Nguy?n Xuân Nghia

Hoa K? dang boi trong kh?ng ho?ng tài chánh và vì v?y trôi vào n?n suy tr?m kinh t? mà t? nam ngoái r?i, ngu?i ta d? doán là s? x?y ra.

Suy tr?m (recession) là khi kinh t? d?t t?c d? tang tru?ng th?p hon trong hai quý li?n. N?ng hon thì có n?n suy thoái (depression) là s?n xu?t không tang dù ch?m hon mà còn gi?m. Khi theo dõi cu?c tranh c?, da s? dân M? không phân bi?t hai tình tr?ng ?y và c? nghe nói d?n suy thoái hay kh?ng ho?ng. Cung m?t ph?n vì lý do ?y mà ch? s? tin tu?ng c?a gi?i thiêu th? m?i sút gi?m th? th?m. Trong th?c t?, nh? xu?t c?ng m?nh s?n xu?t kinh t? v?n có tang trong sáu tháng d?u nam sau m?t chu k? tang tru?ng d?u t? 2002, ngu?c v?i d? báo c?a nhi?u ngu?i.

Bây gi?, kinh t? có th? dang trôi vào suy tr?m vì kh?ng ho?ng tài chánh bùng n? vào th?i di?m b?t l?i, khi?n th? tru?ng ch?ng khoán s?p d?, r?i c? vùng lên là l?i s?t v?i m?c d? thang giáng c?c k? th?t thu?ng n?i trong m?t ngày.

Cùng s? tr?i s?t ?y là k?t qu? kh?o sát và tham dò ý ki?n dân M? v? cu?c tranh c? T?ng th?ng gi?a hai liên danh McCain-Palin bên C?ng Hòa và Obama-Biden bên Dân Ch?.

Nhìn t? bên ngoài, gi?i kinh t? dang cân nh?c v? tuong lai và thu g?n d? doán c?a h? vào d?ng th?c c?a du?ng tuy?n bi?u hi?n s?c s?n xu?t kinh t?.

L?c quan nh?t là khi kinh t? suy s?p m?nh nhung s? h?i ph?c th?t nhanh, v?i du?ng tuy?n bi?u hi?n là ch? V. Th?i gian suy tr?m có th? là t? ba d?n sáu tháng, t? l?m là chín tháng. B?t tr?c hon th?, có gi? thuy?t kinh t? sa sút, r?i bò ngang trong m?t giai do?n khá lâu tru?c khi h?i ph?c, v?i du?ng tuy?n bi?u hi?n là ch? U. Thê th?m nh?t là k?ch b?n ch? L, là s?n xu?t sút gi?m r?i c? boi du?i dáy mà chua bi?t bao gi? m?i ngoi lên. Có khi ph?i m?t vài nam! T?c là suy tr?m kéo dài và dào sâu thành suy thoái.

Nhu v?y, tuong lai s? nhu là ch? L, ch? U hay ch? V? Ai bi?t du?c?

Theo d?nh nghia, ta ch? bi?t kinh t? suy tr?m hay chua sau khi thu th?p th?ng kê kinh t? c?a các tháng tru?c. Cho nên, m?i chuy?n d?u ch? là ph?ng doán. Ngu?i ta thu?ng m?a mai r?ng các nhà kinh t? dã d? doán sai chín trong sáu v? suy tr?m c?a quá kh?. Nôm na là chua b? suy tr?m dã la ho?ng!

Cung v? kh? nang d? báo, nhi?u nhà nghiên c?u còn dùng d? ki?n kinh t? d? u?c doán k?t qu? tranh c? chính tr?, v?i k?t lu?n ki?m nghi?m t? quá kh? r?ng khi kinh t? sa sút và th? tru?ng ch?ng khoán tu?t giá trong nam tranh c?, d?ng c?m quy?n s? th?t c?.

Bây gi?, khi kinh t? dang sa sút, th? tru?ng ch?ng khoán M? b? s?t dáy và kh?ng ho?ng tài chánh dã phá v? nh?ng t? h?p d?u tu tài chánh l?n nh?t c?a M?, d?ng C?ng Hòa c?a ông Bush s? b? c? tri tr?ng ph?t: liên danh McCain-Palin th?t c? và d?ng Dân Ch? chi?m da s? còn l?n hon trong lu?ng vi?n Qu?c h?i. Hu?ng h?, tám nam c?m quy?n c?a ông Bush và thành tích quá t? c?a d?ng C?ng Hòa trong Qu?c h?i khi?n cho, t? nam ngoái r?i, ngu?i ta dã d? báo là d?ng Dân Ch? s? th?ng l?n nam nay.

Ði?u k? l? là dù du?c... thiên th?i d?a l?i nhân hòa, Obama không th? d?n tru?c McCain quá nam di?m trong m?y tháng li?n - cho t?i v? kh?ng ho?ng tài chánh, cho t?i quãng 15-29 Tháng Chín. Ði?u k? l? th? hai là dù T?ng Th?ng Bush là con v?t què vì s?p mãn h?n, ch? du?c chua d?y 30% dân M? tín nhi?m (26% theo kh?o sát m?i nh?t), Qu?c H?i khóa 110 do d?ng Dân Ch? ki?m soát t? Tháng Giêng nam 2007 l?i có t? l? tín nhi?m còn t? hon v?y, ch? b?ng t? m?t ph?n ba t?i phân n?a t? l? tín nhi?m t?ng th?ng (kho?ng 10%).

Cho nên, dù d?ng Dân Ch? dang có uu th?, k?t qu? tranh c? s? còn gây b?t ng? và r?t khít khao.

Bây gi?, hãy d?o ngu?c bài toán: thay vì t? kinh t? suy doán k?t qu? b?u c? nam nay thì dùng k?t qu? b?u c? mà suy doán ra tuong lai kinh t? nam t?i, s? là L hay U hay V?

Hãy di t? g?n d?n xa.

Kh?ng ho?ng tài chánh bùng n? vì n?n b? bóng d?u co trên th? tru?ng gia cu, r?i trên th? tru?ng tín d?ng th? c?p (sub-prime), t? dó lan ra th? tru?ng tín d?ng - noi vay mu?n ti?n. Nó lên t?i cao di?m là n?n ách t?c tín d?ng: các ngân hàng h?t dám cho vay và h?t dám cho nhau vay. Vì ách t?c tín d?ng ?y, kh?ng ho?ng tài chánh m?i gây ra suy tr?m kinh t? bên du?i vì làm cho sinh ho?t kinh t? k?t ti?n. Mu?n vay ti?n d? kinh doanh, s?n xu?t hay tiêu th?, ngu?i ta d?u th?y khó, kinh t? m?i co c?m d?n, trôi d?n vào n?n suy tr?m mà ngu?i ta tri hô t? tru?c.

Các bi?n pháp can thi?p t?i t?p c?a Ngân Hàng Trung Uong và chính quy?n Hoa K? (Hành Pháp l?n L?p Pháp) dã gây thêm không khí ho?ng lo?n vì làm dân chúng tu?ng r?ng “nhà nu?c” càng c?p c?u, b?nh tình kinh t? càng suy s?p. Th?t ra, trong n?i bi quan h?t ho?ng, ngu?i ta không ch? d?i tác d?ng c?a các bi?n pháp c?u nguy và t? gieo h?a vì s? h?t ho?ng ?y.

N?u có kh? nang tâm lý là nín th? theo dõi s? tình thay vì d?p lên nhau mà ch?y, ngu?i ta dã có th? th?y ra vài y?u t? tích c?c dang le lói ? cu?i du?ng h?m.

Th? nh?t là v? phí t?n s?n xu?t. Khi d?u thô lên giá t?i 147 d?ng m?t thùng (k? l?c ngày 11 Tháng B?y) khi?n giá xang d?u v?t t?i b?n dô la m?t ga lông, ai cung nói d?n phí t?n xang d?u s? gây ra l?m phát và suy tr?m s?n xu?t. Tu?n qua, d?u thô ch? còn ch?ng 70 dô la m?t thùng, gi?m phân n?a n?i trong ba tháng! Nhu v?y, s?c ép c?a nang lu?ng dang n?i d?n, nên các chính khách h?t nói t?i xang d?u, h?t dòi tr?ng ph?t b?n d?u co hay các t? h?p d?u khí Hoa K?. V?n d? t? nhiên tan bi?n!

Y?u t? th? hai, nghiêm tr?ng mà ph?c t?p hon, là ch? d?u c?a ách t?c tín d?ng. Ðó là lãi su?t mà các ngân hàng tính cho nhau khi c?n vay qua dêm, London Interbank Offered Rate. LIBOR dã lên t?i c?c di?m là 6,88% vào ngày ban hành k? ho?ch c?u nguy tài chánh, Th? Sáu mùng ba tháng 10, qua Th? Nam mùng chín, LIBOR v?n l?ng lo trên d?nh 5,09%. Th? r?i, trong b?n ngày cu?i c?a tu?n qua dã tu?t d?c ngo?n m?c. Hôm Th? Sáu 17 ch? còn là 1,67%, m?c th?p nh?t t? v? kh?ng ho?ng tài chánh - không, t? Tháng Chín nam 2004!

Di?n gi?i cho rõ: các bi?n pháp trong toàn b? k? ho?ch c?p c?u b?t d?u công hi?u, ch?ng t? là gi?i h?u trách dã ch?n dúng b?nh và b?c dúng thu?c. S? suy s?p c?a Wall Street dã xong. Trung tâm tài chánh này h?t là trung tâm th? gi?i, các ngân hàng b? n?n cung dang d?ng dáy và ngoi lên khi tín d?ng du?c gi?i t?a. Vi?c vay mu?n cho sinh ho?t kinh t? dang tr? thành bình hòa, n?u nhu ta có can d?m b?t tai d? kh?i nghe nh?ng l?i báo d?ng c?a chính tru?ng trong m?y tu?n tranh c? sau cùng. C? suy t? dó ra, có th? tiên doán r?ng kinh t? M? s? b? suy tr?m n?ng trong ba tháng cu?i nam và s? s?m h?i ph?c, c? th? tru?ng gia cu cung v?y! Nghia là ta g?p hoàn c?nh l?c quan c?a ch? V...

Nhung, dù l?c quan thì v?n ph?i nhìn vào th?c t? toàn c?u hóa. Hoa K? b? ngã, dang l?m c?m bò d?y tru?c s? bàng hoàng c?a ngu?i dân. Ð?y là lúc dân M? s? nghe nói d?n m?t d?t tin x?u n?a.

Th? nh?t, Âu Châu b? kh?ng ho?ng n?ng vì ng?n ?y lý do dã th?y t?i M?, t? gia cu t?i tín d?ng th? c?p, t?i ách t?c tín d?ng. Nhung s? b? n?ng hon và lâu hon Hoa K?. Âu Châu không có m?t ch? d? liên bang và co ch? ?ng phó g?p mâu thu?n gi?a y?u t? qu?c gia c?a t?ng nu?c và y?u t? qu?c t? c?a c? t?p th? 15 nu?c s? d?ng d?ng Euro th?ng nh?t và 27 nu?c c?a Liên Hi?p Âu Châu. Trong khi ?y, các ngân hàng c?a Tây Âu s? m?t v?n n?ng vì dã d?u tu quá nhi?u t?i các nu?c Ðông Âu cu, t? vùng Baltic hu?ng B?c xu?ng t?i vùng Balkan phía Nam. Tu?n qua, Iceland, Hungary và Ukraine dã kêu c?u Qu? Ti?n t? Qu?c t? IMF. Nhi?u ngân hàng Âu Châu vì v?y có th? v? n?. Và du ba c?a tr?n bão Âu Châu s? dánh ngu?c v? M? khi?n du lu?n Hoa K? l?i qua m?t phen h?t ho?ng ch? vì khách n? bên kia d?i duong có th? làm ch? n? bên này b? kh?n d?n.

Mà Hoa K? không ch? ti?p giáp v?i Ð?i Tây Duong.

Bên kia bi?n Thái Bình, d?u máy kinh t? th? nhì c?a th? gi?i là Nh?t B?n dang suy tr?m và có th? kh?ng ho?ng n?ng vì s? suy s?p c?a hai th? tru?ng nh?p c?ng l?n là Hoa K? và Âu Châu. Vì ách t?c kinh t? chính tr?, trong ba nam Nh?t dã có ba Th? tu?ng và s?p gi?i tán Qu?c H?i d? b?u l?i và l?p n?i các m?i! B? suy tr?m nam l?n trong 18 nam, Nh?t dang b? b?i chi ngân sách t?i 6,50% t?ng s?n lu?ng GDP. Xua kia là m?t ch? n? và ch? d?u tu c?a th? gi?i, nay dang có gánh n?ng qu?c trái lên t?i 185% GDP. C? hai t? l? d?u cao hon Hoa K? g?p b?i!

Vì hoàn c?nh dó, Nh?t B?n khó ?ng phó hon và có th? b? kh?ng ho?ng còn n?ng hon M?.

Khi sóng dã t?m êm t?i M?, t?i lu?t Âu Châu và Nh?t B?n trôi vào bão t? và vì trái d?t hình tròn, kinh t? dã toàn c?u hóa, ch?n d?ng t? hai noi dó s? d?i ngu?c v? M?. Ðu?ng tuy?n c?a sinh ho?t kinh t? s? s?t m?nh, v?a tang r?i l?i s?t. May l?m thì s? có cái d?ng c?a ch? W, t?c là d?ng dáy hai l?n.

Ðây cung là lý do khi?n lãnh d?o các nu?c m?i nói d?n nhu c?u ph?i h?p toàn c?u trong m?t thu?ng d?nh s?p t?i t?i New York: ph?i xây d?ng l?i m?t ki?n trúc tài chánh toàn c?u thay th? co ch? cu d? mong là t? nay thit tru?ng s? không b? kh?ng ho?ng n?a. Thu?ng d?nh s? du?c tri?u t?p sau ngày b?u c? c?a M? và tru?c ngày nh?m ch?c c?a t?ng th?ng d?c c?.

Bây gi?, ta m?i nhìn l?i gi? thuy?t T?ng Th?ng Barack Obama.

Xu?t thân r?t m? ám t? cánh c?c t? và là ngh? si thiên t? nh?t Qu?c H?i, Obama có ch? truong bao c?p c? h?u c?a cánh t?. Và không che gi?u l?p tru?ng b?o h? m?u d?ch (protectionist) vì áp l?c c?a các nghi?p doàn. Khi kinh t? suy tr?m, ch? truong bao c?p ?y t?t nhiên d?n t?i tang chi - l?y ti?n ngân sách d? kích c?u. Vì tính m? dân, Obama che gi?u tri?t lý kinh t? chính tr? truy?n th?ng là tang thu? d? tang chi mà nói t?i gi?m thu?. T? h?a h?n “gi?m thu? cho 95% các gia dình dang lao d?ng”, Obama phóng d?i thành “gi?m thu? cho 95% dân M? dang lao d?ng”. Th?c t? là g?n 40% dân M? không thu?c di?n dóng thu?! Bi?n pháp “tax credit” mà g?i là “tax cut” ch? hàm ý rút ti?n t? l?i t?c thu? v? an sinh xã h?i và tang thu? trên các thành ph?n dân chúng khác.

Vi?c l?y ti?n ngu?i này chi cho ngu?i kia d? mua phi?u ph?n ?nh tri?t lý xã h?i ch? nghia: chính quy?n t? ti?n tái phân l?i t?c và ch?n d?ng d?u máy kinh t?, là gi?i d?u tu và s?n xu?t. Obama x?ng tên là ObaMarx.

Vào dúng giai do?n suy tr?m, chánh sách ?y khi?n sinh ho?t kinh t? s? có cái d?ng c?a ch? L. Suy tr?m s? kéo dài hon, các ti?u doanh b? kh?n d?n hon và th?t nghi?p còn tang, trong khi v?t giá leo thang vì b?i chi ngân sách. Nh?ng chuy?n ?y, ta dã th?y du?i th?i bao c?p c?a Carter: tang tru?ng th?p và l?m phát cao. Mà l?i x?y ra cùng trào luu b?o h? m?u d?ch, gây mâu thu?n v? ngo?i thuong gi?a các nu?c.

Khi th? gi?i dang mu?n c?i t? h? th?ng tài chánh toàn c?u cho th? k? 21, Hành Pháp và Qu?c H?i trong tay d?ng Dân Ch? s? góp ph?n làm ung th?i ki?n trúc tài chánh và th? tru?ng kinh t?, nên kh?ng ho?ng s? kéo dài lan r?ng hon. Ðó là bài h?c c?a T?ng Kh?ng Ho?ng 1929-1933.

Khi dó, v? s?p d? t?i Wall Street v?a r?i m?i ch? là m?t chuy?n du ngo?n. Tuong lai còn bi th?m hon nhi?u cho c? Main Street! Hay các khu Bolsa, Bellaire...

M?t k?ch b?n còn g?n v?i ngu?i Vi?t hon, là Trung Qu?c có th? tr?c nghi?m d?m lu?c c?a tân t?ng th?ng Ô Ba Hoa: “t? nay, các t? h?p d?u khí Hoa K? mà mu?n dào d?u trong vùng qu?n d?o Tru?ng Sa c?a Vi?t Nam thì ph?i có s? th?a thu?n c?a B?c Kinh!” T?ng th?ng Obama s? làm gì? Bênh v?c d?u khí M? và quy?n l?i Vi?t Nam? Nhi?u ph?n, ông s? h?i Joe Biden và du?c nh?c là Biden dã c?t quân vi?n cho mi?n Nam nam 1974 và không d?ng ý cho dân Vi?t vào M? t? n?n nam 1975!

Ð?ng nghe nh?ng gì Obama nói - mà hãy bi?t s? v? nh?ng gì ông ta s? làm!