Nguy?n Xuân Nghia

M?t chuy?n nh?, mà không vô ích, là hi?u ra quy lu?t “lang ba vi b?” ?y c?a Ô Ba Hoa.

Thói thu?ng bên d?ng Dân Ch?, khi ra tranh c? vòng so b?, m?i ?ng viên d?u tung ra l?p tru?ng c?c t? d? xây d?ng l?c lu?ng nòng c?t tru?c khi chuy?n b? v? v? phía trung dung. H? bi?t là mu?n lãnh d?o thì ph?i thi hành ch? truong du?c da s? ôn hòa ? gi?a ch?p nh?n. Không ai có th? lãnh d?o nu?c M? v?i du?ng l?i ch? du?c m?t thi?u s? c?c doan ?ng h?.

Ngh? Si Hillary Rodham Clinton nghi l?m là mình s? chóng vu?t qua vòng so b? nên quá s?m chuy?n l?p tru?ng v? phía trung dung - không ph?n chi?n m?t cách mù quáng ho?c tránh né ch? truong bao c?p và b?o h? m?u d?ch m?t cách quá khích - và b? lo?i! Bây gi?, sau khi th?ng vòng so b?, Obama bèn quay v? ch?n cu và l?y nh?ng ch? truong không khác bi?t nhi?u so v?i quan di?m c?a Hillary, nhung ngu?c v?i nh?ng gì mình dã ba hoa thêu d?t t? n?i tr? t?i ngo?i giao.

Cho nên, chuy?n h?a h?n “d?i m?i” c?a Obama ch? là chuy?n th?ng Cu?i. Cách th?c truy?n thông thiên t? c?a M? ca t?ng Obama ch? cho th?y s? ?u tri ho?c thiên l?ch c?a h? mà thôi. Tin theo h? thì cung nhu h?.

Nói cho công b?ng, d?ng C?ng Hòa thì theo quy lu?t trái ngu?c - nhu nhìn vào trong guong.

Thông thu?ng, khi bu?c vào vòng so b?, các ?ng viên C?ng Hòa ph?i có l?p tru?ng b?o th? - v? an ninh, kinh t? và nh?t là xã h?i - d? tranh th? c? tri nòng c?t bên cánh h?u: nh?ng ngu?i ái qu?c, sùng tín và d? cao d?o d?c xã h?i và k? cuong gia dình. Khi dã c?t ch?t thành ph?n này r?i h? m?i nhích v? cánh trung h?u v?i chuong trình hành d?ng ôn hòa hon. Chính tr? thu?ng tình!

Thí d? u?

Sau tám nam làm phó cho Ronald Reagan, George H. Bush d? tính ra tranh c? t?ng th?ng. Nam 1987, ông thì th?m v?i Ch? T?ch Mikhail Gorbachev c?a Liên Xô: “Tôi bi?t n?i khó c?a quý qu?c và n?u d?c c? t?ng th?ng thì s? h?p tác d? chuy?n hóa ôn hòa h?u tránh kh?ng ho?ng cho c? th? gi?i. Nhung, mu?n v?y, tôi s? ph?i gay g?t d? kích Liên Xô d? thuy?t ph?c phe b?o th? trong d?ng. Vì th?, ông d?ng ng?c nhiên, khó ch?u ho?c hoài nghi di?u tôi dang nói bây gi?!” (Chi ti?t này không do ngu?i vi?t suy doán ngoài quán cóc mà do s? gia Michael Beshloss và nhà ngo?i giao Strobe Talbott vi?t l?i trong cu?n At the Highest Levels: The Inside Story of the End of the Cold War (1993). Hai tác gi? là m?t s? gia có uy tín và m?t th? tru?ng ngo?i giao th?i Bill Clinton).

Qu? nhiên là s? th? di?n ti?n nhu v?y.

Cho nên, nhìn m?t cách nào dó, “lang ba vi b?” là trò choi lu?ng d?ng t?i Hoa K?, có ai mà l? hi?u l?m thì ráng ch?u.

Nhung George W. Bush l?i là ngu?i không múa võ ki?u ?y và lãnh ph?n s? khác h?n. Bài này s? di ngu?c v?i quan di?m ph? thông c?a dân M? mà nhìn l?i di s?n Bush v?i con m?t khác.

Nhìn t? bên ngoài mà!

***

Khi tranh c? t?ng th?ng nam 2000, ông Bush... d?ng s?n ? gi?a, r?i b? kh?ng b? d?y qua cánh h?u.

Thành tích n?i tr? mà ông d? cao khi tranh c? là kh? nang k?t h?p lu?ng d?ng: bang qua chi?n hào d? h?p tác v?i d?ng Dân Ch? nhu ông dã làm khi là th?ng d?c Texas. V? d?i ngo?i, ông d? kích vi?c chính quy?n Bill Clinton ra quân t?i Kosovo và phê phán vi?c Hoa K? ch? quan duy ý chí dòi áp d?t giá tr? dân ch? c?a mình cho nu?c khác khi mu?n xây d?ng qu?c gia và phát huy dân ch? theo ki?u M?. R?t ôn hòa và bi?t di?u!

Tám tháng sau khi nh?m ch?c, ông b? sóng dánh d?t vào b? b?o th? hi?u chi?n vì v? kh?ng b? 9-11 - ngày 11 Tháng Chín nam 2001 - m?t bi?n c? manh nha trong tám nam yên bình gi? t?o c?a Bill Clinton. L?ch s? Hoa K? th?i 1993-2000 s? ph?i ghi l?i nhu v?y.

T? dó, Bush tr? thành v? t?ng th?ng mang ti?ng “sát quân” - m?t quan ni?m th?n bí Á Ðông vì quên b?ng ch? dích và thành tích c?a Napoléon, Stalin, Hitler, Mao Tr?ch Ðông hay H? Chí Minh - l?i có l?p tru?ng m?m y?u v? n?i tr? mà c?ng r?n v? an ninh.

M?m y?u v? n?i tr? vì không ch?n dà chi tiêu b?a ph?a c?a Qu?c H?i, không kém gì m?t lãnh t? Dân Ch? dích th?c và vì v?y m?t h?u thu?n c?a phe b?o th? v? kinh t? bên C?ng Hòa. Nhung l?i c?ng r?n v? n?i tr? vì quy?t tâm gi?i tr? kh?ng b? t?i m?i noi, v?i ch? truong “không di?t kh?ng b? là thù ngh?ch v?i M?”! K?t qu?, ngày nay George W. Bush là tT?ng th?ng có t? l? ?ng h? th?p nh?t l?ch s? k? t? khi dân M? bi?t tham dò ý ki?n c? tri.

Chuy?n ?y, ai cung bi?t. Nhung, l?ch s? sau này có th? phán doán khác.

Khi l?ch s? lên ti?ng, quãng nam ch?c nam n?a, chúng ta d?u có th? tr? thành ngu?i thiên c?, coi nhu hu?! Nhung, n?u mu?n nhìn xa và nhìn s?m hon thì ngay trong hi?n t?i, mình dã th?y ra vài s? th?t khác. Không c?m tinh con c?u - d? b? c?o lông vô t?i v? - d?c gi? c?a c?t báo này có quy?n nhìn xa hon th?c t?i và th?y ra s? th?t b?t ng? dó.

Hãy nói v? chuy?n b?t ng? tru?c m?t dã, chuy?n l?ch s? thì xin d? qua ph?n sau.

***

N?i ti?ng v? kh? nang b?t m?ch thiên h? qua các cu?c kh?o sát ý ki?n qu?n chúng, vi?n Gallup v?a công b? m?t k?t qu? tham dò. Trong xã h?i Hoa K?, dân M? tin tu?ng nh?ng d?nh ch? nào nh?t? Ð?y là câu h?i du?c Gallup nêu ra, và ta chú ý d?n nh?ng thành ph?n du?c s? tín nhi?m “mãnh li?t” hay “dáng k?” c?a xã h?i M?.

Ð?ng d?u b?ng phong th?n là m?t d?nh ch? b? phe ph?n chi?n và Ngh? Si John Kerry nh?c m? là háo sát và gi?t h?i dân lành, v?i t? l? ?ng h? có th? làm m?i chính khách thèm thu?ng là 71%. Ðó là quân l?c Hoa K?, tác gi? c?a v? th?m b?i Iraq! Nhìn t? bên ngoài, nh?ng ai cho là Hoa K? hung hang hi?u chi?n thì nên bi?t s?! Nhìn t? bên trong, b? các ph?n t? ph?n chi?n coi nhu rác là quân d?i l?i dáng tin nh?t! Hèn gì, tu?n qua phía Obama m?i b?n ti?ng là s? duy trì T?ng Tru?ng Qu?c Phòng Robert Gates c?a Bush trong n?i các c?a mình, nghia là an có theo trào luu tín nhi?m quân d?i!

Các d?nh ch? có uy tín k? ti?p là gi?i ti?u doanh (60%), c?nh sát (58%), nhà th? và các t? ch?c tôn giáo (48%), h? th?ng giáo d?c công l?p (33%), hay... T?i Cao Pháp Vi?n (v?n v?n có 32%).

T?i t? hon th? là truy?n hình và báo chí (24%), các nghi?p doàn (20%)và d?i công ty kinh doanh (20%).

Truy?n thông thiên t? d?y thiên ki?n c?a M? không nói t?i m?y t? l? b?t ng? ?y, nh?t là s? tín nhi?m r?t th?p c?a dân M? dành cho truy?n thông. May l?m thì h? k? ra cho d?c gi? bi?t r?ng Ph? Ð?u R?ng, quy?n l?c t?ng th?ng, ch? du?c 16% dân M? tin c?y mà thôi. Có l? còn thua nh?ng k? nh?y tàu di?n d? bán cao don hoàn tán!

Nhung, ly k? hon v?y n?u ta cúi xu?ng nhìn t? du?i lên trên.

Ð?nh ch? kinh doanh vi?c cham sóc s?c kh?e cho dân M?, các HMO, ch? du?c t? l? tín nhi?m là 13%. V?i dân M?, dúng là dân bán cao don hoàn tán! V?y mà còn khá. Theo cu?c kh?o sát c?a Gallup, d?nh ch? b? dân M? coi thu?ng nh?t trong xã h?i Hoa K? là.... Qu?c H?i, v?i t? l? th?p ngang t?m c? là 12%. C? nhu công chúa d?i dèn, ch? b?ng 40% t? l? ?ng h? con v?t què George W. Bush.

Di?n gi?i cách khác: dân M? không tin tu?ng gì nhi?u vào các chính khách, k? c? nh?ng ngu?i dã h?a h?n d?i m?i và canh tân Qu?c H?i trên cao trào ch?ng Bush trong cu?c b?u c? nam 2006. Cho nên, n?u có nói là l?ch s? s? phê phán ông Bush theo cách khác thì cung chua sai!

Bây gi? m?i nói chuy?n du?ng dài v? di s?n Bush, d? xem là có dúng hay không.

***

Sau khi tranh c? v?i ch? truong ôn hòa và chú tr?ng v? n?i tr?, Bush nh?m ch?c vào Tháng Giêng nam 2001. T?i Tháng Chín nam dó, ông b? tr?n kh?ng b? l?ch s? bi?n thành nhân v?t... “cùng hung c?c ác”.

Trong bài di?n van d?u tiên v? tình hình liên bang vào cu?i Tháng Giêng 2002, ông hài t?i m?t lo?t các ch? d? hung d? dã ch?a ch?p, h?p tác hay y?m tr? quân kh?ng b?. Ông g?i dó là “tr?c t?i ác” - axis of evils - và nêu dích danh ba qu?c gia d?ng d?u là Iraq, Iran và B?c Hàn. K?t qu?, danh ti?ng hay tai ti?ng c?a Bush là m?t t?ng th?ng hi?u chi?n v?i thành tích g?n li?n v?i cu?c chi?n t?i Iraq.

Nhung, l?ch s? s? ghi l?i r?ng, sau nh?ng sai l?m v?p ngã trên thành qu? bi?u ki?n mà là th?t b?i thê th?m c?a nam 2006, t? d?u nam 2007, Bush dã don phuong d?o ngu?c l?p tru?ng t?i Iraq. Ông b?t ch?p quan di?m c?a du lu?n, d?i l?p và c?a c? các tu?ng lãnh, mà d?n quân dánh t?i. K?t cu?c là ngày nay, Iraq dang chuy?n lo?n thành tr? - nhung h?t là d? tài dáng quan tâm n?u so sánh v?i chuy?n nhà c?a và c?i l?a.

Ch? d? Saddam Hussein là m?t trong ba tr?c t?i ác dã gãy tr?c, v?i s? t?n th?t th?p nh?t c?a M? n?u so sánh v?i di?n tích d?a bàn, th?i gian và quân s? tham chi?n. L?ch s? s? bình tâm phán xét di?u ?y, khác h?n s? phán xét nh?t th?i c?a c? tri và du lu?n M? v?n khó ch?p nh?n m?t cu?c chi?n nào kéo dài quá b?n nam.

Sau này, vài nam n?a thôi, ngu?i ta s? th?y ra m?i liên h? gi?a tình hình và t?n th?t c?a M? t?i Iraq v?i quan h? c?a M? v?i lãnh d?o Tehran qua l?c lu?ng Shia ? Iraq k? t? d?u nam 2007 tr? di. Khía c?nh dó khi?n ta ngó qua tr?c th? hai là Iran, qu?c gia có lãnh th? r?ng hon g?p ba Iraq và có lãnh d?o sâu s?c hon nhi?u lãnh d?o M? v? c? van hóa l?n th? do?n chính tr?.

Ngày nay, b?n tháng tru?c khi c? tri di b?u, cái tr?c ?y l?i... xoay trong chân không. Chua khi nào t?ng th?ng c?c doan Mahmoud Ahmadinejad c?a Tehran l?i suy y?u nhu trong hi?n t?i, v?i kh?ng ho?ng kinh t? vì d?u khí lên giá và nh?ng khó khan muôn m?t v? d?i ngo?i vì thi?u s? Shia - h? phái chính c?a Iran - l?i b? cô l?p tru?c da s? Sunni c?a các lân bang Á R?p trong th? gi?i H?i Giáo.

N?u nh? l?i thì t? khi chính quy?n Bush d?n quân dánh t?i t?i Iraq, quan h? gi?a Hoa K? và Iran có xoay chi?u vào Tháng Ba nam 2007 - sau khi M? d?n quân dánh t?i - r?i ti?n qua tr?ng thái v?a dánh v?a dàm. Du lu?n b? ù tai vì nhi?u âm c?a phe ph?n chi?n t?i M? ch? tri hô vi?c Bush ham dánh Iran. Nhung c?c di?n l?i bi?n hóa vô lu?ng!

Trong Tháng Sáu, chính quy?n Israel b?ng dung gi?ng hòa v?i m?i d?i th? chung quanh, t? Syria t?i l?c lu?ng Hamas c?a dân Palestine trên d?i Gaza, và c? phe Hezbollah t?i Lebabon, r?i d?ng thanh nói t?i vi?c s? ph?i t?n công Iraq. Không ch? nói suông mà h? còn cho không quân thao du?t, c? nhu th?t, vào d?u Tháng Sáu. L?i bình ngh? bán chính th?c c?a Ngu Giác Ðài v? bi?n c? dó: có l? Israel chu?n b? không t?p Iraq!

Th? r?i, tu?n qua B? Ngo?i Giao M? l?i b?n tin là có th? l?p m?t van phòng d?i di?n ngo?i giao t?i Tehran! Ngo?i Tru?ng Condoleezza Rice thì l?ng thinh nhu m?t cao th? xì phé: xin mi?n bàn v? nh?ng th?o lu?n bên trong B? Ngo?i Giao! Ngu?i yêu tho thì bình là “n?i riêng khép m?...”

Chính quy?n Iran dã có van phòng ngo?i giao t?i New York trong quan h? v?i Liên Hi?p Qu?c. Ngoài c?a ngõ ?y, n?u mu?n, Hoa K? v?n còn hành lang dàm phán v?i Iran, qua tòa d?i s? Th?y Si t?i Tehran hay các du?ng dây di dêm khác, t?i Egypt hay Iraq, là di?u dã th?c hi?n b?n l?n k? t? Tháng Ba nam ngoái. N?u tình hình không d?i khác, vì sao gi? này M? l?i ?m l?i là nâng c?p quan h? v?i Tehran?

Du lu?n chóng quên dã không nh? r?ng nam 2003, sau tr?n d?ng d?t t?i t?nh Bam c?a Iran, chính quy?n Bush dã m? du?ng nói chuy?n v?i Tehran mà không thành: Bush d? ngh? c?u tr? n?n nhân d?ng d?t v?i s? tham gia tr?c ti?p c?a nguyên T?ng Th?ng George H. Bush và Elizabeth Dole, nguyên ch? t?ch h?ng th?p t?, ngh? si và phu nhân c?a Ngh? Si Bob Dole. Và b? các giáo ch? Tehran c? tuy?t!

Bây gi?, khi Israel dòi ra quân tiêu di?t các can c? h?ch tâm Iran, Hoa K? l?i m?i các giáo ch? ra sàn nh?y d? bi?u di?n m?t b?n luân vu ngo?i giao! Ch? vài gi? sau khi B? Ngo?i Giao M? b?n ti?ng thì du?c Tehran th? th? tr? l?i: dã s?n sàng nói chuy?n, n?u du?c yêu c?u! Tình trong nhu dã m?t ngoài còn e. Mà e là ph?i!

Vì m?u nhi?m sao, t? New York Post trong s? ra ngày mùng b?y taTháng B?y - s?p t?i - l?i nhanh nh?u ti?t l? tru?c m?t khám phá b?t ng? c?a nhà báo Seymour Hersh, không n?i ti?ng là ua Bush. Nhu sau: T? cu?i nam 2007, chính quy?n Bush dã yêu c?u - và du?c Qu?c H?i ch?p thu?n - ngân kho?n 400 tri?u M? kim d? tri?t tiêu tham v?ng nguyên t? c?a Iran và làm suy y?u chính quy?n Tehran h?u d?n t?i s? thay d?i ch? d? t?i dây!

Sau khi m?t c? ngàn t? và m?y ngàn lính t?i Iraq mà Hoa K? không nhìn ra bàn tay Iran thì qu? là khó tin. Jimmy Carter không n?m trong ban tham muu an ninh và d?i ngo?i c?a Bush. Khi dã th?y bàn tay nhám t? Tehran th?c qua mà chính quy?n Bush l?i không làm gì thì ch?ng hóa ra ông Bush cao b?i dã... di tu? Vi?c M? ph?i ng?m khuynh d?o Iran là chuy?n t?t nhiên.

Nhung vì sao chuy?n d?ng tr?i nhu v?y l?i b? - hay du?c - ai dó ti?t l? vào lúc này? Và ti?t l? cho m?t nhà báo có tr?ng l?c là Seymour Hersh, vào dúng lúc Hoa K? nói t?i vi?c thi?t l?p van phòng trao d?i quy?n l?i v?i Tehran? Cùng v?i vi?c Israel dòi không t?p các can c? nguyên t? Iran, vi?c ai dó b?ng dung ti?t l? r?ng Bush dã nhúng tay vào x? này v?i s? d?ng ý c?a Qu?c H?i (Dân Ch?) là m?t dòn tâm lý chi?n khác!

Nhà ch?c trách s? di?u tra xem ai ti?t l? cho ai m?t tin d?ng tr?i ?y. Nhung d?y là trò vui bên l?, ch? chúng ta ph?i k?t lu?n r?ng tình hình Trung Ðông dang chuy?n d?ng: sau thành tích kh? d?i c?a Jimmy Carter nam 1979, t? ba ch?c nam nay, quan h? gi?a M? và Iran dang ti?n vào ng? r? tâm tình. N?u Obama dòi don phuong nói chuy?n v?i lãnh d?o Tehran thì nên dóng c?a h?c bài dã. Không cho th?y kh? nang d?ng binh mà ch? dòi d?ng l? thì s? l? m? ra v?!

Còn l?i, tr?c t?i ác th? ba là B?c Hàn, b?ng dung cung chuy?n.

Ngày 26 v?a qua, chính quy?n C?ng S?n B?c Hàn giao n?p h? so võ khí h?ch nhân cho Trung Qu?c dua l?i cho M?. Dù tr? sáu tháng theo cam k?t ban d?u, thi?n chí ?y v?n du?c ghi nh?n: T?ng Th?ng Bush l?p t?c tuyên b? có th? bóc tên B?c Hàn kh?i danh sách các ch? d? kh?ng b? và h?a h?n tháo g? vi?c phong to? kinh t? cho doanh gia M? du?c t? do làm an v?i x? này. Ông còn minh nhiên so sánh vi?c B?c Hàn thay d?i l?p tru?ng v?i s? sáng su?t c?a Lybia vào nam 2003: ch? d? hung d? Lybia b?ng thành dáng yêu và nay du?c Hoa K? và Tây Phuong h?t lòng y?m tr?!

Hôm sau, Bình Nhu?ng còn t? d?m ng?c bi?u di?n tru?c truy?n thông qu?c t? màn phá h?y ngôi tháp bi?u trung c?a lò nguyên t? t?i Yongbon. Trong ba di?u ki?n c?a Bush là không tang cu?ng s?n xu?t ch?t plutonium, không ti?n hành ch? t?o võ khí h?ch tâm và không ph? bi?n k? thu?t tàn sát này ra ngoài, B?c Hàn dã tuân th? du?c... m?t ru?i, vi?c dàm phán d? hoàn t?t nh?ng bu?c còn l?i dã kh?i s?.

Quan h? gi?a hai qu?c gia b?t d?u rút kh?i chi?n hào và ti?n vào hành lang ngo?i giao.

Cánh b?o th? t?i M? không tin tu?ng vào gi?i pháp dàm phán sáu phe d? gi?i quy?t v? B?c Hàn và s? còn hoài nghi th?c tâm c?a Bình Nhu?ng nên du lu?n Hoa K? v?n dánh giá sai công tr?ng c?a Bush. Nhung, d?a c?u v?n hình tròn, b?t ph?i xoay tr? v?i lãnh t? Kim Chính Nh?t và trái pháo nguyên t? c?a B?c Hàn, Hoa K? s? r?ng tay r?i dèn và ?ng x? v?i Iran theo cách khác.

***

Tr? l?i Hoa K?, du lu?n cho r?ng trong phòng B?u D?c c?a Tòa B?ch Cung, t?ng th?ng tân nh?m c?a Hoa K? vào Tháng Giêng nam t?i s? còn ba h? so gai góc ph?i gi?i quy?t là Iraq, Iran và B?c Hàn. Th?t ra, tru?c khi bàn giao, George W. Bush qu? là dã bào m?ng “Tr?c T?i Ác” c?a ba ch? d? hung d?, cho nu?c M? và th? gi?i. Ông không du?c công nh?n công lao dó mà ch? lãnh t?i là m?t t?ng th?ng cuong cu?ng thô b?o.

L?ch s? s? k?t lu?n khác.