Bác Si Nguy?n Tr?n Hoàng

(714) 531-7930

nguyentranhoang@aol.com

M?c này ch? nh?m gi?i dáp các th?c m?c v? s?c kh?e có tính cách t?ng quát. Cho các v?n d? c? th?, chi ti?t, c?a t?ng b?nh nhân, xin liên l?c tr?c ti?p v?i bác si d? du?c tham khám tr?c ti?p.

H?i: Ngu?i l?n có c?n chích ng?a nhu tr? em không? Ngoài vi?c chích cúm hàng nam, còn nh?ng lo?i thu?c ng?a nào khác có th? giúp phòng b?nh ? ngu?i l?n?

Ðáp:

H?i trung tu?n Tháng Mu?i nam 2007, H?i Ð?ng C? V?n V? Ch?ng Ng?a Hoa K? (Advisory Committee on Immunization Practices - ACIP) dã công b? c?p nh?t hu?ng d?n v? ch?ng ng?a ? ngu?i l?n cho giai do?n t? Tháng Mu?i nam 2007 d?n h?t Tháng Chín nam 2008.

Hu?ng d?n này cung dã du?c chu?n thu?n b?i H?i Các Bác Si Gia Ðình Hoa K? (American Academy of Family Physician), H?i Các Bác Si S?n Ph? Khoa Hoa K? (American College of Obstetricians and Gynecologist), và H?i Các Bác Si Hoa K? (American College of Physicians).

C?n chú ý là hu?ng d?n này ch? cho ngu?i l?n, t?c là t? 19 tu?i tr? lên. Hu?ng d?n ch?ng ng?a cho l?a tu?i du?i 19 tu?i du?c x?p vào lo?i chích ng?a cho tr? em.

Theo hu?ng d?n v?a m?i du?c c?p nh?t này, m?t cách tóm t?t, sau dây là nh?ng thu?c ch?ng dang du?c khuy?n cáo cho ngu?i l?n, d?a theo l?a tu?i.

- Tetanus, diphtheria, pertussis (Td/Tdap-u?n ván, b?ch h?u, ho gà).

- Human papilloma virus (HPV-ch?ng ng?a ung thu c? t? cung).

- Measles, mump, rubella (s?i, quai b?, s?t h?ng ban rubella).

- Varicella (trái r?).

- Influenza (cúm -ch? ng?a cúm ch? không ph?i ng?a c? c?m và cúm).

- Pneumococcal (polysaccharide-ng?a viêm ph?i - ch? không ph?i lao ph?i).

- Hepatitis A (viêm gan do siêu vi trùng viêm gan A).

- Hepatitis B (viêm gan do siêu vi trùng viêm gan B).

- Meningococcal (viêm màng não).

- Zoster (gi?i leo).

Zoster (gi?i leo)

M?t li?u duy nh?t c?a thu?c ch?ng ng?a gi?i leo du?c khuy?n cáo cho nh?ng ngu?i t? 60 tu?i tr? lên, dù là tru?c dây ngu?i dó dã t?ng b? gi?i leo hay chua.

Nh?ng ngu?i v?i các tình tr?ng dau y?u m?n tính cung có th? ch?ng ng?a thu?c này, tr? khi có ch?ng ch? d?nh hay nh?ng tình tr?ng c?n ph?i th?n tr?ng khi chích ng?a thu?c này.

Các ch?ng ch? d?nh (t?c là các tình tr?ng khi?n cho vi?c chích thu?c này có th? gây ra nguy hi?m cho b?nh nhân, do dó, h? không nên dùng thu?c này) bao g?m: nh?ng ngu?i dã t?ng b? d? ?ng v?i các thành ph?n c?a thu?c này ho?c ch?t gelatin, dã t?ng b? s?c thu?c (anaphylactic/anaphylactoid reaction) v?i neomycin, b? ung thu máu (leukemia ho?c lymphoma), b? suy gi?m mi?n d?ch, ví d? nhu b? nhi?m HIV, dang b? lao mà chua di?u tr?, có b?u ho?c d? d?nh có b?u trong vòng 3 tháng.

C?n th?n tr?ng khi chích n?u dang b? các b?nh c?p tính và dang s?t.

Gi?i an hay gi?i leo hay gi?i bò, ti?ng Anh g?i là shingles ho?c herpes zoster ho?c (don gi?n ch? là) zoster, không ph?i là hi?m g?p. Theo th?ng kê, có kho?ng 20% ngu?i M? s? b? gi?i an m?t l?n nào dó trong cu?c d?i.

Gi?i, là m?t côn trùng gi?ng gi?ng nhu con rít to. Có l? vì các t?n thuong c?a zoster t?o ra các m?n nu?c kéo dài thành du?ng gi?ng nhu t?n thuong gây ra do vi?c con gi?i bò lên ngu?i c?a m?t ngu?i và gây ra các m?n nu?c dau rát do ch?t d?c (?Axít) ti?t ra t? các chân, lông và co th? c?a nó, mà ngu?i xua (nghi và) g?i b?nh này là do gi?i leo hay chang?

Th?t ra, gi?i leo là h?u qu? c?a vi?c tái ho?t (reactivation) c?a virus gây b?nh trái r? (chicken pox) thu?ng g?p khi ta còn nh?. Virus gây ra b?nh trái r? là varicella zoster. M?t khi ta dã b? trái r?, varicella zoster s? “n?m vùng” l?i trong các mô th?n kinh c?a co th? su?t d?i. Gi?i leo x?y ra khi varicella “tái xu?t giang h?” khi g?p “th?i co”. “Th?i co này thu?ng là khi s?c d? kháng c?a co th? b? y?u di. Do dó gi?i leo thu?ng x?y ra ? ngu?i l?n tu?i và nh?ng ngu?i b? suy gi?m mi?n d?ch nhu các b?nh nhân SIDA, dang di?u tr? ung thu, trong lúc dang b? stress, vân vân.

Nhu v?y là virus gây ra gi?i leo không lây d? gây gi?i leo ? ngu?i khác ngay l?p t?c. N?u m?t ngu?i chua có s?c d? kháng v?i virus b?nh trái r?, n?u b? lây virus t? ngu?i dang b? gi?i leo, ngu?i dó s? b? trái r? vào lúc dó. Gi?i leo ch? có th? x?y ra r?t lâu sau dó khi virus này tái ho?t.

Vì varicella “n?m vùng” ? các mô th?n kinh, khi chúng “qu?y” lên, d?u tiên b?nh nhân s? có các c?m giác dau nhu ki?u dau th?n kinh, t?c là tê tê, nóng nóng, r?n r?n, bu?t nhu di?n gi?t ? vùng chi ph?i c?a nhánh th?n kinh dó. Sau kho?ng ba ngày m?i phát ra các ban d? và m?n nu?c, m?n nu?c có khi to b?ng c? bàn tay. Vùng b? n?i d? và m?n nu?c r?t dau d?n, có khi qu?n áo d?ng vào cung ch?u không n?i. Ngay c? dù không di?u tr?, thu?ng m?n nu?c cung s? t? v?, khô mài trong vòng kho?ng hai d?n b?y ngày. Mài thu?ng tróc h?n trong vòng m?t tháng. Tùy theo m?n nu?c l?n hay nh? và cách gi? v? sinh, có th? không d? l?i s?o, ho?c d? l?i s?o l?n hay nh?. Vì virus varicella thu?ng ch? t?n công vào m?t nhánh th?n kinh nên thu?ng b?nh nhân ch? b? các t?n thuong nói trên ? m?t bên c?a co th?, theo vùng th?n kinh b? ?nh hu?ng.

Gi?i leo thu?ng di kèm v?i m?t m?i, s?t nh? và ê ?m mình m?y nhu trong các tru?ng h?p nhi?m virus khác.

Sau khi v?t thuong tróc mài, b?nh nhân có th? v?n còn dau. Kho?ng 10% b?nh nhân s? ph?i ch?u d?ng các con dau kéo dài, g?i là post herpetic neuralgia. Các con dau “h?u gi?i leo” này có th? kéo dài nhi?u tháng, dôi khi có th? nhi?u nam, thu?ng g?p hon ? ngu?i l?n tu?i, và có th? h?n ch? du?c b?ng cách tr? li?u gi?i leo b?ng thu?c ch?ng virus s?m và thích h?p.

Ngoài ra, m?t s? bi?n ch?ng có th? x?y ra làm mù m?t, di?c, li?t m?t n?u virus t?n công vào các vùng th?n kinh này. Do dó, n?u th?y gi?i leo lan d?n g?n m?t, vào tai, nên d?n bác si chuyên khoa càng s?m càng t?t.

Các tri?u ch?ng dau d?n và bi?n ch?ng c?a gi?i leo có th? du?c h?n ch? n?u b?nh du?c ch?n doán s?m, bác si cho u?ng thu?c ch?ng virus s?m (trong vòng ba hay tr? l?m là b?y ngày) và d? li?u.

Các bi?n ch?ng cung có th? tránh du?c khi du?c di?u tr? d? phòng t? s?m. Cung có nhi?u thu?c giúp gi?m b?t các tri?u ch?ng dau “h?u gi?i leo”. Các thu?c này có nhi?u tác d?ng ph? và c?n du?c khám và theo dõi c?n th?n .

Thân m?n,

Bác Si Nguy?n Tr?n Hoàng

(Còn m?t k?)