| Bất tích ca giả khổ... |
|
Home
|
Cách dây hon ba muoi nam, trong m?c tin v?t c?a m?t nh?t báo ? Saigon, có dua tin m?t ca si n?i ti?ng Vi?t Nam th?i dó di trên m?t chi?c xe hoi cùng vài ba ngu?i khác. Khi xét xe, C?nh Sát t́m th?y m?t bàn dèn thu?c phi?n. ? Saigon, b?y gi? cung có du lu?n nói r?ng m?t vài ca si dă xài thu?c phi?n d? hát cho du?c hay, gi?ng hát thêm m?nh và kh?e. Vi?c ca si n?i ti?ng M? Elvis Presley v́ dùng quá li?u ma túy mà ch?t có th? ch?ng minh cho du lu?n nói trên? Bây gi?, du lu?n dó l?i xu?t hi?n trong vài ca si Vi?t Nam h?i ngo?i. Trong m?t b?a an t?i, tôi nói chuy?n ?y v?i các con và nh? nhàng phê phán vi?c dùng ma túy. Có d?a ch?ng l?i ư ki?n tôi, nói: “Ba thôi di d?y dă lâu mà c̣n méo mó ngh? nghi?p. V? m?t luân lư, “nhà giáo” nhu ba ph?n d?i là chuy?n không có ǵ dáng nói, nhung v? m?t ngh? thu?t và xă h?i, ngu?i ta ph?i thuong nh?ng ngu?i nhu v?y ch?. Ai không bi?t dùng ma túy là sai, vi ph?m lu?t pháp, có h?i s?c kh?e, có th? y?u m?nh, nhung ngu?i ca si v?n c? dùng d? ti?ng hát c?a ḿnh du?c hay, du?c t?t, ph?c v? cho d?i th́ dó là m?t s? hy sinh l?n l?m, nên thuong yêu h? hon ch? t?i sao l?i phê phán?” Tôi th?y tôi là ngu?i mù s? voi! Ngh? si chân chính, b?t c? thu?c lănh v?c nào, khi hoàn thành m?t tác ph?m, nhu n?n óc d? vi?t m?t bài tho, m?t bài van, m?t b?n nh?c, hay ca hát, ngâm tho, tŕnh t?u th́ nh?ng tác ph?m dó là tim óc, máu huy?t c?a ngh? si, ca si, vu công, nh?c công, v.v... là công khó c?a h? v?i r?t nhi?u kh? c?c, ch? không d? ǵ làm nên du?c. Do th?, ngu?i Tàu m?i nói câu: B?t tích ca gi? kh? Đ?n thuong tri âm hy (Không ti?c công ngu?i ca khó nh?c Ch? bu?n v́ thi?u ngu?i nghe mà thôi) Ch? “tri âm” trong van chuong là t? câu n?y mà ra. Ví d? trong truy?n Ki?u có câu: Vui là vui gu?ng k?o mà Ai tri âm dó m?n mà v?i ai V? di?n tích ch? “tri âm”, trong cu?n “Truy?n Thúy Ki?u”, Tr?n Tr?ng Kim chú gi?i: “Chung T? K? ? d?i xuân Thu là ngu?i có tài nghe âm nh?c. M?t hôm Bá Nha ng?i g?y dàn, b?ng nghi trên núi th́ T? K? khen: “Ti?ng dàn chót vót nhu núi cao.” K?p khi Bá Nha dang dánh dàn l?i nghi xu?ng du?i sông, th́ T? K? l?i khen: “Ti?ng dàn cu?n cu?n nhu nu?c ch?y.” Sau T? K? ch?t, Bá Nha d?p dàn, b?o r?ng: “Trong thiên h? không c̣n ai nghe du?c ti?ng dàn ta n?a.” Không ai nghe du?c ti?ng dàn c?a ta t?c là thi?u k? tri âm. Tri âm, có khi g?i là tri k?, là ai bi?t du?c b?ng d? ḿnh, t?m ḷng ḿnh, là ḿnh dành mang tâm tr?ng c?a k? cô don. Nguy?n Khuy?n, trong tâm tr?ng ?y, vi?t: Câu tho nghi d?n do mu?n vi?t Vi?t dua ai, ai bi?t mà dua. Không bi?t dua ai là d?i thi?u k? tri âm, tri k?. Trong d?i, thu?ng khi chúng ta nghe hay thích m?t bài hát, là bài hát dó có dính li?n v?i m?t quăng th?i gian nào dó, m?t k? ni?m nào dó c?a chúng ta v?y. Sau hi?p d?nh Genève, nh?ng nam m?i t?m có ḥa b́nh, thanh niên m?i l?n lên, ua mo m?ng, yêu thích thiên nhiên, không ít ngu?i ua nh?c Cung Ti?n: “Thu Vàng”, “Hoài C?m”, “Huong Xua”, v.v... Nh?ng nam d?u cu?c n?i chi?n, thanh niên, sinh viên b?t d?u r?c r?ch di lính, b? d?ng viên, tôi th?y nhi?u thanh niên Hu? ua nghe cô Thanh Thúy hát “R?ng lá Th?p”, “Quán N?a Khuya”, “M?y D?m Son Khê”, v.v... Nghe h? hát: “Anh d?n tham, áo anh mùi thu?c súng...” tôi doán trong ḷng h? dang nghi t?i chuy?n “x?p bút nghiên”, v́ “qu?c gia hung vong...” r?i. Trong m?t xă h?i t? do ho?c tuong d?i t? do, sinh ho?t van ngh? là s?n ph?m c?a xă h?i dó, con ngu?i dó. Ngu?i ngh? si không ph?i là công c? c?a chính quy?n d? ph?i ca ng?i cái n?y, ch?ng l?i cái kia. Do dó, chi?n tranh th́ dang di?n ra t?ng phút t?ng ngày t?ng gi? trên núi cao, ngoài d?ng ru?ng mà ngu?i ngh? si th́ v?n c? t? nhiên vi?t “Chi?u mua biên gi?i anh di v? dâu”, ho?c nhu Tr?nh Công Son, nh?n m?nh l?nh t? Hoàng Ph? Ng?c Tu?ng vi?t nh?ng bài ca ph?n chi?n (Xem “V? M?t Quăng Đ?i c?a Tr?nh Công Son”- Nguy?n Thanh Ty vi?t), Khánh Ly dem nh?ng b?n nh?c ?y ph? bi?n tùm lum mà ch?ng ai ph?t t? ǵ c?. Nhu c?u t́nh c?m c?a ngu?i mi?n Nam lúc dó là ua ḥa b́nh, không ua chi?n tranh. Ngu?i ngh? si chân chính trong xă h?i dó cung mang tâm lư nhu th? và sáng tác theo chi?u hu?ng nhu th?. Ngu?i C?ng S?n cung nghiên c?u t?n tu?ng tâm lư ?y, khai thác nó tri?t d? d? bi?n nó thành m?t vu khí dánh phá mi?n Nam, mau d?t t?i th?ng l?i. Ngu?i nghe th́ thích nghe cái ḿnh mu?n, không thích cái mà ngu?i ta b?t ḿnh ph?i nghe. Th?a măn du?c cái thích gi?a ngu?i tŕnh di?n và ngu?i thu?ng th?c nên có s? thông c?m nhau, c?m m?n nhau. T? dó, nhi?u ca si du?c dân chúng m?n m?, hoan hô. C̣n nói t?i “ca gi? kh?”, ngu?i ca si ph?i ch?u nhi?u kh? công luy?n t?p, th?m chí c? dùng ma túy nhu tôi nói ? trên d? dem cái hay d?n cho d?i th́ không nh?ng ngu?i ta yêu m?n mà c̣n th?m cám on h?. Đó là cái tâm, là t?m ḷng ngu?i d?i ? v?i nhau. Trong ngh? thu?t, tính t? do là t?t y?u. Không có t? do, không sáng tác du?c. Không ai có th? lên l?p ai mà b?o nên vi?t nhu th? n?y, nhu th? kia, vào khuôn phép n?y hay khuôn phép n?. Liên Xô là nu?c l?n, dân dông. Tàu c?ng cung v?y. Do có lănh d?o van ngh? nên m?y ch?c nam du?i ch? d? c?a h?, ch?ng có ma nào vi?t cho hay, cho ra h?n m?t tác ph?m. “Tram hoa dua n?” th́, nói nhu Phan Khôi, ch? n? ra r?t m?t th? hoa v?n th? mà thôi. Vi?c sáng tác là t? do. Vi?c phê b́nh cung t? do v?y. Ngu?i ta có th? khen chê cu?n truy?n n?y, t?p tho kia hay bài hát n? hay d? nhu th? nào dó, tùy c?m quan c?a ngu?i nh?n nhung tuy?t nhiên không có s? h?n thù, ghen ghét, d? k?, ho?c “khuôn m?u” vào trong vi?c phê b́nh. Khi phê b́nh, tru?c h?t ph?i th?y cái công khó c?a ngu?i sáng tác, c?a ngu?i tŕnh di?n, tŕnh t?u. B? công lao c?a h? qua m?t bên, không thèm nghi t?i, ch? c? vi?t cho th?a cái ư c?a ḿnh, quan di?m c?a ḿnh, th?m chí dem vào dó c? thù ghét là thi?u luong tâm. Nên nh? m?t di?u, dù h? vi?t hay hay d?, làm tho, dánh d?n, hát h?ng hay hay d? th́ h? là con d? c?a cái xă h?i dó, th?i d?i dó. Cái hay c?a ngh? thu?t là ? ch? dó v?y. Khi toàn dân d?ng lên ch?ng Pháp giành d?c l?p th́ thu?ng có nh?ng bài kêu g?i, di?n t? ư chí, tâm tr?ng c?a ngu?i lên du?ng. Dân t?c yêu ḥa b́nh th́ t? nhiên s?n sinh ra nh?ng bài ch?ng chi?n tranh, dân t?c b? l?m than th́ có nh?ng bài rên xi?t, than văn. Đi?u dó không có ǵ l?. Cái l? là “không yêu c? b?o là yêu”, “không ghét c? b?o là ghét”. N?u không ph?i là m?t ngu?i chuyên môn vê phê b́nh van hóa, ngh? thu?t, không ph?i là nhà s? h?c, nhi?u khi không nh́n th?y h?t v?n d?. Ví d?: Có ngu?i b?o ca Hu? than văn, rên xi?t, ch?u ?nh hu?ng nh?c Chàm nên dó là th? âm nh?c c?a m?t dân t?c dang tàn l?i, dang ch?t d?n, không nên nghe nó, dùng nó. Sao l?i nói th? khi chúng ta chua rành âm nh?c, chua th?u dáo l?ch s? dân t?c. Ca Hu? dâu ph?i ch? có nh?ng b?n áo năo rên xi?t, than văn, kêu la. Nghe chua h?t các di?u ca Hu? mà dă phán doán nhu v?y th́ th?t là h? d?. Tru?c h?t, Ca Hu? dâu ph?i do nh?c Chàm mà ra. Nó có nh?ng bài t? âm nh?c Mông C? mà ra d?y. Đó là nh?ng b?n B́nh Bán, Sa M?c. Theo ông Thân Van Nguy?n Van Quư, m?t ngu?i t?ng nghiên c?u ca Hu? th́ ch? Sa M?c nói trên là t? trong h́nh ?nh Sa mac Gobi bên Mông C? v?y. Ai b?o Mông C? là m?t dân t?c s?p b? tiêu di?t và không có nh?ng trang s? t?ng làm kinh h?n khi?p vía các dân t?c Đông Á, Trung Á, châu Âu. “T?i th? k? th? 13, du?i th?i H?t T?t Li?t, quân Mông C? qua t?i Trung Âu th́ Marco Polo, m?t thuong nhân ngu?i Ư, theo d?u doàn quân vi?n chinh này mà qua Trung Hoa. Marco Polo làm quan ? Trung Hoa (d?i nhà Nguyên) g?n 17 nam r?i ṿng theo du?ng ven bi?n (Ông có di qua VN) mà tr? v? Châu Âu. (B? Đào M? T?u- cùng tác gi?). N?u không có quân Mông C? và H?t T?t Li?t th́ Marco Polo dâu qua du?c Trung Hoa mà làm quan, r?i tr? v? châu Âu vi?t sách gi?i thi?u Trung Hoa cho ngu?i châu Âu bi?t? Nhi?u ngu?i t?ng nghe ca Hu? và xúc d?ng tru?c tâm tr?ng “Nu?c non ngàn d?m ra di...” c?a Huy?n Trân Công Chúa d? Đ?i Vi?t m? r?ng thêm hai châu Ô và Rí hay tâm tr?ng “Kéo neo tàu ch?y...” c?a vua Thành Thái khi ông b? Pháp dua di dày. Nh?ng bài ca dó, dù làm theo di?u Nam b?ng ai oán nhung ai b?o là nó không kích thích thêm ḷng yêu quê huong, yêu nu?c c?a ngu?i nghe? Trong sinh ho?t c?a con ngu?i, xă h?i, có nh?ng lănh v?c có th? “g?n gui, giao thoa” v?i nhau du?c, có nh?ng cái k? nhau nhu nu?c v?i l?a. Đem con m?t s? h?c d? nh́n van h?c hay ngu?c l?i là di?u thu?ng t́nh. Đem quan di?m chính tr? mà nh́n s? h?c th́ ch? làm cho thêm nhi?u Tu Mă Thiên b? ch?t chân. T? quan di?m chính tr?, nh?t là quan di?m d?t sách chôn h?c tṛ c?a Lư Tu d? nh?t th?ng tu tu?ng c?a thiên h? th́ ch? làm cho ngh? thu?t méo mó, héo úa và tàn l?i. Nó chính là cái “ch?u hoa v?n th?” c?a Tru?ng Chinh trong lu?n cuong “n?i ti?ng” trong d?i h?i van hóa toàn qu?c nam 1947 làm cho ngh? si b? C?ng S?n mà ch?y l?y thân, c̣n ai không ch?y k?p th́ tr? thành Phùng Cung, Phan Khôi, Van Cao, Phùng quán, v.v... ? nu?c M? n?y, x? t? do, d?ng d?i d?t bê ch?u hoa v?n th? c?a Tru?ng Chinh mà xu?t kh?u sang dây s? b? thiên h? ch?i r?ng ngu. Ông bà ta nói: ? d?i có b?n cái ngu Làm mai, lănh n?, gác cu, c?m ch?u. Đ?i bây gi? có thêm cái ngu th? nam n?a, mà nó l?i là cái ngu nh?t so v?i b?n cái kia. Cái ngu ?y là cái ngu c?m bi?u ng? cho thiên h?. Ngu?i c?m bi?u ng? ch?ng bao gi? du?c là ngu?i ch? huy, nhung l?i là ngu?i di d?u nên c? tu?ng r?ng ta dây ngon l?m. M?t th?i, Tr?n Tru?ng ? Nam Cali dă c?m bi?u ng?. Sau dó th́ t?i Nguy?n H?u Liêm và bây gi? th́ Nguy?n Cao K?. Cái khôn th́ không ai gi?ng ai, m?i ngu?i khôn m?i cách và thu?ng th́ có ngu?i khôn hon ḿnh. C̣n cái ngu th́ ngu?c l?i. Dù là ngu?i ít h?c hay h?c cao, dù là anh kh? rách áo ôm hay k? quy?n cao ch?c tr?ng, khi dă ngu th́ d?u ngu nhu nhau c?. |
| Powered By Nguoi-Viet Online | |
This article has been moved here