n nay u?c lu?ng có kho?ng t?i nam tri?u ngu?i m?i b? nhi?m HIV, trong dó s? tru?ng h?p lây nhi?m gi?a v? ch?ng ngày càng tang cao.

Có ngu?i cho r?ng ngu?i khôn không ph?i là ngu?i không ph?m sai l?m, nhung là ngu?i bi?t h?c t? các sai l?m c?a mình. Tuy nhiên, ngu?i khôn hon, có l? là ngu?i bi?t h?c (càng nhi?u càng t?t) t? nh?ng sai l?m c?a ngu?i khác.

Có nh?ng sai l?m mà (dù khôn hay không khôn l?m) mình (cung) ph?i h?c t? ngu?i khác, vì các sai l?m dó, khi dã m?c, mình s? ch?ng còn co h?i d? s?a sai.

Ð? b? nhi?m HIV chính là m?t trong các sai l?m ch?t ngu?i dó. Ð? (cho mình có co h?i) b? nhi?m HIV là m?t sai l?m ta không bao gi? nên m?c.

Tóm t?t

AIDS/sida không ph?i là chuy?n mà ta có th? d? cho mình ph?m sai l?m dù ch? m?t l?n. Phòng tránh nó b?ng cách chung th?y v?i m?t ngu?i không b? b?nh. N?u không: Khi “di mua” ph?i m?c “áo mua”!!!

Thân m?n,