Xã, commune (xã ? thôn quê hay th? xã ? thành ph?) là don v? hành chánh nh? nh?t c?a nu?c Pháp. M?t commune có d?a gi?i là m?t làng hay m?t thành ph?. Di?n tích, dân s? c?a các xã không gi?ng nhau, có xã th?t l?n nhu là dô thành Paris hon hai tri?u dân cung là m?t xã, có xã th?t ít... không có m?t m?ng nào!

Dù l?n dù nh?, xã do h?i d?ng xã (conseil municipal) g?m các ông bà h?i d?ng (conseiller) qu?n tr?. Ông bà h?i d?ng do dân trong xã tr?c ti?p b?u, l?n này trong hai ngày 9 và 16 Tháng Ba, v?i nhi?m k? sáu nam. Trong phiên h?p d?u, các ông bà h?i d?ng b?u ông hay bà xã tru?ng, th? tru?ng hay dô tru?ng (t?t c? d?u g?i là maire). Paris, Lyon, Marseille, ba thành ph? l?n có quy ch? riêng nhung cu?c b?u c? cung di?n ra cùng m?t lúc v?i t?t c? các xã khác.

Thêm m?t k? l?c

Tru?c khi th?y nu?c Pháp s? du?c tô màu nhu th? nào (phe h?u màu xanh chi?m nhi?u hay ít hon, màu h?ng c?a xã h?i hay màu d?, C?ng S?n...), xin nói qua v? các xã, l?i là m?t d?c di?m c?a nu?c Pháp. Vì v?i 62 tri?u ngu?i, Pháp có 36,600 xã, chi?m k? l?c so v?i b?n nu?c láng gi?ng: Ð?c, Tây Ban Nha, Ý, Anh. B?n nu?c này g?p l?i có 248 tri?u dân ch? có 30,000 xã mà thôi. (N?u có ai kêu tr?i r?ng nu?c Pháp có quá nhi?u d?ng phái, có quá nhi?u fromage thì v?n còn có th? than thêm r?ng... có quá nhi?u ông bà xã!)

M?t cách t?ng quát, nh?ng vùng phía B?c và phía Ðông nu?c Pháp có nhi?u xã hon là phía Tây và phía Nam. Các lãnh th? h?i ngo?i ít xã hon n?i d?a, vùng ph? c?n c?a Paris có ít xã hon là các t?nh. Theo th?i gian, con s? tang hay gi?m vì có thêm hay h?i nh?p v?i nhau.

S? xã theo nam - 1999: 36,679; 2000: 36,680, 2001: 36,677; 2002: 36,679; 2003: 36,678; 2004: 36,682; 2005: 36,684; 2006: 36,685; 2007: 36,683.

S? dân trong xã trung bình là 1,542 ngu?i. Ít hon s? dân trung bình các nu?c láng gi?ng. T?i n?i d?a, có 10 xã có hon 200,000 dân, 102 xã t? 50,000 d?n 200,000, 762 xã t? 10,000 d?n 50,000 dân... Có hon 10,000 xã có dân s? ít hon 200 ngu?i. Ba xã l?n nh?t là Paris (2,153,600), Marseille (820,900) và Lyon (466,400).

Dân s? c?a xã Rochefourchat ? Drôme ch? có m?t ngu?i, các xã Leménil-Mitry (Meurthe et Moselle) và Rouvroy-Riport (Marne) ch? có hai ngu?i!

M?t vài tên d?c bi?t

Kh?p nu?c Pháp, ch? có m?t xã có tên b?ng m?t ch? Y (g?i là Xã Y, Commune Y, vùng Somme, v?i 89 dân). 15 xã có tên b?ng hai ch? (Ay, Bu, By, Eu, Fa, Gy, Oô, Oz, Py, Ri, Ry, Sy, Ur, Us, và Uz). 3,927 xã có tên v?i ch? Saint (thánh) trong dó, Saint Martin có t?i 222 xã, Saint Jean 170, Saint Pierre 155... Có th? tru?c dây là d?t c?a nhà th?. 334 xã có tên v?i ch? Sainte (bà thánh).

Tên c?a xã thu?ng là vi?t b?ng ch? Pháp hay Pháp hóa: Toulouse là do Tolosa, ti?ng occitan, Strasbourg do t? Strossburi, ti?ng Alsacien hay Perpignan t? Perpinyà, ti?ng catalan. Nhi?u xã v?n gi? ti?ng g?c nhu Mittelhausbergen (Bas Rhin, 1,680 dân) ti?ng Alsacien, Ainhoa, ti?ng Basque (Pyrénée-Atlantique, 599 dân), Steenvoorde, ti?ng Flamand (Nord, 4,024 dân), Hitiaa O Te Ra ti?ng Polynésie (Polynésie francaise, 8,286 dân)...

Quy?n c?a xã tru?ng

Trên can b?n, xã có tu cách pháp nhân, có ngân sách, h?i d?ng qu?n tr?. Xã tru?ng d?i di?n qu?c gia lo v?n d? hành chánh cho dân. Ðó là các v?n d?: h? t?ch, b?u c?, giúp dân chúng trong cu?c s?ng (nhà gi? tr?, vi?n du?ng lão...), giáo d?c (xây tru?ng, mua s?m và b?o trì h?c c? các tru?ng ti?u h?c, m?u giáo), gi? gìn, tu b? tr?c l?, co s? (công ?c, v?n d? v? sinh), duy trì tr?t t? công c?ng (quy?n c?nh sát c?a xã tru?ng, tr? Paris là c?a chính ph?). Xã thu thu? th? tr?ch, thu? kinh doanh, thu? v? sinh... Nhà nu?c tr? c?p m?t ph?n chi phí ho?t d?ng c?a các xã tùy theo dân s?.

V?i k? ho?ch trung uong t?n quy?n các xã còn có nhi?u quy?n hon, nh?t là v? phuong di?n kinh t? và phát tri?n trong xã. T? 1 Tháng Ba 2007, noi nào có phi tru?ng là thu?c vào th?m quy?n qu?n tr? c?a xã dó. Ð?i v?i các xã nh?, sau d?o lu?t 1992 v? v?n d? qu?n tr? lãnh th?, xu hu?ng hi?n nay là k?t h?p v?i nhi?u xã k? c?n thành liên xã d? có phuong ti?n cho các chuong trình quy mô và ích l?i hon. Nam 2007, có t?i 91% các xã l?p nh?ng k? ho?ch liên xã nhu v?y s? d?ng t?i 30 t? Euro: 23 t? c?i thi?n vi?c di?u hành, 7 t? d? d?u tu.

Có t?t c? ch?ng 500,000 ông bà h?i d?ng. T?i dô thành và Lyon, Marseille phân bi?t có h?i viên h?i d?ng qu?n và ngh? viên (conseiller général) có quy?n b?u dô, th? tru?ng.

Nh? ngu?i di b?u giùm

B? tr? ng?i, có th? nh? di b?u thay? Ðu?c, v?i di?u ki?n ph?i làm tru?c h?n k? l?n d?u, nghia là tru?c ngày 9 Tháng Ba cho l?n này. T?i tòa án hay c?nh sát (Commissariat hay là Gendarmerie) v?i th? can cu?c và gi?y ch?ng cu trú. Không c?n ph?i n?p t? khai ch?ng nh?n lý do v?ng m?t, chuy?n dó có th? vi?t b?ng l?i khai danh d?.

Noi có hai cu?c b?u c? cùng m?t l?n: b?u h?i d?ng xã v?a b?u ngh? viên t?ng, ngu?i d?i di?n có th? b?u c? hai noi ho?c ch? m?t noi. Th? d? tri s? du?c dóng d?u d? làm b?ng.

Ngu?i thay th? ph?i ? cùng xã, không nh?t thi?t ph?i trong cùng m?t phòng phi?u. Gi?y ?y quy?n có th? làm cho m?t hay cho hai l?n b?u, hay cho c? nam nhung không th? lâu hon m?t nam.

T?ng, t?nh, vùng

Trên xã là t?ng, là m?t don v? trung gian gi?a xã và t?nh (t?nh còn g?i là h?t département). Ð?i di?n dân c?a t?ng là ngh? viên (conseiller général), ông, bà này là thành viên c?a h?i d?ng t?nh (conseil général) du?c b?u v?i nhi?m k? sáu nam cùng m?t lúc v?i cu?c b?u c? h?i d?ng xã.

Khác v?i h?i d?ng xã là h?i d?ng t?nh thay th? ba nam m?t l?n. Vì v?y mà l?n này dân trong t?ng ch? b?u m?t n?a s? ngh? viên dã mãn nhi?m sáu nam. Pháp có t?t c? 3,883 t?ng, v?y ch? b?u 1,942 ngh? viên.

Nu?c Pháp n?i d?a (k? c? d?o Corse) có 96 h?i d?ng t?nh (conseil général) k? thêm các lãnh th? h?i ngo?i t?t c? là 105. M?i t?nh có m?t préfet (t?nh tru?ng) d?i di?n chính ph? lo v? hành chánh.

Trên t?ng và t?nh còn có vùng (région). Ðây là don v? hành chánh cao nh?t c?a Pháp, cung do m?t h?i d?ng vùng (conseil régional) qu?n tr?, và m?t ch? t?ch vùng. Các ngh? viên vùng cung do dân b?u v?i nhi?m k? sáu nam. Pháp có t?t c? 26 vùng, trong dó, b?n vùng thu?c lãnh th? h?i ngo?i: Guadeloupe (Basse Terre), Guyanne (Cayenne), Martinique (Fort-de-France) và Réunion (St.- Denis). M?i vùng có d?i di?n vùng do chính ph? b? nhi?m.

Ông Maire c?m dân ch?t trong làng

Quy?n c?a m?t ông maire coi v?y mà vô h?n! T? ngày 13 Tháng Hai 2008, ông maire c?a xã Sarporenx (Pyrénée Atlantique) c?m dân không du?c ch?t trong làng vì nghia trang... không còn ch? chôn. Ông maire m?i dây xin m? r?ng nghia trang nhung không du?c ch?p thu?n. B?c mình, ông ra thông cáo nhu sau:

N?u có ai ch?t trong làng này, xin l?i, ráng mà ki?m d?t chôn. Ngu?i nào dua xác t?i, tôi s? chuy?n lên ông t?nh tru?ng. Ký tên: Gérard Lalanne. Ông maire này du?c b?u t? nam 1971, k? n?y ra ?ng c? ch?c ch?n du?c vì ch? có mình ông. “Nhi?u ngu?i tu?ng gi?u, nhung ngu?i gi?u không ph?i là tôi.”

Tru?c ngày b?u c?

Sarkozy lên ti?ng trên báo chí

“Dân Pháp s? ch?n l?a ngu?i qu?n tr? thành ph? noi h? ?, dó là di?u c?n ph?i nh? t?i tru?c tiên,” T?ng Th?ng Sarkozy tr? l?i nh?t báo Le Figaro ba ngày tru?c cu?c b?u c? 9 Tháng Ba. “Nhung tôi bi?t r?ng cu?c b?u c? này còn có m?t ý nghia v? phuong di?n chính tr?, tôi s? l?ng nghe và d? ý d?n. Trong chuy?n này, nh?ng ai mu?n ti?p t?c canh tân nu?c Pháp hãy ch?n nh?ng ngu?i ?ng h? ch? truong dó,” ông nói.

Cu?c canh tân này, theo ông, nh?m dem l?i co h?i cho m?i ngu?i d?u có th? làm vi?c d? s?ng, nhà nu?c có quy?n hành d? che ch? ngu?i y?u du?i, xây d?ng m?t n?n tu pháp d? bênh v?c nh?ng n?n nhân, c?i t? các d?i h?c d? tr? thành nh?ng d?i h?c n?i ti?ng trên th? gi?i, d?y cho các con em bi?t d?c, bi?t vi?t bi?t tính toán và không b? khó khan trong vi?c h?c hành.

“Nhi?m k? c?a tôi dã d?nh: nam nam n?a và ngu?i Pháp có quy?n ch? d?i nh?ng k?t qu? c? th? khi nhi?m k? c?a tôi ch?m d?t,” v?n l?i c?a Sarkozy.

H?i r?ng ông v?n theo nh?p d? canh tân dó cho dù k?t qu? c?a cu?c b?u c? nhu th? nào, ông tr? l?i “dúng nhu v?y” và ti?p: “Cùng m?t tham v?ng, cùng m?t t?c d?, cùng m?t ý chí trong b?n nam t?i.” Ông nói thêm liên quan d?n cu?c b?u c?:

- Dù k?t qu? th? nào s? không thay d?i th? tu?ng hay chính ph?. Các b? tru?ng ph?i là ngu?i n?m v?ng h? so khi Pháp là ch? t?ch luân phiên c?a Liên Hi?p Âu Châu Tháng B?y 2008. “Tôi mu?n ch?m d?t cái b?nh c?a nu?c Pháp là thay d?i b? tru?ng soành so?ch. Khi mà Gordon Brown làm b? tru?ng tài chánh trong mu?i nam li?n, Pháp dã có tám b? tru?ng l?n lu?t thay nhau vào tòa nhà Bercy!”

- Cung không thay d?i b? tham muu t?i Ði?n Elysée m?c d?u m?i dây có m?t s? v?n d? v?i du lu?n, v?i báo chí.

Fillon tang, Sarkozy gi?m

Ði?m c?a Th? Tu?ng Francois Fillon ti?p t?c tang trong khi di?m c?a t?ng th?ng v?n gi?m. Hai ngu?i nay cách bi?t 17 di?m, ba ngày tru?c ngày b?u c? dô, th? trên toàn qu?c. Ð? bi?u c?a CSA trong Tháng Hai cho bi?t nhu sau: 38% ngu?i du?c h?i còn tin tu?ng Sarkozy trong khi s? ngu?i m?t ni?m tin 59%. (Ða s? ngu?i ?ng h? Sarkozy là nh?ng ngu?i dã v? huu, theo nh?t báo Le Parisien)

Ð?i v?i Th? Tu?ng Fillon: s? ngu?i tin tu?ng 55%, m?t tin tu?ng 32%. Sarkozy ch? du?c tin tu?ng c?a 17% ngu?i c?a phe t?, trong khi Th? Tu?ng Fillon du?c t?i 41%.

Ðu?c h?i li?u th? tu?ng du?c dân chúng ?ng h? nhi?u nhu v?y có tr? ng?i gì cho công vi?c không, Sarkozy tr? l?i “không” và nói thêm: “T?ng th?ng ph?i ch?n ngu?i uy tín nh?t d? giao phó s? m?ng di?u hành qu?c s?.”

Vài chuy?n ?nh hu?ng d?n du lu?n

12 Tháng Hai 2008: V? x?y ra t?i Neuilly, th? xã trong 20 nam Sarkozy là th? tru?ng. Ðua ngu?i này, b? ngu?i kia, r?i l?i thay d?i ý ki?n xào xáo trong d?ng UMP và t?i Neuilly.

14 Tháng Hai: Trong d? ti?c v?i h?i Crif ngu?i Do Thái; Sarkozy d? ngh? m?i em h?c sinh du?i CM2 (kho?ng 10 tu?i) b?o tr? m?t em Do Thái ch?t vì tù dày. V?n d? b? ch?ng d?i dang du?c giao cho m?t ti?u ban nghiên c?u l?i.

16 Tháng Hai: T? báo Marianne tung ra b?c thu kêu g?i t?ng th?ng hãy gi? tinh th?n c?a m?t t?ng th?ng m?t nu?c C?ng Hòa.

23 Tháng Hai: T?i H?i Ch? Canh Nông, du?i ?ng kính c?a leparisien.fr, Sarkozy tr? l?i ngu?i không ch?u b?t tay: “Casse-toi, pauv' con!”

25 Tháng Hai: Tuyên b? v?i Le Parisien: Vi?c ti?p t?c gi? Francois Fillon trong ch?c v? th? tu?ng không ph?i vì s? di?m qu?n chúng ?ng h? cao mà là công vi?c ông ta dã hoàn thành.

B? tru?ng tranh c?

Hai muoi m?t thành viên c?a chính ph? Fillon dã không thuy?t ph?c du?c c? tri trong cu?c b?u c? k? này. Khi du?c h?i, t? 19 d?n 21 Tháng Hai, 67% c?a 1,072 ngu?i cho r?ng các ông b? tru?ng không nên ra tranh c?, theo cu?c tham dò du lu?n c?a Opinion Way. Làm b? tru?ng là ph?i dành h?t thì gi? cho nhi?m v?. Hai ông b? không d?ng ý, tr? l?i nhu sau:

- Tôi có vi?c làm, b? tru?ng, m?t s? m?ng du?c giao phó: maire. Khi tôi là c? v?n cho công ty Arthur Andersen, vi?c làm, tôi dã là maire, không ai trách tôi chuy?n dó là kiêm nhi?m, l?i c?a b? tru?ng ngân sách Eric Woerth.

- B? y?u th? hon trong don v? ? Périgueux, Xavier Darcos rao gi?ng cho uu th? này: N?u tôi ? trong xó x?nh này không quen ai ? Paris thì làm sao cho có hi?u qu?? M?t ông maire x?ng dáng ph?i là m?t ông maire làm vi?c có hi?u qu?, ông gi?i thích trên site internet c?a t? Sud Ouest.

Trong hàng b? tru?ng không ph?i ai cung chia x? ý ki?n dó. “Làm vi?c cho m?t b? chi?m bi?t bao nhiêu ngày gi? n?u mình mu?n làm cho tròn,” l?i c?a Valérie Pécresse, th? tru?ng d?i h?c, ngu?i dã rút kh?i don v? Versailles. Cung nhu bà b? tru?ng n?i v?, c?m d?u liên danh ? Saint-Jean de Luz, Michèle Alliot-Marie h?a s? b? gh? th? tru?ng n?u còn ? trong chính ph?.

Ch? ra tranh cho có

Mu?i m?t ngu?i trong s? nh?ng ngu?i tranh c? t?ng là maire. Nh?ng ngu?i sau này dây là l?n d?u tiên ki?m phi?u: Rachida Dati, Christine Lagarde, Christine Albanel (qu?n 7, 12, 4 Paris) hay Yama Yade ? Colombes (Hauts de Seine) nhung không nh?m vào ch?c maire.

Tru?c tình hình không thu?n ti?n, nhi?u b? tru?ng không mu?n “th? th?i v?n” m?t cách vô ích. Jean-Louis Borloo rút kh?i Valenciennes, Brice Hortefeux không ra ? Clermont-Ferrand và Roger Karoutchi t? bi?t Nanterre, ghi vào danh sách c?a UMP ? Villeneuve la Garenne ch?c an hon!

Jean Sarkozy v?n d?ng t?i Neuilly

Jean Sarkozy, 21 tu?i, sinh viên lu?t, con trai T?ng Th?ng Sarkozy ra ?ng c? ngh? viên (conseiller général) trong t?ng Neuilly-Sud. Sáng Ch? Nh?t t?i dây anh ta di b?u t?i tru?ng m?u giáo Charcot, noi 15 nam tru?c dây, th? tru?ng Neuilly không ai khác hon là Nicolas Sarkozy dã gi?i thoát các em bé kh?i s? de d?a c?a ngu?i mang bom d?a n? gi?t l?y tên hi?u là HB (Human Bomb).

Th?t s?, cu?c b?u c? ch? là m?t th? t?c: báo chí cho r?ng Jean Sarkozy r?t du?c lòng c? tri khu v?c này và s? anh ta s? th?ng c? ngay vòng d?u.

Có bà c? tri khuyên ?ng c? viên tr? tu?i này “c?t b?t tóc”, s? r?ng anh ta không có thì gi? lo l?ng cho cái d?u. Nhi?u ngu?i t?ng g?p Jean Sarkozy khi m?i lên ba và nh? là h? dã cho bánh k?o.

B? t? cáo là “gia dình tr?”, hay “l?m quy?n” Sarkozy tr? l?i: “Khi nào tôi b? d?ng m?t ngu?i trong gia dình, khi dó m?i có v?n d?. Ðây Jean ra tranh c?, quy?n quy?t d?nh là c? tri. H?n không s?n lòng tru?c nh?ng l?i ch? trích, ch?ng d?i, n?u h?n dã ch?n con du?ng h?n thích, tôi r?t vui m?ng.”

Cách b?u c? ngh? viên t?ng

M?i t?ng có m?t ngh? viên do dân trong t?ng b?u v?i nhi?m k? sáu nam. C? ba nam, b?u l?i n?a s? ngh? viên. B?u phi?u don danh, hai vòng. Ðu?c d?c c? vòng d?u, ?ng c? viên nào hon 50% s? phi?u b?u, và s? hon 50% dó ph?i hon hay là b?ng 25% s? c? tri ghi danh vào s? b?u c?.

Không có ai du?c hon 50%, nh?ng ?ng viên có 10% s? phi?u s? vào vòng hai. Tru?ng h?p ch? có m?t ngu?i du?c 10%, ngu?i th? hai b?t k? bao nhiêu cung du?c tham gia b?u vòng hai. Trong vòng hai, ngu?i hon phi?u d?c c?.

Tru?ng h?p d?c bi?t c?a Paris: Không có b?u c? h?ng t?ng t?i Paris. H?i d?ng dô thành v?a là h?i d?ng t?nh (conseil général) và là... h?i d?ng xã (conseil municipal).

Th? Tu?ng Fillon còn ? l?i sau cu?c b?u c?? 88% tr? l?i oui, 12% tr? l?i non, theo cu?c tham dò c?a nh?t báo Le Figaro, h?i 6,010 ngu?i ngày 5 Tháng Ba 2008.

S? th?t nghi?p trong nam 2007 gi?m xu?ng du?i 7.9%, là m?c c?a nam 1983. Pháp s? n? l?c d? t?o thêm công vi?c và ti?p t?c gi?m s? th?t nghi?p, l?i c?a Th? Tu?ng Fillon v?i báo chí.

Trong cu?c s?ng

Sách (coi xong) v?t b?

(Livre Jetable)

Ngu?i ta g?i là “quick book” d?ch ra là “sách coi l?”, cung gi?ng nhu an l? (fast food) v?y. Vi?t ra cho mau, in g?p cho k?p th?i s?, cho d?c gi? mua v? ng?u nghi?n, r?i v?t b?. Ðó là nh?ng sách vi?t v? nh?ng ngu?i v?a n?i ti?ng hay dang lên trong gi?i ca nh?c hay chính tr?. Vi?t mau, in mau, bán mau tru?c khi ngu?i ta... di vào quên lãng hay b? ngu?i, hay v?n d? khác l?n lu?t. Th?i trang c?a nu?c Pháp dó.

T? m?y tháng nay, dân Pháp dua nhau coi “Cécilia, la face cachée de l'ex-première dame” (Ed. Pygmalion) cu?n sách dã du?c bán ra 120,000 cu?n t? ngày 11 Tháng Giêng 2008. “Carla Bruni. Itinéraire sentimental” (Ed. Privé) tung ra ngày 6 Tháng Hai 2008, bán du?c 97,000 cu?n và “Cécilia” (Ed. Flammarion) bán ra 110,000 cu?n, hi?n dang du?c in thêm.

Chuy?n dáng d? ý là càng ngày có nhi?u sách cùng m?t d? tài, cùng m?t lãnh v?c: T?ng Th?ng Sarkozy và nh?ng ngu?i v? c?a ông ta, v? cu hay v? m?i. Ki?u cách c?a Sarkozy, chuy?n x?y ra r?t b?t ng?, và không bi?t chuy?n gì s? x?y ra ti?p theo dây. Vì v?y, truy?n thông, sách báo luôn luôn có d? tài m?i d? khai thác.

“Sarkozy président!” (Ed. Du Rocher) xu?t hi?n ngày 9 Tháng Nam 2007, ch? ba ngày sau vòng nhì c?a cu?c b?u c? t?ng th?ng. T? bao trang bìa in cùng v?i chuong cu?i du?c vi?t xong dêm 6 r?ng ngày 7 Tháng Nam. Cu?n “Carla Bruni, qui est-elle vraiment” (Ed. Privé) dúng ra s? du?c phát hành ngày Saint-Valentin, 14 Tháng Hai nhung vì dám cu?i x?y ra ngày 2 Tháng Hai nên ph?i sách ph?i làm sao cho ra s?m hon, và ra s?m hon du?c tám ngày.

Cung trong tinh th?n v?i vã b?t k?p th?i s? dó, nhà xu?t b?n Le Seuil in ra t? 13 Tháng Ba cu?n sách v? nhà ngân hàng Société Générale: “Milliard en fumée, les dessous du scandale de la Société Générale” khi m?i chuy?n dã x?y ra t? Tháng Giêng. Ngày nay, ch? c?n ch?ng hai tu?n là có m?t b?n th?o du?c in ra và t?i nhà sách. “Chúng ta dang ? trong m?t n?n kinh t? h?t s?c ng?n ng?i” l?i c?a Vincent Wackenheimer, PDG c?a NXB Rocher. “Cái dinh này du?i cái khác.” B?ng c? là “Les Dames du président” xu?t hi?n t?i các nhà sách ngày 17 Tháng Giêng: tác ph?m vi?t xong cu?i Tháng Mu?i Hai, lúc dó chua có Carla Bruni. Cu?n sách vì v?y “ch?” bán du?c 12,000 cu?n.

Vì lý do c?nh tranh, nh?ng quick book du?c th?c hi?n trong màn bí m?t. Top secret. Chính ngu?i qu?ng cáo cho cu?n sách s?p ra cung không bi?t tru?c cu?n sách tên gì. Cho t?i nam ngày tru?c dó là cu?n XY. Vì nói ra, s? nh?ng công ty c?nh tranh ch?p m?t.

Ðâu là nh?ng tác gi? vi?t nh?ng cu?n sách dó? Ðó là các nhà báo, có d?y d? d? ki?n quen vi?t nhanh, nhi?u khi có s?n m?t ph?n c?a cu?n sách, d?c bi?t là nh?ng chi ti?t th?t s? không ai có m?i an khách.

Lo?i sách này dù không s?ng lâu dã dem l?i cho các nhà xu?t b?n. N?u m?t ti?u thuy?t in ra 2,500 d?n 3,000 cu?n, lo?i sách này in ra 15,000 cu?n l?n d?u. Chi phí ?n loát t? 1.50 d?n 1.80 Euro m?t cu?n. Nhu?n bút 10% giá bán, ti?n hoa h?ng cho nhà phát hành, còn l?i cho nhà xu?t b?n cung t?i vài tram ngàn Euro. Nhung không ph?i sách nào cung du?c nhu v?y, và th?i gian ng?n ng?i: t? vài tu?n d?n m?t tháng. Th?i gian nhân v?t dó còn du?c nh?c d?n.

Cho di?m th?y giáo

Chuy?n l? d?i nay nhung ch? l? d?i v?i nu?c Pháp, nhi?u nu?c khác dã làm: h?c trò cho di?m th?y giáo. Chuy?n dã làm bên M?, nay Pháp làm theo trên m?ng lu?i l?i b? c?m. “B?n muoi tám ti?ng d?ng h?, ngu?i sáng ch? ra chuong trình này ph?i b? tên m?y ông th?y ra”, l?nh c?a tòa án. M?ng lu?i Note2be.com có th? cho di?m mà không có quy?n ghi tên ông bà th?y. Quá h?n không thi hành, công ty SARL có siteweb này s? b? ph?t m?t ngày 1,000 Euro.

Do nghi?p doàn giáo ch?c Snes-FSU và nam ch?c giáo su dua v? này ra tòa, tòa ph?t công ty này ph?i tr? 1 Euro ti?n v? và 3,000 Euro phí t?n cho nghi?p doàn giáo ch?c.

V?y thì Note2be.com ho?t d?ng c? tháng nay, gây bao nhiêu v?n d? cho các giáo ch?c, v?n còn quy?n phê di?m mi?n là không ghi rõ tên ngu?i dó trên m?ng lu?i. Stéphane Cola, 36 tu?i, ngu?i ch? ra website này cho bi?t m?i ngày có 200,000 ngu?i vào trang nhà và cho di?m. Quy?t d?nh c?a tòa, theo ông, dã gi?i h?n quy?n t? do c?a sinh viên, h?c sinh, m?t quy?n dã du?c công nh?n t?i Ð?c, anh hay Hoa k?.

Giáo ch?c hoan hô quy?t d?nh c?a tòa án, vì nhu v?y có th? giúp các th?y, cô ti?p t?c hành ngh? “trong danh d?”. V? phía B? Giáo D?c, B? Tru?ng Xavier Darcos cho r?ng ch? có thanh tra h?c chánh và tru?ng co s? m?i có quy?n lu?ng giá vi?c làm c?a các giáo ch?c. Có l? chuy?n s? còn kéo dài ho?c xu?t hi?n du?i m?t hình th?c khác.

Cho di?m các y si

T? Note2be.com d?n Note2bib.com. Cho di?m các y si. Ðó là k? ho?ch c?a công ty D & E Investissement, d?t tr? s? t?i Chesnay (Yvelines). “Chúng tôi dã có chuong trình này trên máy tru?c khi có v? cho di?m giáo ch?c,” Jean-Claude Fargialla, c?m d?u công ty l?p ra nh?ng siteweb trên máy. Tuy nhiên, m?t chuy?n l? lùng là cách trình bày c?a hai trang nhà này gi?ng h?t nhau.

Cho t?i nay tên c?a y si b? cho di?m chua b? b?t ph?i gi?u hay xóa di. “Y si liên h? có th? tr? l?i ngay trên trang dó. Tôi không th?y có chi là chu?ng khi ghi rõ tên c?a các y si. Ði?u làm tôi khó ch?u là c?m không cho b?nh nhân coi d? bi?t b?nh tr?ng c?a mình.” K? ho?ch này b?t d?u ngày 15 Tháng Ba 2008.

Y si doàn không có v? chi là lo l?ng. Ðó là m?t cách d? làm qu?ng cáo. “Sau khi có quy?t d?nh c?a tòa v? v?n d? cho di?m giáo ch?c nhu th? nào tòa cung có quy?t d?nh nhu v?y d?i v?i website này,” l?i c?a BS André Deseur, thành viên c?a Y si doàn.

Tr? em trong h? t?m

Sáu tu?i, dã là ngu?i l?n hay v?n còn là con nít? V?n d? dã du?c d?t khoát v?i h? t?m công c?ng t?i th? xã Nemours (Seine et Marne): Con trai trên sáu tu?i ph?i vào thay áo qu?n v?i các ông. M?t b?ng n?i quy dán trên tu?ng cho bi?t nhu v?y, nhi?u ngu?i dã làm theo, tr? bà m? c?a m?t d?a bé, nam nay hon sáu tu?i.

Không mu?n con mình di v? phòng dành cho các ông, bà d?n con di theo. Nhi?u bà khác th?y có m?t d?a bé, dã ph?n d?i v?i ban qu?n tr?. V?n d? ? dây là không có phòng riêng, m?i ngu?i thay áo qu?n tru?c m?t nh?ng ngu?i khác và bà m? này không mu?n con mình th?y hay b? th?y nh?ng c?nh dó. Báo chí dang nói nhi?u v? chuy?n tr? em b? l?i d?ng hay lôi kéo vào du?ng tình d?c.

Bà m? này b? c?nh cáo r?ng n?u không theo n?i quy không dem theo con nít. Tin này dang trên báo, không cho bi?t bà này dã quy?t d?nh ra sao. Nhi?u noi không g?p ph?i v?n d? này vì có nhi?u phòng riêng và m?i phòng d?u có th? dóng kín. Ðó không ph?i là tru?ng h?p c?a nh?ng h? t?m dã du?c xây d?ng t? lâu.

Có ph?i con nít Pháp coi tele nhi?u quá? 95% tr? l?i oui, 5% tr? l?i non, theo cu?c tham dò c?a nh?t báo Le Figaro ngày 4 Tháng Ba v?i 4,084 ngu?i.

Ý ki?n theo và ch?ng du?c ghi l?i trên báo:

- Ðâu có ph?i là l?i c?a các em. B? m? ? dâu mà không ki?m soát? Không còn m?t k? lu?t nào trong nhà này... Hélène.

- Nhu v?y d? cho cha me,? du?c r?nh tay! Mirko

6 Tháng Ba: Ông bà già xu?ng du?ng

Ch?ng 7,000 ông bà già, nh?ng ngu?i s?ng b?ng luong huu, nhi?u ngu?i ch?ng g?y hay trong xe lan, xu?ng du?ng ngày 6 Tháng Ba trên nhi?u thành ph? c?a nu?c Pháp d? dòi chính ph? tang thêm ti?n huu nhu l?i h?a c?a Nicolas Sarkozy.

T?i Paris, v?i c? qu?t, bi?u ng? rình rang, h? di t? rue de Sèvres t?i Ði?n Matignon, ph? th? tu?ng. Có ngu?i nói trong máy phóng thanh dòi tang ti?n huu: “Fillon, du pognon!” M?t c? v?n th? tu?ng dã ti?p d?i di?n c?a các nghi?p doàn tham d?.

Pháp hi?n có 13.5 tri?u ngu?i già s?ng nh? vào ti?n huu (nghia là trong 5 ngu?i có m?t ngu?i dã v? huu). Theo nh?ng ngu?i bi?u tình, hon 50% ngu?i v? huu s?ng du?i m?c luong t?i thi?u. Trong s? này 600,000 hu?ng 628 Euro m?t tháng cho m?t ngu?i, 1,126 Euro hai v? ch?ng già. H? dòi tang ít nh?t cung phù h?p v?i m?c v?t giá leo thang. Ð?u nam, s? huu b?ng tang 1.1% trong khi m?c l?m phát là 2.6%. M?i ngu?i lãnh luong già t?i thi?u s? du?c thêm 200 Euro trong nam nam t?i.

H?i Senior Plus cho bi?t: 36% các bà v? huu lãnh ít hon 700 Euro m?t tháng, nhu v?y là du?i m?c nghèo dã du?c chính ph? d?nh là 870 Euro m?t tháng. 51% có ít hon 900 Euro m?t tháng.

Hai ngày sau, ngày 8 Tháng Ba là Ngày Ph? N?. V?n d? luong b?ng c?a n? gi?i l?i du?c d?t ra. ? c?p ch? huy, các bà du?c tr? luong th?p hon các ông d?n 22%, theo di?u tra c?a h?i nh?ng c?p di?u hành (APEC). Nhi?u nghi?p doàn trong ngày này kêu g?i các công ty b?o d?m cho luong b?ng c?a các bà ngang b?ng v?i luong c?a các ông trong cùng m?t ngành ho?t d?ng. Chính ph? dang chu?n b? m?t d? lu?t v? v?n d? này.

Luong huu du?c tang... 6 Euro!

Chuy?n c?a bà Ginette, 82 tu?i, ? phía B?c Paris. Ð?u nam nay, luong huu c?a bà tang thêm 6 Euro. Bà ch? mu?n cu?i! Ti?n huu c?a bà là k?t qu? 25 nam làm vi?c nhu là ph? k? toán viên, nay là 680 Euro m?t tháng. Huu c?a ch?ng bà, Bernard, 900 Euro. H? s?ng t? 50 nam nay trong can phòng nh? 32 thu?c vuông, khu Butte de Montmartre. Ti?n thuê, tính theo lu?t có t? nam 1948 là 250 Euro m?t tháng.

H? tr? 20 Euro ti?n su?i b?ng di?n, 70 Euro ti?n gaz và 250 Euro m?i ba tháng ti?n ph? tr? ti?n b?nh (mutuelle). Mua bán, Ginette l?y bus di t?i siêu th? Champion g?n métro Pigalle, noi dó ki?m du?c nh?ng th? giá r?. Ông bà dành d?m d? nuôi ngu?i con t?t nguy?n nam nay dã 60 tu?i. Không di vacances, hai ông bà gi?t thì gi? b?ng d?c sách, ô ch?, hay... chích insuline vào b?p v?.

Th?nh tho?ng, bà nghe l?i m?y bang nh?c dã cu d? nh? l?i m?t th?i dã qua...

Chuy?n trong tu?n, ghi thêm

- Khi tháp tùng phái doàn t?ng th?ng Pháp di ?n Ð?, báo chí du?c nhân viên ph? t?ng th?ng luu ý: Tên c?a d? nh?t phu nhân Pháp là Carla Sarkozy, ch? không ph?i Carla Bruni-Sarkozy nhu du?c vi?t trên vài t? báo. Không còn Bruni n?a.

- Cécilia Ciganer-Albéniz, v? cu c?a T?ng Th?ng Nicolas Sarkozy ly d? Tháng Mu?i nam ngoái s? làm dám cu?i v?i nhà qu?ng cáo Richard Attias ? New York ngày 22 Tháng Ba. Tin này do nhà may Versace loan báo, nói r?ng r?t hân h?nh du?c lo áo cu?i cho cô dâu.

Tháng Nam 2005, khi dang s?ng v?i Sarkozy bà Cécilia b? Paris qua s?ng v?i ông Attias t?i New York. Bà dã có cùng v?i Sarkozy m?t d?a con trai tên là Louis, không bi?t r?i s? di New York hay ? l?i h?c ? Neuilly, noi có ông anh s?p là ngh? viên.

- Ông lính ch?a l?a tình c? có s? di?n tho?i c?a Louis, kêu di?n tho?i gi?n choi d?a “xin tí huy?t” th?ng bé, v?a b? tòa án x? m?t tháng tù treo và 1 Euro ti?n v?. Tòng ph?m, ngu?i ti?t l? s? di?n tho?i c?a bà Cécilia (bà này cho Louis s? d?ng máy) b? tòa ph?t 700 euro.

Mu?n mua Soldes, xin vào m?ng lu?i

Tru?c dây m?t s? nh? g?m các nhà báo hay nh?ng nhân v?t g?i là VIP (Very important persons), nh?n du?c thu m?i di tham các gian hàng tru?c ngày b?t d?u mùa soldes. Và hí h?ng c?m thi?p m?i di lu?t qua các gian hàng... d? r?i ch? t?i mùa soldes n?a nam t?i. Ngày nay ai cung có th? vào 70 c?a hàng bán soldes t? 40% d?n 80% trên m?ng lu?i m? c?a ngày dêm không s? chen l?n và cung ch?ng c?n gi?y m?i.

Vi?c tr? ti?n d? dàng, không nguy hi?m, giao hàng nhanh chóng. Không thích, không v?a ý tr? l?i hàng, ti?n du?c hoàn tr?. C? ba ngu?i, có m?t mua trên máy t? m?y nam nay. S? bán ra, nhu tru?ng h?p c?a m?ng lu?i vente-privee.com lên t?i 350 tri?u euro trong nam 2007. Công ty này bán ra 20 tri?u món hàng m?i nam.

Ch? nh?ng ngu?i chua bao gi? mua trên máy e ng?i và không mu?n tìm hi?u m?t thì gi?. Nh?ng ngu?i dã mua m?t vài l?n th?y quá ti?n l?i. Ng?i nhà, d?c ch? d?n, coi ki?u, coi màu nhi?u góc c?nh y nhu thi?t và th? gì cung có, theo m?t s? websites sau dây:

www.vente-privee.com bán h?u nhu t?t c? các lo?i hàng.

www.brandalley.fr bán giá r? nh?ng món hàng haut de gamme.

www.24h00.fr bán hàng dành cho ph? n?

www.shoppingparismode.fr nh?ng hàng tân th?i do các nhà ch? t?o tr? cho n? gi?i

www.adamence.com trung bày kim cuong và n? trang t? nhà ch? t?o ? Anvers

www.fashionprivilege.com cho c? gia dình, nh?ng v?t d?ng d?t ti?n cho ngu?i l?n và tr? em

Sách v?, máy di?n toán, di?n tho?i, bang nh?c, xe hoi, nhà c?a... l?i có nh?ng websites khác xin dành cho m?t k? t?i.

Xe hoi Pháp bán du?c

S? bán c?a xe hoi Pháp tang lên theo con s? công b? trong h?i ch? tri?n lãm xe hoi t?i Genève, Th?y si (s? c?a các lo?i xe, tháng hai, 2008):

PSA (Peugeot, Citroen): 58,761, tang 12.5% so v?i nam tru?c; Renault 42,720, tang 20.8%; Volkswagen 17,951, gi?m 0.6%; Ford 10,620 tang 5.1%; GM Opel 8,773 gi?m 9.6%; Toyota 7,652 tang 8.1%; Fiat 7,125 tang 28.3%; BMW 5,105, tang 38.4%.

Ð?c bi?t trong h?i ch?: Xe ?n Ð? và Trung Hoa. Du lu?n lo s? r?i dây, xe Trung Hoa s? c?nh tranh v?i xe Âu Châu, giá r? hon nhi?u mà bên ngoài cung láng bóng và b?n ch?c, máy móc bên trong có th? không thua kém vì các b? ph?n là do các hãng xe Âu châu ch? t?o.

Th?i giá t?i Âu Châu (Pháp, Anh, Ý)

M?t lít xang super 95 t?i Pháp 1.34 Euro, Anh 1.39 Ý 140. M?t vé métro t?i Pháp 1.50 Anh 5.3 Euro, Ý 1 Euro. Xe Peugeot 110 Hdi t?i Pháp 19,200; Anh 18,310 Euro; Ý 13,400 Euro. Thuê bao internet ADSL m?t tháng t?i Pháp 29.90 Anh 13.25 Euro, Ý 39.90 Euro. M?t Big Mac t?i Pháp 3.50 Euro, Anh 2.64 Euro Ý 3.20 Euro. Sáu yaourt Danone t?i Pháp 1.18 Euro, Anh 2.46 Euro, Ý 1.08 Euro. Khám y si t?ng quát t?i Pháp 22 Euro (ch? du?c tr? 20 n?u có thêm mutuelle) Ý 0 Euro Anh 0 Euro. Vé coi xi nê t?i Pháp 9.90, Anh 12.50 Euro, Ý 5.50 Euro.

Có ngu?i sung su?ng vì Euro tang

1.52 $ m?t euro. Chua bao gi? ti?n c?a Âu Châu cao t?i m?c dó. B? tru?ng tài chánh cung nhu ngân hàng trung uong các nu?c trong khu v?c Euro ti?p t?c theo dõi d? khi c?n có bi?n pháp. Cho t?i nay v?n chua th?y các ông d?ng tinh vì nh?ng ngu?i này d?t uu tiên ch?ng l?m phát hon là lo l?ng cho h?i su?t dô la/Euro!

Ð?i v?i nh?ng mua hàng, dua ra d?ng ti?n m?nh t?t hon là ti?n y?u! Có hai tru?ng h?p d?ng Euro dã giúp dân Âu Châu. Th? nh?t là d?u xang. M?t thùng d?u tang 55%, v?y mà nh? Euro tang, dân Âu Châu ch? b? tang 44% mà thôi. M?t lít xang nay là 1.34 Euro, n?u Euro không tang, tr? m?t lít xang t?i 1.50 hay 1.60 Euro! Có tí ti?n d? du l?ch qua tân th? gi?i, noi d?ng dô la xu?ng th?m h?i!

V?i d?ng Euro cao, ngu?i Âu Châu dang du?c dón chào ? các vùng bi?n Acapulco hay Malibu. S? du khách t?i nu?c M? tang lên 7%, 22% ? New York. Trong m?t nu?c M? dang b? kh?ng ho?ng, “ngu?i Âu Châu là ánh n?ng m?t tr?i” l?i m?t nhân viên du l?ch ? New York. (Paris Match, 12 Tháng Ba)