BRUSSELS, B? (AP) - Th? gi?i d?ng tru?c n?n dói gia tang và thi?u h?t nu?c t?i nh?ng qu?c gia nghèo nh?t, nh?ng tr?n l?t l?n và d?t l? ? Á Châu, và nhi?u loài b? di?t ch?ng, tr? phi nh?ng nu?c thích ?ng v?i s? thay d?i khí h?u và ngan ch?n s? ti?n tri?n c?a s? thay d?i này, theo m?t b?n báo cáo c?a m?t h?i ngh? qu?c t? v? tình tr?ng d?a c?u ?m d?n, du?c ch?p thu?n hôm Th? Sáu, 6 Tháng Tu.

Th?a thu?n dã d?t du?c sau m?t phiên h?p kéo dài su?t dêm, trong dó vài ph?n then ch?t dã b? xóa kh?i b?n d? th?o và nh?ng khoa h?c gia dã gi?n d? d?i ch?t v?i nh?ng nhà thuong lu?ng c?a nh?ng chính ph?, cho r?ng nh?ng viên ch?c này dã gi?m nh? nh?ng k?t qu? nghiên c?u c?a h?.

Nhi?u khoa h?c gia dã ph?n d?i vi?c s?a d?i b?n d? th?o chung cu?c b?i nh?ng d?i di?n chính ph?, nhung, cu?i cùng, dã d?ng ý nhu?ng b?. Tuy nhiên, vài khoa h?c gia th? s? không bao gi? tham gia vào ti?n trình này m?t l?n n?a.

Nam ngày thuong lu?ng dã lên d?n cao di?m khi nh?ng phái doàn lo?i b? nhi?u ph?n c?a m?t d? bi?u quan tr?ng nh?n m?nh nh?ng h?u qu? tàn kh?c c?a s? thay d?i th?i ti?t, s? phát sinh d?i v?i m?i m?c gia tang nhi?t d? 1.8 d?, và trong m?t cu?c d?u kh?u v? m?c d? tin c?y v? phuong di?n khoa h?c di kèm v?i nh?ng l?i tuyên b? quan tr?ng.

Ít có s? nghi ng? nào trên phuong di?n khoa h?c, du?c can c? vào 29,000 b? d? ki?n, ph?n l?n dã du?c thu th?p trong nam nam v?a qua, theo ông Martin Parry, ngu?i di?u khi?n nh?ng cu?c thuong lu?ng gay go, nói v?i nh?ng phóng viên.

Hoa K?, Trung Qu?c và ? R?p Saudi dã nêu lên nhi?u ph?n d?i v? l?i l? trong báo cáo, thu?ng tìm cách gi?m nh? tính cách ch?c ch?n c?a vài trong s? nh?ng d? doán bi th?m.

B?n báo cáo chung cu?c c?a ?y Ban Liên Chính Ph? v? Thay Ð?i Khí H?u (IPCC: Intergovernmental Panel on Climate Change) là tuyên b? khoa h?c rõ r?t nh?t và toàn di?n nh?t t? tru?c cho t?i nay v? h?u qu? c?a tình tr?ng d?a c?u ?m d?n, ph?n l?n gây ra b?i s? ô nhi?m ch?t carbon dioxide (khí CO2) do con ngu?i gây ra.

“Nh?ng ngu?i nghèo nh?t trên th? gi?i - và k? c? nh?ng ngu?i nghèo trong nh?ng xã h?i th?nh vu?ng - s? b? ?nh hu?ng n?ng n? nh?t,” theo l?i ông Rajendra Pachauri, ch? t?ch c?a IPCC. “Ngu?i nghèo là nh?ng ngu?i ít có kh? nang nh?t d? thích ?ng v?i s? thay d?i th?i ti?t.”

Báo cáo nói có t?i 30 ph?n tram nh?ng ch?ng lo?i d?ng tru?c nguy co ngày càng tang là s? bi?n m?t n?u nhi?t d? d?a c?u tang lên 3.6 d? so v?i nhi?t d? trung bình trong nh?ng th?p niên 1980 và 1990.

Nh?ng vùng khô h?n s? tr? nên khô hon, làm tang nguy co n?n dói và b?nh, báo cáo nói. Th? gi?i s? d?ng tru?c nh?ng de d?a gia tang v? l?t l?i, nh?ng tr?n bão d? d?i hon và s? xói mòn nh?ng b? bi?n.

“Ðây ch? là m?t cái nhìn thoáng vào m?t tuong lai th?m kh?c,” nhóm môi tru?ng Greenpeace nói v? b?n báo cáo chung cu?c.

N?u không có hành d?ng d? ngan ch?n s? phóng th?i ch?t carbon, môi tru?ng có th? sinh s?ng du?c c?a con ngu?i s? teo gi?m dáng k?, theo l?i ông Stephen Schneider, m?t khoa h?c gia t?i Ð?i H?c Stanford, m?t trong nh?ng tác gi? c?a báo cáo. “Ð?ng nghèo trong m?t qu?c gia nóng, d?ng s?ng trên hành lang c?a cu?ng phong, hãy c?nh giác khi ? trên nh?ng b? bi?n ho?c ? B?c C?c, và không nên ? trên nh?ng ng?n núi cao v?i bang giá dang tan.”

“Chúng ta có th? s?a ch?a di?u này,” b?ng cách d?u tu m?t ph?n nh? t? l? tang tru?ng kinh t? c?a th? gi?i, ông Schneider nói.

Các nhà thuong lu?ng dã nghi?n ng?m 21 trang d? th?o s? tr? thành m?t ch? nam v? chính sách cho nh?ng chính ph?. B?n tóm lu?c này dã d?o g?t 1,572 trang lu?ng d?nh khoa h?c v? b?ng ch?ng c?a s? thay d?i khí h?u, và h?u qu? mà nó gây ra cho con ngu?i và nh?ng h? sinh thái c?a trái d?t.

Hon 120 qu?c gia dã tham d? cu?c h?p. M?i ch? d?u ph?i du?c d?ng thanh ch?p thu?n, và b?t c? thay d?i nào cung ph?i du?c s? d?ng ý c?a nh?ng khoa h?c gia dã so?n th?o ph?n dó trong b?n báo cáo.

Ông Parry ph? nh?n chuy?n ti?n trình s?a ch?a b?n báo cáo dã dua t?i m?t phiên b?n b? gi?m nh?, nhung công nh?n r?ng “vài thông di?p dã b? m?t.”

Có m?t lúc vào sáng s?m hôm Th? Sáu, có v? nhu b?n báo cáo “s? không du?c th?p nh?n. R?t g?n nhu v?y,” theo l?i ông David Karoly, m?t trong s? nh?ng tác gi? khoa h?c thu?c tru?ng Ð?i H?c Oklahoma.

M?c dù b? y?u di vì vi?c xóa b? vài ph?n, b?n báo cáo chung cu?c “s? g?i m?t tín hi?u th?t rõ r?t” t?i nh?ng chính ph?, theo l?i ông Yvo de Boer, viên ch?c hàng d?u c?a Liên Hi?p Qu?c v? khí h?u.

B?n tóm lu?c s? du?c trình bày tru?c h?i ngh? thu?ng d?nh G8 g?m nh?ng qu?c gia giàu nh?t c?a th? gi?i vào Tháng Sáu, khi Liên Hi?p Âu Châu có th? s? l?p l?i nh?ng l?i kêu g?i T?ng Th?ng Bush tham gia vào nh?ng n? l?c qu?c t? nh?m ki?m soát s? phóng th?i c?a nh?ng nhiên li?u khai thác t? m?.

“Tính cách kh?n thi?t c?a báo cáo này, du?c so?n th?o b?i nh?ng khoa h?c gia hàng d?u c?a th? gi?i, ph?i di dôi v?i m?t dáp ?ng cung kh?n thi?t không kém t? nh?ng chính ph?,” theo l?i ông Hans Verolme, giám d?c c?a chuong trình thay d?i khí h?u toàn c?u c?a qu? b?o v? thiên nhiên World Wide Fund for Nature.

Ðây là b?n báo cáo th? nhì trong b?n báo cáo c?a IPCC trong nam nay. Báo cáo d?u tiên vào Tháng Hai dã trình bày can b?n khoa h?c cho th?y tình tr?ng d?a c?u ?m d?n dang di?n ra nhu th? nào. Báo cáo th? nhì này gi?i thích nh?ng h?u qu? mà tình tr?ng d?a c?u ?m d?n s? gây ra.

L?n d?u tiên, nh?ng khoa h?c gia dã phân chia nh?ng tiên doán c?a h? thành t?ng vùng, và tiên doán r?ng s? thay d?i khí h?u s? ?nh hu?ng t?i hàng t? ngu?i.

Vùng B?c M? s? tr?i qua nh?ng tr?n bão d? d?i hon v?i t?n th?t v? ngu?i và kinh t?, nh?ng xáo tr?n v? van hóa và xã h?i. Vùng này có th? g?p thêm cu?ng phong, l?t l?i, h?n hán, nh?ng d?t khí nóng và cháy r?ng. Nh?ng b? bi?n s? b? ng?p vì m?c nu?c bi?n lên cao. Trong ng?n h?n, thu ho?ch mùa màng có th? tang t? 5 d?n 20 ph?n tram do mùa tang tru?ng dài hon, nhung s? lao xu?ng n?u nhi?t d? tang lên kho?ng 7.2 d?.

Phi Châu s? b? ?nh hu?ng n?ng n? nh?t. T?i nam 2020, có t?i 250 tri?u ngu?i có th? lâm vào tình tr?ng thi?u nu?c. T?i vài nu?c, s?n lu?ng th?c ph?m có th? gi?m m?t n?a, báo cáo nói.

Nhi?u vùng c?a Á Châu s? b? de d?a vì l?t l?i l?n và d?t l? do kh?i bang ? dãy Hy Mã L?p Son tan ra. Âu Châu cung s? th?y l?p bang giá trên dãy núi Alps bi?n m?t. V?a san hô Great Barrier c?a Úc s? m?t h?u h?t kh?i san hô vì tình tr?ng t?y tr?ng dù cho nhi?t d? nu?c bi?n ch? tang lên v?a ph?i, báo cáo nói.

Trong khi dó, m?t t? ch?c d?c l?p theo dõi tình tr?ng bang tan t?i dãy núi Alps thu?c Áo nói cu?c kh?o sát m?i nh?t xác nh?n r?ng nh?ng l?p bang ti?p t?c teo l?i dáng k? và tiên doán ph?n l?n nh?ng m?ng bang s? bi?n m?t vào cu?i th? k?. (n.n.)