Hình trên: Cô hàng ng?i tru?c m?y bu?ng cau th?t d?p dã du?c chu?n b? s?n d? bán cho nh?ng gia dình dang c?n l? v?t di d?m v? cho con trai. M?t v? h?i v? theo truy?n th?ng phong t?c Vi?t Nam không th? thi?u tr?u cau. (Hình: Hoàng Ðình Nam/AFP/Getty Images).

Hình du?i: M?t ngu?i ph? n? bán mang trúc cho khách du l?ch d?n vãng c?nh chùa Trúc Lâm Yên T? t?i t?nh Qu?ng Ninh. B?n tháng d?u nam nay, l?m phát tang hon 21.4% so v?i cùng th?i gian này c?a nam ngoái. Nhà c?m quy?n trung uong nói s? c? kìm gi? v?t giá cho d?n tháng sáu r?i sau dó ra sao không ai bi?t. (Hình: Hoàng Ðình Nam/AFP/Getty Images).

Tr?n Kh?i Thanh Th?y

Thu g?n d?i hình thi t? l?i r?i, cái ng? cung l?ng l? tìm v? d?u trên mi m?t triu n?ng, không còn lang thang t?n chân tr?i góc b? nào n?a, tôi thi?p di m?t m?ch d?n sáng, d? r?i sáng ra, nh?ng ý nghi l?i c?a qu?y trong d?u, d?c bi?t là hôm nay x?y ra m?t s? ki?n tr?ng d?i có m?t không hai trong d?i tù c?a tôi cung nhu bao nhiêu ph?m nhân khác.

Gi?a sân tù, b?ng xu?t hi?n m?t dám ngu?i an v?n h?t s?c sang tr?ng, ch? tr?, cu?i nói, bàn tán, làm náo d?ng c? khu v?c tù, c? nhu noi này sinh ra không ph?i d? l?p tr?i nh?t d? các d?ng t?i ph?m c?a c? nu?c t? buôn ma túy, l?a d?o, tr?m c?p, di di?m, buôn ngu?i trái phép và c? tù chính tr? nguy hi?m s? 1 nhu tôi (nguy hi?m d?n m?c ph?i ra l?nh b?t ngay khi dang ?m th?p t? nh?t sinh, ho ra máu và ti?u du?ng kéo dài, tim lo?n nh?p, d?u choáng váng...) mà là noi giành cho l? h?i v?y.

Chua d?y n?a ti?ng, c? sân tù dã ch?t ních ngu?i cùng c?, qu?t, dèn hoa. Ti?ng loa, ti?ng hét, và c? ti?ng búa n?n xu?ng hàng ch?c chi?c c?c cang dày 4 góc t?o nên không khí vui tuoi nh?n nh?p, ngu?c hoàn toàn v?i khung c?nh âm u ch?t chóc tinh l?ng noi dây... T? ch? doán non, doán già, ch? b?ng ? lên m?t ti?ng khi mái dù du?c cang r?ng, xung quanh d? hình thù, n?t nh?c nh?y nhót, hoa, chim qu?n quýt, nh?ng di?u rát, rock n?i lên.

- Ð?y mà tôi dã b?o m?t tram ph?n tram là dám cu?i mà cô c? gân c? cãi: - Làm gì có chuy?n ?y? Bây gi? thì trúng t? r?i nhé... Ba ch?c nam vác mi?ng di an cu?i thiên h? r?i, tôi nh?n ra ngay, th? nh?c và b?t cang này ch? dành riêng cho dám cu?i mà thôi...

- L? nh?, tôi ngo ngác bày t?: - Gi?a tr?i tù, noi lù lù tr?m gác, c? ti?u d?i c?nh v? c?t lu?t thay nhau canh h?t c? dêm l?n ngày, b?ng m?c ra m?t dám cu?i... C?ng s?n dúng là m?t th? vô th?n, ch? bi?t d?n tâm linh, cung ch?ng thèm s? hãi kiêng n? gì c?.

- Xì - ch? kh?ng d?nh, gi?ng ph?n kích cao d?: - Làm vi?c trong tr?i, l?i ít ti?n, h? ph?i tranh th? t?n d?ng m?t b?ng c?a tr?i d? t? ch?c dám cu?i cho con cái ch?. Thuê ch? này cung ?i ti?n d?y cô tu?ng à? Còn kéo nhau vào nhà hàng khách s?n thì c? tram tri?u luôn, l?y dâu ra?

Chán ngán vì cu?c cá cu?c ban d?u dã b? thua, tôi v?c l?i:

- Nhung chí ít, h? cung ph?i bi?t tâm linh là vùng con ngu?i gìn gi? m?t cách t? giác, d? tránh xa nh?ng ch? c?m k? nhu tr?i tù, bãi tha ma ch?. Ðám cu?i gì mà toàn c?nh v?, qu?n giáo v?i m?t lu tù t? giác lang xang d?n d?p, khuân vác, bày bi?n, không s? di?m g? à?

- Ôi, ch? b?o v? ý ki?n c?a mình: - T?t nhiên là ngu?c v?i truy?n th?ng ông bà, nhung thu?n v?i túi ti?n, di?u ki?n hoàn c?nh c?a h?, hon n?a nu?c sông, công tù. T?i gì không t?n d?ng, d?u sai?

Ð? m?c ch? v?i m? lý lu?n hùng h?n, bát nháo, tôi cham cham theo dõi m?i nh?t c? nh?t d?ng trong vi?c chu?n b? cho dám cu?i, vì tu?ng rào, c?a s? b? che ch?n kín mít nên quan sát r?t khó... Không bi?t nghi gì mà ch? b?t th?n quay sang h?i tôi:

- Th? theo cô tâm linh là gì?

Tôi c? tinh tâm nh? l?i nh?ng gì mình dã d?c du?c và cung dã t? c?m nh?n qua chiêm nghi?m c?a b?n thân, tr? l?i d?i:

- Tâm linh là ch? giao thoa c?a ngu?i này v?i ngu?i kia, c?a con cháu v?i ông bà t? tiên, c?a ngu?i s?ng v?i ngu?i dã ch?t, c?a hi?n t?i v?i quá kh? dã qua, c?a nh?ng gì du?c coi là h?p d?o lý, thánh hi?n ch? sao.

Ti?ng c?c chén, chai l? va vào nhau lách cách, ti?ng bàn gh? xô d?y, hòa trong ti?ng nh?c, di?u cu?i gi?ng nói, trong khi su?t com tù d?m b?c bày tru?c m?t, tôi tung ra câu h?i, c? quên di c?nh ng?t ng?t chán ngán c?a mình hi?n t?i, d? có th? nu?t trôi du?c su?t com tù:

- Ð? ch? b?n ch?t c?a dám cu?i là gì?

Ðang an, ch?, ngh?n c? sang phía tôi nhu d?ng c?m v?i n?i dau hi?n hình tru?c m?t, dôi m?t m? to dau dáu, tr? l?i d?i khái:

- Thì... nhu cô nhìn th?y d?y thôi: - Là s? t? h?p, an u?ng chúc t?ng, bày v?, nâng li... theo nhu t? tru?c d?n này ông bà mình v?n làm mà.

- T?t nhiên r?i, tôi dáp nhung chua chính xác, em thích cách dúc k?t c?a ngu?i Trung Hoa co.

Gang h?ng c? nu?t c?c ngh?n d?u tiên trong ngày (bao gi? d? an xong m?t b?a com tôi cung ph?i giàn gi?a nu?c m?t d? 3 l?n), d?c, gi?ng thao thao b?t tuy?t:

Thiên kim mãi d?c tam phân nh?c

Lu?ng t?c nghênh h?i nh?t b? mao (!)

C?p dôi m?t bu?n bã tr?ng v?ng xu?ng bát com, ch? ng?n ngo h?i:

- Th? là th? nào? tôi ch?ng hi?u gì c?, cô c? lôi ti?ng Tàu ti?ng Tây ra mà dánh d?, tôi ch?u:

- Có gì mà ch?u, d? em g?i ý cho, ch? em mình cùng ng?m xem có dúng dây là b?n ch?t c?a dám cu?i không: - Thiên kim ti?ng Hán là gì nào?

Ch? nhìn tôi nhu th? tru?c m?t ch? không ph?i là tôi mà là... h?o xu cù lang l?ng tr?o (C? su hào treo l?ng l?ng)

Ngán ng?m: tôi dành bóc n?t l?p v? c?a ngôn t?:

- Là nghìn vàng, gi?i ?. Th? mà cung c?y làm an quen bi?t v?i bao nhiêu b?n hàng Trung Qu?c.

Ch? cu?i, ch?a th?n:

- Tôi ch? nh? m?i m?t câu h?i bé cô chú tôi trêu lão d?u b?p Trung Qu?c ? d?u ph? thôi: Xoong th?ng, n?i th?ng... l. cung th?ng

B? qua câu dùa c?a ch?, tôi gi?i thích:

- Ð?c mãi là mua l?y, nh? chua? Còn tam phân nh?c là...

Ð?p v?i cái nghia t? c? h?ng tôi không cho nó k?p nh? ra, ch? ti?p t?c phiên âm ph?n còn l?i ra ti?ng Vi?t:

- Tam là ba, nh?c là th?t dúng không?

Tôi g?t.

Ch? tr? l?i nhu m?t cái máy:

- N?u th? tam phân nh?c nghia là ba phân th?t.

- Gi?i l?m, tôi khen:- Ch? nh?c l?i di, s? nh? giai l?m d?y.

Nhu d?a tr? dang bí tru?c m?t bài t?p khó, du?c ngu?i bên c?nh g?i ý, m?t ch? sáng lên trong m?t s? vui thích d?c bi?t:

- Thiên kim: nghìn vàng, d?c mãi: mua l?y: tam phân nh?c: ba phân th?t

Ph?i tôi dáp: Nghia c?a câu d?u là nghìn vàng mua l?y ba phân th?t, còn câu sau, ch? lu?n ti?p di

- Ch?u, ch? l?c, mi?ng com v?a k?p dua lên mi?ng dã ng?c ng? ngay c? h?ng.

Tôi g?i ý:

- Lu?ng là hai, t?c là dòng t?c, dòng h?, nghênh là khiêng, còn h?i là v?... Ba t? sau d? r?i, ch? ph?i d?ng não ch??

Ch? bày t? s? ng?c ng?, khi?n tôi ph?i nh?c:

- Nh?t b? mao...

- Á à... Túm l?y cái nghia c?a nó, ch? ch?n h?ng không cho tôi nói:- Nh?t là m?t, mao là lông dúng không? Còn b? là...

Tôi cu?i:

- B? là túm, thua bà!

Ch? cu?i s?ng s?c, thú nh?n:

- Suýt n?a thì tôi b?o b? là b? chu?t.

Thôi bây gi? gi?i nghia di. Tôi nh?c.

Ch? l?p l?i nhu m?t cái máy:

- Lu?ng t?c: hai h?, nghênh h?i: khiêng v?, nh?t b? mao: m?t túm lông...

- ?i gi?i, không d? tôi nói, ch? cu?i khoái chí: Hai h? khiêng v? m?t túm lông.

- Th?y chua, tôi h?ng chí tán duong: - Ví th? m?i g?i là ví ch?: B?n ch?t c?a dám cu?i: mâm cao c? d?y, ?n ào, nh?n nh?o, khoe c?a, phô ngu?i, k?t c?c cu?i cùng cung ch? d?n th? mà thôi:

Nghìn vàng mua l?y ba phân th?t

Hai h? khiêng v? m?t túm lông

- Khi?p ch? dài gi?ng kêu, nhu th? dang an ph?i túm lông trong xu?t th?t tr?i, kh?u ph?n hi?m hoi m?i tu?n m?t l?n, m?i l?n n?a l?ng, toàn m?, và lông bèo nhèo mà ph?m nhân du?c hu?ng do s? uu vi?t (g?p tri?u l?n tu b?n) c?a d?ng ban t?ng.

Ti?ng cu?i qu? là có tác d?ng di du?ng tâm h?n... an u?ng c?a hai ch? em tôi lúc này. Trong tù tôi s? nh?t lúc an, bao nhiêu hình ?nh k? ni?m ngoài d?i c? quên di, thì d?n b?a an l?i hi?n v? s?ng d?ng, h?n nhiên, làm nh?c nh?i tâm can... Hình ?nh ch?ng con, ríu rít quây qu?n... Ngu?i Phuong Tây quan ni?m: “B?a an là d?u n?i kéo dài h?nh phúc gia dình, làm cho tình c?m gi?a các thành viên trong nhà sâu d?m, cu?c s?ng có ý nghia hon. V?y mà trong tù ch? m?t thân m?t mình, b?nh r?i ? xó nhà lao, v?i can b?nh lao ph?i, v?i su?t com tù d?m b?c, v?a nhão nhoet, v?a vón c?c, l?i s?n ng?m s?n ng?m. Rau già, n?u b?ng ch?o gang den sì nhu nu?c c?ng... V?a nu?t v?a ghê, v?a nhai, v?a nghe, không nh?ng nghe ngóng xem có b? s?n gãy rang, ho?c c?t chu?t c?t gián không d? còn k?p lè ra. V?a là rau già, lu?c r?i, an s?n s?t nên mi?ng nhai, tai nghe... B?a nào cung v?y, ph?i hon m?t ti?ng d?ng h? m?i nhá n?i xu?t an nhu cho heo, l?n ?y. Th? mà l?n này, ch? v?i hai l?n ngh?n, hai l?n trào nu?c m?t, tôi dã k?p k?t thúc b?a com tù s?m hon h?n n?a gi? d?ng h?. Giu?ng bên ch? cung v?y, l?i còn vét bát quèn qu?t nghe có v? ngon lành l?m.

Trong lúc ch? r?a bát, tôi k? cho ch? nghe m?t k? ni?m trong d?i làm báo c?a mình, có liên quan d?n c?nh “nghìn vàng” này. ?y là l?n tôi du?c giao nhi?m v? vi?t m?t bài phóng s? v? dám cu?i. Không bi?t do l?i biên t?p hay khâu s?p ch? mà s? báo T?t in bài này l?i ghi là:

Nghìn vàng mua l?y ba cân th?t

Hai h? khiêng v? m?t túm lông

Gi?a cu?c h?p t?ng k?t cu?i nam c?a tòa so?n, tôi dí báo vào t?n s?ng mui ông phó t?ng biên t?p... v?a gào v?a gi? v? lu loa:

- ? ?, anh d?n cho em di, anh dúng là phá t?ng biên t?p, c? tình phá h?ng bài c?a em d?n m?c này: Ho?c là 3 phân th?t, ho?c là 20 l?n c?a 3 cân th?t anh bi?t không? N?u ch? tính riêng ch? ?y thì ch? n?a ký là cùng, l?y dâu ra ba cân? T?o hóa ki?n ch?t, mà tính c? tr?ng lu?ng co th? cô dâu thì làm gì có ai n?ng 3 cân?

Ðang gi?a gi? gi?i lao, c? tòa so?n du?c m?t b?a cu?i no b?ng, ông phó t?ng nhan nhó:

- Ðã l? r?i, bi?t d?n nhu th? nào bây gi?? Có ai ký g?i “nh?t b? mao” v?i l?i “tam phân nh?c” dâu mà anh d?n. Mà anh l?i s?, nên dã “vo l?y t?i” cho mình bao gi? dâu?

Ti?ng cu?i v?n d? lây, m?i ngu?i m?t mi?ng, thi nhau tán, ngu?i b?o:

- Chua vo l?y t?i (tôi l?y v?), chua bi?t s?... v? thì v? t?m m?t cô di mà d?n cho tác gi?.

- Không du?c, ông phó t?ng kêu oai oái- : Vo h?i (hai v?), vo b? (ba v?) dã ch?t m? anh r?i, gi? l?i... v? t?m (tám v?) n?a thì m? anh l?i ch?t n?a à?

- Hí hí, ch? cu?i, không ng? ngôn ng? Vi?t Nam phong phú th?t - Th?o nào ông hàng xóm bên c?nh nhà tôi tên là B?n, m?i ngu?i c? g?i ch?ch thành ông v? B?n, tôi ch?ng hi?u gì c?, mãi sau m?i bi?t là ông ta có c? th?y 4 v? li?n, l?n d?u v? ch?t vì b? bang huy?t, d? l?i cho ông m?t m?n con gái, l?n hai, v? b?, vì gia c?nh ông quá nghèo, ông l?i có t?t ngoa ngo?t, h? m? mi?ng là ch?i chó, m?ng mèo, m?ng c? v? là d? an h?i... L?n ba, l?i m?t cô quá l?a, l? thì n?a, có v?i ông m?t m?n con gái, nhung r?i chê ông hèn, d?t, ôm con v? ngo?i. Ð?n l?n th? 4, v? du?c bà v? d?n d?n, ông ch?i, ông du?i, quang d? d?c ra kh?i nhà cung không di, m?i d?u l?i du?c... dúng là v? b?n th?t.

Ðang trong dòng suy tu?ng, gi?a ba phân th?t c?a t?o hóa ban t?ng cô dâu d?n ba cân th?t du?c t?o thành sau... 9 tháng mu?i ngày, tôi h?i ch?:

- Tr? em nu?c nào xu?t chúng nh?t hành tinh? Ð? ch?.

M?t nét nhan sâu v?ch ngang v?ng trán, ch? b?n th?n h?i l?i:

- Ch? l? l?i là tr? con ? Ð?c à? Có l?n tôi d?c báo th?y so sánh gi?a tr? em ti?u h?c c?a tru?ng Mô Nic v?i tru?ng ti?u h?c ? Vi?t Nam, th?y ch? s? thông minh c?a tr? em Ð?c cao hon, nên hi?u d?ng hon, còn tr? em Vi?t Nam thì ngoan hon nhung l?i ch?m ch?p, ù lì, b? d?ng hon.

Úp m?y chi?c bát nh?a vào b? xi mang, ngay trên thành tu?ng c?a b? ph?t, tôi g?t di:

- Sai toét, dúng là xa r?i d?ng lâu nam có khác, câu tho c?a T? H?u ca ng?i Xittalin mà ch? không nh? à:

Vui làm sao khi nghe con nói

Ti?ng d?u tiên con g?i Xit ta lin

Mi?ng quýt v?a dua vào mi?ng b?ng g?p con cu?i ngh?n làm ch? s?c, gio tay ch?n ngang c? h?ng cho d? s?c, ch? c? nói trong ti?ng cu?i ngh?n:

- Ôi gi?i, lão ?y hâm à? N?u ti?ng d?u tiên con lão không g?i ông bà, b? m? thì lão ta ph?i bu?n d?n ch?t vì con b? tâm th?n b?m sinh ch?, vui sao du?c?

Thay vì câu tr? l?i, tôi d?c tho cho ch? nghe: “Ôi d?ng ta sao mà ngu k? di?u”.

Là van nô c?a d?ng, du?c d?ng kê gh? phó ch? t?ch nu?c cho ng?i, lão ?y cung ph?i... k? di?u ngu nhu d?ng ch? sao. Rau nào, sâu n?y mà... ?y th? câu này dua vào sách giáo khoa d? h?c sinh c? nu?c ê a h?c theo d?y, ch? bi?t không?

- Có mà làm trò cu?i cho thiên h? thì có, d?c lên dã th?y ch?i r?i, l? ra ph?i s?a l?i thành:

Ngu làm sao khi nghe con nói

Ti?ng d?u tiên con g?i Xit ta lin

- Chí ph?i, tôi v? hai tay vào nhau, reo to: -Bà ch? hôm nay th?t là xu?t chúng, dúng là dang có ch?a (chua có d?ng) có khác.

Ng?i d?a lung vào b?c tu?ng den sì, nh?n bóng vì m? hôi c?a nh?ng ngu?i tù tru?c dó, ch? dài gi?ng:

- Thôi di cô, tôi ch? thông minh d?t xu?t, ngu b?t thình lình thôi.

Quay tr? l?i d? tài cu, tôi dáp gi?ng nghiêm trang:

- Riêng em l?i nghi, có l? con ông ta có c?u t?o “d?c bi?t” hon ngu?i thì dúng hon? T?ng là giáo vi?n d?y sinh, em bi?t rõ, ch? có lo?i bò sát m?i có tim ba ngan thôi. Hai tâm th?t và m?t tâm nhi. Ngu?i là d?ng v?t cao nh?t, tim rành rành 4 ngan, hai tâm th?t và hai tâm nhi. Trái tim ông ta chia... ba ph?n tuoi d?, r?i “th?t v?i da, tim, óc dính li?n” có ph?i v?a ti?n hóa ch?m, v?a d? d?ng quái thai không? Th?t v?i da còn có th? dính li?n du?c, ch? tim v?i óc dính v?i nhau thì dúng là quái thai trong th?i d?i, xã h?i ch? nghia còn gì... Làm gì con ông ta ch?ng nhi?m lây tính ngu k? di?u c?a d?ng c?ng s?n Vi?t Nam, ch?ng g?i tên d? t? Xittalin d?u tiên, tru?c khi c?t ti?ng g?i ông, bà, b? m????

Du?i sân nh?c x?p xình dinh tai nh?c óc, ti?ng nâng li, ti?ng c?c ch?m nhau, ti?ng ngu?i cu?i nói ng? ng?n. N?m dài trên b? xi mang giá l?nh d?i gi?c ng? trua, tôi t?c c?nh sinh tình, d?ng hi?n cùng c? Tiên Ði?n Nguy?n Du:

Tram k? hò la ngoài c?a s?t

Còn mình b?nh r?i xó nhà lao...*

Tr?i tù, tháng 9, 2007

B?nh vi?n, tháng 5, 2008

TKTT

(Còn ti?p)

*Tho Nguy?n Du khi dang làm quan ? kinh thành Hu?, nghe tin quê nhà l?t l?i dói kém, v? và con lâm c?nh l?m than dói kh?:

Mu?i mi?ng dói kêu ngoài d?t B?c

M?t mình b?nh r?i góc tr?i Nam.