Nguy?n Van Khanh

Các nhà phân tích chính tr? t?i Washington d? doán Iran, Iraq s? là 2 “tuy?n d?u” trong chính sách d?i ngo?i c?a tân t?ng th?ng Hoa K?. Cung chính các nhà phân tích này tin khó khan ? th? tru?ng tài chánh và bi?n chuy?n chính tr? dang x?y ra t?i Iraq s? gây khó khan cho b?t c? ai trúng c? vào ngày mùng 4 tháng 11 t?i dây.

Trong su?t th?i gian v?n d?ng tranh c?, Thu?ng Ngh? Si C?ng Hòa John McCain luôn kh?ng d?nh “không th? dua ra th?i h?n rút quân” vì “di?u dó tùy thu?c vào tình hình chi?n tru?ng”. Trong cu?c tranh lu?n truy?n hình v?i phó tu?ng Joseph Biden c?a ông Obama, n? phó tu?ng Sarah Palin nói rõ hon: rút quân s?m “d?ng nghia v?i gio c? tr?ng d?u hàng d?ch quân”.

Trái l?i, Thu?ng Ngh? Si Dân Ch? Barack Obama ch? truong t? Tháng Giêng nam t?i s? rút m?i tháng 1 ho?c 2 trung doàn kh?i Iraq, theo khuôn kh? chuong trình hoàn t?t rút quân trong vòng 16 tháng. Ông Obama cung nói rõ k? ho?ch rút quân du?c th?c hi?n “có trách nhi?m”, t?c v?n d? l?i l?c lu?ng c?n thi?t d? b?o v? an ninh cho các nhà ngo?i giao Hoa K? và ti?p t?c chuong trình hu?n luy?n quân s? cho binh si Iraq.

Theo ông Michael O'Hanlon, chuyên gia phân tích quân s? c?a Viên Nghiên C?u Brookings, “qu? có s? khác bi?t gi?a hai ông McCain và Obama” nhung di?u dó “không còn quan tr?ng n?a vì tình hình Iraq gi? dã thay d?i”. Thay d?i dáng chú ý nh?t: Baghdad “dang di d?n th?a thu?n v?i Washington d? cu?c rút quân b?t d?u vào ngày 30 Tháng Sáu nam t?i và hoàn t?t vào cu?i nam 2011”.

Nh?n xét này không khác gì nh?n xét c?a ông Richard N. Haass, ch? t?ch H?i Ð?ng Quan H? Ð?i Ngo?i Hoa K?. Qua di?n tho?i, ông Haass b?o “v?n d? Iraq tru?c và sau ngày b?u c? s? khác nhau, b?t k? ông nào lên làm t?ng th?ng cung không th? làm khác hon du?c”. Ông Haass nói rõ hon: “s? binh si Hoa K? hi?n di?n ? chi?n tru?ng s? ph?i gi?m b?t theo dòi h?i c?a Baghdad, Washington có mu?n làm khác di cung không làm du?c”.

Trong bài di?n van d?c t?i Washington hôm 15 Tháng B?y, ông Obama nói r?ng “Iraq s? không là m?t d?a di?m lý tu?ng và chúng ta không có phuong ti?n d? bi?n Iraq thành m?t qu?c gia lý tu?ng nhu chúng ta mong mu?n”. Vì th? ?ng viên c?a d?ng Dân Ch? nói ti?p: “Ð?n m?t lúc nào dó, Hoa K? ph?i có quy?t d?nh v? Iraq” và theo quan di?m c?a ông “chúng ta s? ph?i th?n tr?ng khi rút quân ra kh?i qu?c gia này”, báo tru?c m?t trong nh?ng m?c tiêu hàng d?u c?a ông khi tr? thành t?ng th?ng là “ph?i ch?m d?t cu?c chi?n m?t cách có trách nhi?m”. Ông cung nói rõ không th? “m?i tháng ph?i t?n 10 t? cho Iraq, trong khi chính ph? Baghdad có g?n 80 t? d? vào qu? d? tr?”.

V?i ông McCain, v? ngh? si d?i di?n cho d?ng C?ng Hòa là ngu?i ?ng h? ch? truong ph?i l?t d? Saddam Hussein t? khi ông George W. Bush chua lên n?m quy?n. Nhung ch? vài tháng sau khi ông Bush quy?t d?nh dua quân sang Iraq, ông McCain là ngu?i d?u tiên lên ti?ng ch? trích chi?n lu?c c?a ông Bush, d?ng th?i cung là ngu?i d?u tiên dòi h?i ông Bush ph?i dua thêm quân sang Baghdad “d? t?o d?ng ?n d?nh cho Iraq trong th?i h?n s?m nh?t”. Vì th?, ông McCain r?t hãnh di?n vì dã kêu g?i ph?i tang thêm quân và là ngu?i có công d?u v?i nh?ng thành qu? Hoa K? d?t du?c t?i Iraq.

Trong bài phát bi?u d?c cu?i Tháng Ba v?a r?i ? Los Angeles, ông McCain nói Hoa K? “có trách nhi?m tinh th?n v?i ngu?i dân Iraq”. Ông coi vi?c rút quân ngay ra kh?i chi?n tru?ng là m?t hành d?ng “táng t?n luong tâm, m?t v?t nho khó t?y” cho m?t cu?ng qu?c nhu nu?c M?, gi?i thích thêm Hoa K? “không th? b? ngu?i dân Iraq, không th? d?y h? vào tay c?a nh?ng k? ch? bi?t b?o d?ng, ch? mu?n di?t ch?ng”. Theo ông, quy?t d?nh rút quân “không ph?i là quy?t d?nh chính tr? ? Washington, mà là quy?t d?nh tùy thu?c vào tình hình và nh?ng d? ngh? c?a các tu?ng lãnh dang di?u khi?n chi?n tru?ng”.

Ông Geoffrey Kemp, m?t chuyên gia v? Trung Ðông c?a Trung Tâm Nghiên C?u Nixon, nh?n d?nh kinh t? khó khan s? d?y tân t?ng th?ng Hoa K? d?n ch? “ph?i cân nh?c k? lu?ng hon tru?c khi quy?t d?nh dua quân ra nu?c ngoài”. Theo ông di?u này “du?c áp d?ng c? v?i Iraq l?n Iran” b?t k? tân t?ng th?ng Hoa K? là ngu?i c?a d?ng C?ng Hòa hay Dân Ch?. Ông tin chính vì th?y khó khan nên c? ?ng viên McCain và Obama d?u ph?n d?i âm muu ch? t?o bom nguyên t? c?a Iran, nhung “không ai nói d?n gi?i pháp quân s?” và cung không cho c? tri bi?t “s? có thái d? m?nh v?i Iran hay không”.

Trong nh?ng cu?c tranh lu?n truy?n hình, ông Obama lên ti?ng ch? trích chính sách c?ng r?n ông Bush dang áp d?ng, coi dó là chính sách không th?c t?. ? cu?c tranh lu?n hôm mùng 7 tháng 10, ông Obama d?t câu h?i “chuy?n gì x?y ra khi ông Bush không nói chuy?n tr?c ti?p v?i Iran?” và tr? l?i “t? không có gì, bây gi? h? có d?n 4,000 thanh nhiên li?u d? ch? t?o võ khí nguyên t?”.

Ngu?c l?i, ông McCain coi thu?ng ý ki?n s?n sàng ng?i nói chuy?n v?i lãnh t? c?a Iran mà d?i th? Obama t?ng nói d?n, nh?c l?i cho c? tri bi?t ông ?ng h? chính sách “ch? nói chuy?n n?u Iran t? b? h?n chuong trình h?t nhân” mà chính ph? Hoa K? hi?n dang áp d?ng. Trong cu?c tranh lu?n hôm 26 tháng Chín, ông McCain b?o “di?u Ngh? Si Obama không hi?u là n?u không d?t di?u ki?n tiên quy?t mà ng?i chung bàn v?i m?t k? t?ng g?i Do Thái là 'thây ma th?i tha' và mu?n xóa h?n Do Thái ra kh?i b?n d? th? gi?i, có nghia là ông Obama dã h?p th?c hóa (công nh?n) nh?ng l?i tuyên b? c?a Iran”. Tuy nhiên trong cu?c tranh lu?n di?n ra vào ngày mùng 7 tháng Mu?i, ông McCain l?i nói n?u tr? thành t?ng th?ng, s? d?ng ý cho v? ngo?i tru?ng c?a ông nói chuy?n Iran. Ông McCain ch? dua ra quy?t d?nh m?i này sau khi c? 5 v? ngo?i tru?ng t?ng làm vi?c v?i chính ph? Dân Ch? và C?ng Hòa lên ti?ng ?ng h? chính sách “hòa hoãn” v?i chính quy?n H?i Giáo Tehran.

Ông Haass, ch? t?ch H?i Ð?ng Quan H? Ð?i Ngo?i Hoa K? tin b?t k? ông McCain hay ông Obama lên làm t?ng th?ng, “Washington s? thi?p l?p quan h? ngo?i giao - ? m?t m?c d? nào dó - v?i Tehran”. M?t viên ch?c cao c?p hành pháp v?a ti?t l? th? theo ý ki?n c?a bà Ngo?i Tru?ng Condoleeza Rice, T?ng Th?ng George W. Bush dã d?ng ý di bu?c d?u tiên cho B? Ngo?i Giao d? ngh? Iran cho thi?t l?p m?t van phòng d?i di?n “d? c?u xét don xin nh?p c?nh sang M?” c?a ngu?i dân Iran. Bao gi? d? ngh? này s? du?c chuy?n sang Tehran? Viên ch?c này tr? l?i “ngay sau ngày cu?c b?u c? t?ng th?ng hoàn t?t”.

Hi?n chua bi?t Iran s? gi?i quy?t nhu th? nào, nhung theo ông c? v?n Kaveh Afrasiabi c?a Tehran, “chúng tôi s?n sàng h?p tác v?i m?t v? t?ng th?ng mu?n trao d?i quan h?, mu?n c?i thi?n h?p tác và bi?t tôn tr?ng ý ki?n c?a ngu?i dân cung nhu chính ph? chúng tôi”. Ông Afrasiabi nói tho?t d?u ngu?i dân Iran nghi “ông Obama s? có du?ng l?i ít c?ng r?n hon ông McCain”, nhung t? khi nghe ông Obama tuyên b? “n?u th?y c?n s?n sàng áp d?ng nh?ng bi?n pháp c?m v?n c?ng r?n hon d?i v?i Iran, m?i hy v?ng ban d?u c?a ngu?i dân chúng tôi không còn n?a”.

Hi?n gi?, Iran dang b? Hoa K? áp d?ng lu?t c?m v?n. C? hai ông John McCain và Barack Obama d?u ?ng h? di?u này.