Nguy?n Xuân Nghia

Ðúng 14 tháng n?a, ngày 20 Tháng Giêng nam 2009, T?ng Th?ng George W. Bush s? ra di và Hoa K? có t?ng th?ng m?i. Th? gi?i b?t d?u tính s? t?ng k?t v? hai nhi?m k? lãnh d?o c?a v? t?ng th?ng th? 43 c?a nu?c M?.

Ngu?i duy nh?t không quan tâm d?n vi?c dó chính là ông Bush.

T? c? nam nay, du lu?n dã nói d?n t?ng th?ng M? trong tu th? “v?t què” - lame duck - nhu m?i v? t?ng th?ng s?p mãn nhi?m, dù hào hi?p nhu Reagan hay hào hoa nhu Clinton. Ch?ng nh?ng què, George W. Bush còn b? Qu?c H?i Dân Ch? ch?t cánh sau khi th?ng c? h?i Tháng Mu?i M?t.

Ði?u dáng ng?c nhiên là Bush l?i không b?c xuôi theo th?i th? và tìm cách th?a hi?p v?i d?i l?p trong hai nam cu?i c?a mình. Ông v?n l?y sáng ki?n, có quy?t d?nh táo b?o, t?ng bu?c d?i d?u và ph? quy?t các d? lu?t c?a l?p pháp trong hàng lo?t h? so gay c?n, nh?t là v? Iraq, nguyên do chính khi?n ông b? m?t h?u thu?n c?a qu?n chúng, và c?a d?ng C?ng Hòa.

Bây gi?, ông Bush còn dúng 14 tháng t?i ch?c và có th? dang chu?n b? cho bài di?n van sau cùng c?a ông v? tình hình liên bang, s? d?c cho qu?c dân tru?c Lu?ng Vi?n Qu?c H?i.

Cho d?n lúc cu?i, ông Bush v?n du?c ch?ng m?t ph?n ba dân chúng ?ng h?, m?t t? l? dù sao v?n còn cao hon h?u thu?n c?a dân M? cho Qu?c H?i khóa 110. Chi ti?t này cho th?y n?i khó khan c?a Hoa K?, không riêng gì do cá nhân hay chính sách c?a Bush. Nu?c M? ? gi?a th?i chi?n l?i có m?t h? th?ng lãnh d?o y?u kém hon s? ch? d?i c?a dân chúng.

V?i uu th? r?t tuong d?i ?y, ông Bush v?n không nhu?ng b? - nhu Lyndon B. Johnson - và còn ph?n công m?nh ngay trên v?n d? Iraq v?i chi?n lu?c d?n quân dánh t?i. Mu?i tháng sau, tình hình Iraq có c?i ti?n, v?i s? thuong vong sút gi?m m?nh: lính M? và nh?t là thu?ng dân Iraq b? t?n th?t ít hon và truy?n thông h?t loan tin x?u v? Iraq.

Không nh?ng th?, mâu thu?n v?i B?c Hàn v? k? ho?ch võ khí h?ch nhân dang gi?i t?a và Bình Nhu?ng b?t d?u g? b? k? ho?ch này. Sau khi d?i d?t d? ngh? k?t án Th? Nhi K? v? t?i di?t ch?ng nam 1915, H? Vi?n Dân Ch? cung dã thu h?i sáng ki?n ng? ng?n ?y và chính quy?n Ankara t?m ngung dua quân vào Iraq. Ngu?i ta ?n ào k?t án T?ng Th?ng Pervez Musharraf dã ban b? thi?t quân lu?t t?i Pakistan, nhung quân d?i x? này v?n ?ng h? ông Musharraf, võ khí h?ch nhân v?n du?c b?o v?, Pakistan s? có b?u c? và Musharraf s? c?i giáp d? ch? làm t?ng th?ng dân s? mà thôi.

Bên trong, y?u t? khi?n ông Bush m?t h?u thu?n c?a thành ph?n b?o th? (t? do) v? kinh t? l?i h?t là d? tài nóng: khi?m h?t ngân sách và c? ngo?i thuong dã gi?m dáng k?. Nhân v?t ông d? c? làm t?ng tru?ng tu pháp sau cùng cung du?c Qu?c H?i phê chu?n. M?t con v?t què mà v?n boi qua bi?n d? nhu v?y thì cung l?!

M?t lý do chính khi?n Bush có th? duong d?u trong th? ngang ng?a v?i d?i l?p Dân Ch? chính là s? qu?t kh?i t? các dân bi?u ngh? si C?ng Hòa. H? chua ?ng h? hay sát cánh v?i m?t con v?t què b? nhi?m phóng x? nhu Bush nhung dã dám b? phi?u ch?ng l?i phe Dân Ch?, nh?t là v? h? so Iraq. Nghia là phe C?ng Hòa h?t tháo ch?y theo kh?u hi?u c?a bên Dân Ch?.

Lúc dó Qu?c H?i Dân Ch? m?i th?y da s? c?a h? sau b?u c? nam ngoái th?t ra v?n chua d? dày d? cho Bush v? huu non.

Trong 14 tháng t?i, hành pháp và l?p pháp M? s? lâm c?nh “ách t?c”, không phe nào d? m?nh d? d? xu?ng và th?c thi sáng ki?n m?i, t? an sinh, y t? t?i thu? khóa hay di dân. Duy nh?t có m?t h? so t?m g?i là có d?ng thu?n là n?n nhi?t hóa d?a c?u. Ði vào áp d?ng thì chua ch?c Hoa K? dã có n?i m?t d?o lu?t toàn di?n có kh? nang d?t phá.

Nhung, cung do hi?n pháp Hoa K? và s? cuong cu?ng c?a ông Bush, m?t lãnh v?c có th? “d?ng” chính là an ninh và d?i ngo?i. Ðây là th?m quy?n chính c?a hành pháp, mà cung là uu tiên l?n c?a ông Bush và uu th? tuong d?i c?a phe C?ng Hòa.

Trong 14 tháng t?i, Hoa K? v?n còn hi?n di?n t?i Iraq - còn l?i bao nhiêu don v?, d? làm gì, là v?n d? c?a ngu?i k? nhi?m ông Bush sau ngày 20 Tháng Giêng nam 2009. V?n d? này l?i tùy thu?c vào... Iran, và... ông Bush.

Hoa K? dang ? gi?a tr?n d?u trí và d?u l?c v?i Tehran và vai trò hung hi?m c?a “Ông Ác” Dick Cheney là m?t l?i th? c?a M?, c?a ông Bush và... c?a d?ng Dân Ch?. Dù ch?ng nói ra, các ?ng viên Dân Ch? sáng giá nhu hai ngh? si Hillary Clinton và Barack Obama d?u mu?n Bush d?a già - theo ki?u d?ng binh - d? h? chi?m uu th? “d?ng l?”.

Không có l?p tru?ng gay g?t c?a lo?i c?c k? b?o th? trong chính quy?n Bush, thì d? ngh? “d?ng l?” - dàm phán b?ng m?i giá - c?a Obama ch? là trò cu?i cho các giáo ch? Tehran. M?t tái di?n c?a th?m k?ch Jimmy Carter cho Iran.

Và trong khi Phó T?ng Th?ng Dick Cheney l?m l? kh?c li?t th? vai Ông Ác, Ngo?i Tru?ng Condoleezza Rice v?n ti?n hành k? ho?ch ngo?i giao d? gi?i quy?t h? so Palestine, tranh th? du lu?n Âu Châu cùng Á Châu và huy d?ng s? h?p tác c?a Liên Hi?p Qu?c. Cung th?, quan h? c?a Hoa K? v?i hai d?ng minh c? h?u là Pháp và Ð?c dã du?c hâm nóng và nói chung Âu Châu dã sát cánh hon v?i M? trên nhi?u v?n d? l?n c?a th? gi?i, t? chuy?n Iran t?i Mi?n Ði?n, và c? tranh ch?p m?u d?ch v?i Trung Qu?c.

Thành th?, trong khi truy?n thông c? coi nhu ông Bush h?t th?i, Hoa K? v?n dang l?ng l? tranh d?u cho quy?n l?i c?a mình. Và v? t?ng th?ng th? 44 s? th?a hu?ng thành qu? dó.

Tuy nhiên, ngay tru?c m?t, có hai qu? bom n? ch?m c? lan bánh vào thùng thu?c súng.

Th? nh?t là vi?c dân Kosovar t?i khu v?c Kosovo c?a C?ng Hòa Serbia dã hoàn t?t b?u c? vào tu?n qua. Các d?ng d?i l?p s? c?m quy?n nay mai dã th?ng nh?t l?p tru?ng v? m?t v?n d? có th? làm n? tung vùng Balkans là tuyên b? d?c l?p kh?i Serbia. M?t v? kh?ng ho?ng t?i dây s? kéo Liên Bang Nga nh?p cu?c và gây r?i cho c? Hoa K? và Liên Hi?p Âu Châu. Ðây là món quà c?a chính quy?n Clinton d? l?i cho chính quy?n Bush t? 10 nam v? tru?c.

Th? hai là Lebanon s? b?u c? lãnh d?o m?i cho m?t chính quy?n da nguyên và da s?. Phe thân Tây phuong (Hoa K? và Âu Châu) không th? lãnh d?o m?t mình và c?n d?i tho?i v?i phe Hezbollah do Syria và Iran y?m tr? phía sau. Trong vài ngày t?i thôi, v?n d? này tr? thành “n?i c?m”, v?i nguy co là n?i chi?n l?i tái bùng n?. Và l?c lu?ng kh?ng b? Hezbollah là m?t lá bài r?t sáng c?a Iran d? phá qu?y Lebanon và m?c c? v?i M? v? chuy?n Iraq.

Nhìn t? bên ngoài, ngu?i ta th?y là dù có Bush hay không, th? gi?i v?n d?y d?y v?n d? có th? lan r?ng thành chi?n tranh trong các khu v?c chi?n lu?c nh?t, t? vùng Balkans v? t?i Trung Ðông. Ði?u ng?c nhiên là cho t?i nay, trong cu?c tranh lu?n c?a các ?ng c? viên t?ng th?ng, không m?t ai nh?c t?i các v?n d? ?y. Nhu Kosovo hay Lebanon.

H? ch? d?m ngày tranh c? và mo u?c s? ti?n Bush ra kh?i tòa B?ch Cung trong 14 tháng t?i. H? mong ngày Bush ra di v?i s? nóng ru?t c?a Osama bin Laden.

L?nh mình!