Ban Biên T?p Nh?t Báo Ngu?i Vi?t

Tu?ng cung nên nh?c t?i m?t di?m d?c bi?t c?a báo chí trong giai do?n này: Ðó là các b?n van qu?ng cáo. N?u gi? dây có ai còn gi? l?i du?c nh?ng t? báo Vi?t ng? t? ba ch?c, hai muoi lam nam hay nh?ng t? flyer qu?ng cáo trong giai do?n này, c? d?c nh?ng “tài li?u” này, ngu?i ta s? tìm th?y m?t c?ng d?ng Vi?t Nam h?t s?c k? l?.

Tru?c tiên dó là tính háo danh. Cho nên m?i có các ti?m u?n tóc, h?t tóc, cham nom, san sóc da m?t cho ph? n?, th? nhung ch? nhân c?a nó dã có ngu?i xung là vi?n th?m m? (không ph?i là th?m m? vi?n, làm nhu vi?n th?m m? “b?nh” hon th?m m? vi?n). Ðã có vi?n thì ph?i có vi?n tru?ng. Ch?ng bi?t v? vi?n tru?ng này h?c hành ? dâu, nhung c?p b?ng là cao h?c th?m m?. Các v? dông y si g?i phòng m?ch c?a mình là Trung Tâm Y Khoa Ðông Phuong, mà b?ng c?p thì vi?t t?t d?i lo?i nhu C.A. hay O.M.D., r?i Ph.D. Sau dó là khoe thành tích, kinh nghi?m gia truy?n trong ngh? thu?c, tr? bá b?nh. Có ông th?y d?y võ xung là ti?n si võ h?c, mà dai d?ng c?a các v? võ su này, khiêm t?n l?m thì cung là ngu d?ng, l?c d?ng. Có v? nh?n là th?p d?ng h?ng dai. Ông này vi?t bài v? võ h?c Vi?t Nam, và chia võ h?c Vi?t Nam làm b?n th?i k?: Th?i k? d?u du?c m?nh danh là th?i võ kinh, tuong duong v?i l?ch s? là th?i gian các vua Hùng d?ng nu?c. Th?i k? th? hai là th?i võ lâm, th?i c?c th?nh c?a võ h?c Vi?t Nam, tuong duong v?i võ công l?ng l?y du?i hai tri?u d?i Lý, Tr?n. Th?i k? th? ba là th?i võ vu?n, du?c v? võ su th?p d?ng gi?i thích là th?i k? võ ngh? 18 thôn vu?n tr?u ch?ng Pháp. Sau cùng là th?i k? th? tu, th?i c?a chúng ta bây gi? võ là m?t ngh?, nên g?i là võ ngh?. Không bi?t bài nghiên c?u võ h?c Vi?t Nam c?a ông ?nh hu?ng m?nh m? t?i dâu, ch? bi?t r?ng có th?i gian ông này có t?i ba tram d? t? h?c ngh? võ. Kho?ng mu?i, mu?i lam nam tru?c dây ông phong ki?m quy ?n, tuy?t tích giang h?. Nghe dâu gi? dây ông dang cùng v?i v? phu nhân tr? tu?i thu?ng nguy?t xem hoa, nhàn du dây dó noi quê nhà.

K? d?n là tính th?c d?ng: B?t d?u t? nam 1980, m?t s? bác si Vi?t Nam sau khi d?u b?ng tuong duong, sau khi th?c t?p t?i các b?nh vi?n ? kh?p noi, v? Orange County l?p nghi?p. Ngu?i ta d?c th?y nh?ng l?i qu?ng cáo trên báo và trong các t? flyer h?t s?c l? lùng: Nhu di khám b?nh t?i bác si X, Y, Z... Khi v? còn du?c t?ng m?t thùng mì an li?n, du?c t?ng thu?c xài không h?t thì g?i cho thân nhân ? Vi?t Nam.

Th?m chí có v? b?o ph?i dã qu?ng cáo là s?a s?c d?p b?ng Medicare. B?i v?y vào d?u th?p niên 1980, khi co quan di?u tra c?a nu?c M? s? t?i gi?i bác si Vi?t Nam ? qu?n Orange, Los Angeles, San Diego và Santa Clara có m?y ch?c v? b? b?t vì gian l?n trong vi?c tính ti?n Medicare cho b?nh nhân, nhung k? th?c là nh?ng ngu?i dóng thu? è c? ra gánh ch?u. Ngày dó trên du?ng Westminster, tôi vô tình ch?ng ki?n c?nh m?t v? bác si c? cu?ng l?i không ch?u lên xe, b? nhân viên công l?c còng tay, khiêng b?ng lên v?t vào lòng xe áp t?i. Tôi quay di mà lòng bu?n vô h?n.

Tôi mu?n nh?c t?i nhà báo Ðông Duy m?t l?n n?a trong vi?c qu?ng cáo cho c? s? thuong m?i Anytimes Printing c?a anh. Nhu dã d? c?p tru?c dây, cái tính ngh? si khi?n cho co s? thuong m?i c?a anh không m?y phát d?t, th? nhung anh dã qu?ng cáo cho ti?m in c?a anh m?t câu ng?n, g?n, dí d?m mà d?y ch?t ngh? si: “Nh?n in t?t c? m?i th? - Tr? b?c gi?”. Câu qu?ng cáo này khoa truong h?t c?, nó d?p ngay vào m?t ngu?i d?c, th? nhung l?i không làm cho ngu?i d?c khó ch?u.

Cu?c c?nh tranh giá c? c?a các ch?, các quán an, các phòng m?ch, các ti?m qu?n áo là m?t tr?n chi?n ác li?t trên các t? báo. Nh? dó mà d?i s?ng c?a ngu?i Vi?t ? Orange County tuong d?i d? ch?u hon nhi?u noi khác. B?i vì noi nào có c?nh tranh thuong m?i d? d?i, thi dua gi?m giá, t?ng quà thì khách hàng ? noi dó là nh?ng ngu?i hu?ng l?i nhi?u nh?t. Ðã có m?t th?i ngón võ t?ng quà c?a các ch? du?c coi là m?t tuy?t chiêu trong vi?c c?nh tranh. Mua vài d?ng t?ng m?t cái chén an com, mu?i d?ng du?c t?ng m?t chai nu?c m?m, cho t?i thùng mì, bao g?o... Báo chí cung có tham d? vào món võ t?ng quà này không ít.

Nói chung thì t? nam 1975 cho t?i nam 1980, báo chí Vi?t ng? ? h?i ngo?i là nh?ng bu?c d? d?m. Tru?c 1975, ngu?i làm báo ? Vi?t Nam không có nh?ng khó khan nhu làm báo Vi?t trên d?t M?. Cái khác d?u tiên là báo ? Vi?t Nam s?ng b?ng s? lu?ng d?c gi? mua báo. Và ph?i vi?t làm sao d? d?c gi? tin tu?ng khi d?c báo. Nhu v?y thì không th? m? d?c gi? và n?nh chính quy?n. Còn ? dây ph?n l?n báo in ra d? bi?u. Báo s?ng là nh? ? lòng yêu thuong c?a d?c gi? và c?a thân ch? qu?ng cáo. Nhung không vì th? mà ph?i chi?u lòng d?c gi? cung nhu các thân ch? qu?ng cáo, m?c dù các thân ch? qu?ng cáo cung nhu d?c gi? không m?t ai mu?n can d? vào n?i dung c?a t? báo.

? Vi?t Nam m?t t? báo thành công, là m?t t? báo có s? lu?ng bán ra nhi?u. Có nghia ngu?i ch? nhi?m, hay ít ra là ch? bút ph?i là nh?ng ngu?i có kh? nang làm báo, bi?t b?t m?ch d?c gi?, bi?t ch?n l?a tin t?c, trình bày t? báo b?t m?t và nh?t là ph?i trung th?c v?i nhi?m v? báo chí. ? M? nh?ng di?u dó chua d?. Có m?t ngàn n?i khó khan khác cho t? m?t t? báo Vi?t ng? trên x? ngu?i. Chính vì v?y mà trong th?p niên 1980-1990, dã có lúc Orange County có t?i hon 40 t? báo. Ðó là chua k? t?i nh?ng t? báo ra d?i vài ba s?, hay c? kéo dài lây l?t trong m?t vài nam. Báo chí và thuong m?i có chung m?t hi?n tu?ng là tung b?ng khai truong và âm th?m dóng c?a. Gi? dây hon 20 nam qua, nh?ng t? báo nào còn t?n t?i và có tu?i th? trên 10, 15 lam nam, dó chính là nh?ng t? báo thành công. Các v? ch? nhi?m và ch? bút c?a nh?ng t? báo nhu H?n Vi?t, Van Ngh? Ti?n Phong, Th?i Báo, Sài Gòn Nh?, Vi?n Ðông, Vi?t Báo, Th?i Lu?n, Chí Linh... và nhi?u d?ng nghi?p khác, x?ng dáng nh?n nh?ng l?i tri ân c?a d?c gi? nói riêng cung nhu c?ng d?ng t? n?n nói chung.

Theo b?n th?ng kê dân s? m?i 10 nam c?a nu?c M?, nam 1980 s? lu?ng ngu?i Vi?t t? n?n t?i ri?ng Orange County là 30,000 ngu?i, nghia là ch? trong nam nam tr?i ng?n ng?i, con s? ngu?i Vi?t t?i dây dã tang g?p dôi. Vài khu chung cu bình dân nhu khu Voltaire trên du?ng Fairview, Santa Ana, con s? ngu?i Vi?t ngang ng?a v?i ngu?i Hispanic. S? lu?ng ngu?i Vi?t tái d?nh cu l?n th? hai ? kh?p noi d? v? California, noi du?c coi nhu là d?t lành chim d?u. Các t? ch?c c?ng d?ng b?t d?u hình thành. Báo chí Vi?t ng? cho dù có nh?ng khuy?t di?m nhu dã nêu trên, song dã dóng góp công d?u trong vi?c d?nh hình các co ch? cho c?ng d?ng. B?n th?ng kê c?a nam 2000 cho th?y s? ngu?i t? n?n Ðông Duong nói chung trong vùng Nam California dã lên t?i 300,000 ngu?i. Ngay t?i Orange County dã có nhi?u thành ph? có các v? dân c? g?c Vi?t. N?u không có báo chí và các co quan truy?n thông khác nhu truy?n thanh, truy?n hình Vi?t ng?, ch?c ch?n c?ng d?ng Vi?t Nam chua th? góp m?t trong các ch?c v? nhu dân bi?u ti?u bang, giám sát viên qu?n h?t, ngh? viên thành ph?, ?y viên giáo d?c... Nhung v? sau cung chính báo chí dã là m?t trong nh?ng lý do khi?n cho các co ch? này b? phân hóa, th?m chí trong vùng Nam California có t?i hai, ba ban d?i di?n c?ng d?ng. Nhung dó là chuy?n v? sau, và cung không n?m trong n?i dung c?a lo?t bài vi?t d? k? ni?m 30 nam c?a nh?t báo Ngu?i Vi?t.

Tháng Mu?i Hai, 1978, t? Ngu?i Vi?t ra d?i, v?i cái tên Ngu?i Vi?t Cali. Nh?ng ngu?i dã góp s?c cho t? báo này t?n t?i du?c cho t?i ngày nay dã có nhi?u ngu?i n?m xu?ng nhu Ð? Ng?c Y?n, Lê Ðình Ði?u, Tr?n Ð?i L?c, Ngô M?nh Thu, Tr?n Ðình Quân, Lý Van Chuong, Mai Van Hi?n, Nguy?n H?u, Nguy?n T?t Nhiên, Long Ân... Tôi tin r?ng nh?ng anh linh c?a h? gi? dây hi?n di?n ? m?t noi xa xôi nào dó, v?n nh?n bi?t là cho dù có sóng gió t?i dâu chang n?a, thì t? Ngu?i Vi?t s? v?n t?n t?i nhu m?t công c? truy?n thông t?t trong c?ng d?ng Vi?t Nam t? n?n.

(Còn ti?p)