Bài và hình: Tr?n Ti?n Dung

Ngày nay, ngu?i Sài Gòn ch? d?i d?p du?c ngh? d? l?p t?c r?i Sài Gòn, ngu?i v? quê, k? di choi dâu dó d? tr?n ch?y nh?ng v?n n?n dô th?. Trong dòng ngu?i có 1001 lý do “t?m th?i lánh n?n” dó, ngu?i ta thu?ng b?t g?p d?i quân di câu cá gi?i trí. Và có l? d?i quân di câu cá gi?i trí g?m dàn ông, con nít, c? dàn bà s?n s?n là nh?ng ngu?i “lánh n?n th?nh thoi” nh?t.

Chi?u Th? B?y, c?u em v? tôi g?i di?n: “B?n gi? sáng mai di câu nghen anh, s?m hon cung du?c. Ði câu cho dúng gi? cá dói b?ng m?i có cá.”

B?n gi? sáng, c?u em v? d?n ch? tôi di, trong bóng t?i l? m? c?a bu?i s?m mai, nhìn m? c?n câu d? lo?i c?a c?u em v? b? trong cái túi mang trên vai. Tôi h?i: “Mày câu cá gì mà nhi?u c?n câu d? d?y?” D, c?u em v? tôi nói: “Th?i sông r?ch ô nhi?m mà, g?p cá gì câu cá dó. G?p cá có tóc cung câu luôn.” Th?y tôi còn ng? ng? chuy?n cá có tóc. C?u em v? gi?i thích: “Th?i nay, dàn bà thôi ch?ng ôm con s?ng m?t mình nhi?u quá tr?i luôn. Mình di câu có khi g?p c?nh d?i d? dang gi?a d?ng không gió mát, không t?p vô tâm s? thì t?i v? nhà ti?c ng? không du?c.”

Chuy?n bên l? c?a dân câu cá

C?u em ch? tôi xu?ng bùng binh Cây Gõ d? mua tr?ng ki?n câu cá rô. M?i 4 gi? sáng, dèn du?ng còn m?p m? mà tru?c ti?m bán m?i câu dã có b?n, nam tay di câu ng?i ch? mua m?i. Tôi nói v?i c?u em v?: “Thay vì ng?i ch?, ki?m m?t ti?m cà phê làm m?t ly di”. C?u em v? nói: “Ðâu du?c anh, tr?ng ki?n hi?m l?m, ch?m tay là h?t li?n”. V?y là tôi dành ng?i ngáp ch? ti?m m? c?a. Chúng tôi v?a ngáp m?y cái thì có m?t dân câu t?p xe vô b?t chuy?n: “Ê, b?a nay m?y cha di mi?t nào?” C?u em v? nhanh mi?ng tr? l?i: “Ði Gò Công ki?m cá ‘gô’”. Tay di câu cu?i gi? l? r?i móc trong túi áo ra cái c?c, nói: “Cá rô gi?t dâu có su?ng tay, tôi gi?i thi?u ch? này, trên Ð?c Hòa. Tr?i oi gi?t cá tra con nào con n?y m?y ký tr? lên không hà, su?ng tê tay luôn”. C?u em v? làm b? c?m t?m c?c coi coi, r?i nói: “L?n khác di. B?a nay mà câu cá tra dem v? ch?c v? tôi nó ói luôn, an sao n?i”. Ð?i cho tay ti?p th? d?ch v? câu cá di khu?t, c?u em v? tôi nói: “ Ðám ch? h? th? cá cho câu giàu l?m, ph?n nhi?u là cán b? huu trí không hà. Anh th?y dám mu?n m?y tay di ti?p th? thì dâu ph?i v?a, em mà h?i thêm t?i này s? qu?ng cáo t?i cá heo có vú luôn”.

Th?t ra c?u em v? tôi không di câu ? Gò Công mà là di M?c Hóa. Không ph?i dân câu gi?u nhau mi?t nào có cá mà ch? phòng h? dám di câu không h?p tính bám theo. Ông Huong m?t ngu?i trong nhóm di câu c?a c?u em v? tôi nói: “M?t tu?n, ch? sáu ngày tr?i m?i có du?c m?t ngày di câu, câu ch? y?u là d? vui tho?i mái, d? có chuy?n mà nói trong bàn nh?u nhung xui mà g?p th?ng di cùng không dúng h?, m? mi?ng ra là nói chuy?n ‘cách m?ng’ thì có nu?c quang c?n câu ch?y không k?p. Nói thi?t, s? còn hon là s? r?n”.

Ông Huong là m?t ngu?i B?c di cu. Tru?c dây, b? ông t?ng là m?t liên gia tru?ng. Ông nói r?ng t? h?i b? ông di c?i t?o v? bu?n r?i b?nh mà ch?t, ông cung chán d?i nên mua c?n di câu, h?i bao c?p, ngày nào cung di câu d? ki?m cá cho gia dình, còn bây gi? di câu là do nghi?n. L?n tru?c tôi có d?p di câu v?i ông Huong ? C?n Gi?. Lúc ông gi?t du?c con cá ch?m n?ng g?n 2 kg. Ông m?ng húm nhu b?t du?c vàng. Ông nói: “Ði câu, du?c gi?t cá n?ng tay, d?i c?m giác dó b?ng ti?n tri?u có khi cung không có”. Cung cái c?m giác dó mà ông Hòa, m?t ngu?i Hoa ? Bình Th?i trong nhóm di câu nói: “Tôi theo th?ng Béo (ông Huong), ban d?u thì câu cá rô, cá phi choi, sau th?y nó câu rê cá lóc, cá ch?m gi?t su?ng tay quá nên cung mua c?n m?c ti?n bi?u nó ch? cách móc m?i. Th?ng Béo ch? tôi móc lu?i câu qua hai m?t con ?ch, r?i thêm c?ng k?m x? vào dít con ?ch, tôi làm theo nhung t?i v? ng? th?y mình ác còn hon quân d?u trâu m?t ng?a du?i Diêm Vuong. V? tôi nó bi?t chuy?n ch?i tôi hoài, tôi dem chuy?n b? v? ch?i k? cho th?ng Béo. Nó bi?u tôi v? d?y v? là thánh hi?n t?ng d?y r?ng: v?t du?ng sinh. V? tôi nghe r?i ch?i: “Ác thì nói ác, du?ng cái d?u ông”.

Chia s? theo cách dân câu

Chúng tôi d?n M?c Hóa t?m 9 gi? sáng. Lúc vào ti?m an thêm m?t tô bánh canh, em v? tôi nói: “Ðây là ti?m bánh canh ngon nh?t vùng này, anh em mình an bánh canh r?i ng?m bà ch? deo vàng d? tay cho su?ng”. So v?i nh?ng d?a phuong khác cung có c?a kh?u biên gi?i thì M?c Hóa v?n là m?t th? xã nghèo. N?u c? d? ý tìm cái m?i ? nh?ng th? xã vùng sâu nhu th? này thì dó v?n là m?y cái tr? s? d? s? c?a chính quy?n và c?nh d? th? màu s?c c?a các lo?i nón b?o hi?m mà dân di xe g?n máy dang di?u hành trên nh?ng con du?ng quê ngày Ch? Nh?t.

Chúng tôi ghé nhà K, m?t dân c? c?u ? M?c Hóa. Ba anh tru?c dây là t?nh tru?ng Ki?n Tu?ng. Tôi không ti?n h?i vì lý do gì mà m?t “ thành ph?n khó s?ng du?i ch? d? cs” nhu anh l?i còn “tá túc” ? vùng d?t này, ch? bi?t là cùng ch? di M? v?i anh còn b?n cô em gái, không ai dám l?y ch?ng d? ch? du?c doàn t? gia dình. Anh K, hi?n là ch? m?t co s? làm c?a s?t. Ti?p chúng tôi anh cu?i h?n h?u, dúng di?u dân Ð?ng Tháp Mu?i, anh nói: Ð? tôi ra ch? ki?m thêm d? nh?u. Còn mu?n câu thì c? b?c gh? ng?i th?t c?n câu qua c?a sau nhà tôi là có cá. Cá rô ? cái ao sau nhà tôi mùa này chua nhi?u nhung d? d? các anh dem v? cho v? con nó m?ng”. Mà thi?t v?y! Cái ao sau nhà anh K không thu?c quy?n s? h?u c?a anh, dó ch? là m?t vùng trung b? nu?c lu v? làm ng?p. Tôi v?a móc m?i th?c c?n câu ra là l?p t?c câu dính m?t con cá rô b? c? ba ngón tay. X? M?c Hóa xua nay n?i ti?ng là x? nhi?u cá không thua kém gì r?ng U minh. Ðã là dân Sài Gòn ph?i ch?u c?nh an cá rô, cá lóc, cá tra nuôi trong vùng nu?c ô nhi?m, nay du?c nhìn con cá rô m?c câu óng ánh l?p v?y màu xanh rêu c?a vùng nu?c hi?m hoi còn trong s?ch, làm sao mà ch?ng su?ng ! Anh Huong nói: “Hôm qua tôi m?i di tham ngu?i b?n ch?t vì b?nh ung thu. V?y mà c? dám ma ai cung nói chuy?n dó là thu?ng. ? Vi?t Nam cái gì cung không ô thì nhi?m, không ung thu hay b?nh nan y m?i là chuy?n l?”. Chúng tôi ng?i câu ? nhà anh K m?t lúc cung du?c g?n c? kí cá rô. Sau b?a com trua, em v? tôi r? di v? mi?t Th?nh Hóa d? ghé tham m?t “co s?”, D nói: “ T?i này di t?i dâu câu cung tìm dân d?a phuong d? k?t nghia, cái nghia là ? ch? h? hu?ng d?n mình ch? có cá, h? k? cho mình nghe chuy?n d?i s?ng ? vùng sâu, vùng xa, có chuy?n nghe roi nu?c m?t. R?i t?i này mang xu?ng cho h? các v?t d?ng gia dình, t? cái d?u dia t?i qu?t máy cu... cái gì ? dây h? cung quí h?t. Anh coi có khi bê cho h? cái tivi t? ch?ng d? gi?a can nhà lá không có du?c m?t cái bàn, chuy?n tr? trêu v?y mà khách v?i ch? nhà cùng cu?i ra nu?c m?t”. Tôi h?i v?n: “C?u mang d? cu h?t xài xu?ng cho ngu?i ta d? d?i b?a com v?i d? nh?u ch? gì!” C?u em v? giãy n?y: “Anh nói b?y b?. Ch? m?y th?ng cán b? m?i n? lòng an cu?p, an c?p c?a ngu?i nghèo ch? t?i này không m?t d?y v?y dâu”.

T?t nhiên ngày nay, v?i nhi?u ngu?i ? Sài Gòn v? quê, ngoài cái thú câu cá gi?i trí, tham thú d?ng quê... trong tâm lý c?a h? còn có m?t d?ng di d? ch?a b?nh, b?nh ? “tù dô th?”, b?nh lãnh c?m v?i nh?ng c?nh kh?, c?nh nghèo, b?nh kiêu ng?o vì d?i s?ng v?t ch?t sung túc và nh?t là b?nh nguy co d?ng lõa v?i cái thói tham lam - tham nhung - hám l?i c?a c? h? th?ng xã h?i dang ngày càng th?i r?a quá m?c t? h?i.

Bu?i chi?u, trên du?ng v?, chúng tôi di ngang m?t b?n ghe c?a dân làm c?i, giang câu b?t cá nghèo xo xác bên dòng sông Vàm C? Tây. H?i tham, chúng tôi du?c bi?t h? là dân không nhà, không d?t dai c?a các t?nh lân c?n d? v? mi?t này ki?m an trong mùa nu?c n?i. Chúng tôi t?p xe vào m?t dám dông, noi ngu?i trên b?, k? du?i sông dang mua bán. Th? hàng hóa duy nh?t du?c mua bán ? dây chi?u nay là nh?ng m? cá rô d?ng. Th? cá du?c g?i là cá rô bí này th?c ra là cá con chua k?p l?n. Ai cung bi?t an nh?ng con cá này có nghia là tri?t du?ng sinh s?n ngu?n l?i th?y s?n t? nhiên. Nhung nghèo quá, bi?t là có t?i cung dành nh?m m?t mà b?t, mà an v?y thôi.

? b?n ghe, nhìn c?nh sinh ho?t v? chi?u c?a h? th?t th?m thuong, con nít thì t?m trong vung nu?c ng?p bùn, ngu?i l?n thì qu?n áo rách nát dang gom r?a nh?ng cái l?, mi?ng lu?i, d?n con chó d?ng ngóng lên b? cung ngo ngác. Dù d?t còn dó, r?ng tràm còn dó, con chim trên tr?i, con cá du?i sông dù ít ?i nhung v?n còn dó thì riêng d?i quân nông dân m?t d?t, m?t nhà ngày càng dông dúc là không bi?t di v? dâu. Huy?n tho?i v? m?t vùng Ð?ng Tháp Mu?i mênh mông, tài nguyên trù phú nay dã d?n lúc c?n ki?t.