| Bệnh do răng miệng mà ra Y văn xưa nhắc nhở “Bệnh tùng khẩu nhập” là có ý nói đến sự ăn uống không đúng cách sẽ đưa tới một số bệnh. Chẳng hạn ăn nhiều hơn với nhu cầu sẽ bị bệnh mập phì. |
|
Home
|
Bác Si Nguy?n Ư-Đ?c Y van xua nh?c nh? “B?nh tùng kh?u nh?p” là có ư nói d?n s? an u?ng không dúng cách s? dua t?i m?t s? b?nh. Ch?ng h?n an nhi?u hon v?i nhu c?u s? b? b?nh m?p ph́. Tiêu th? quá nhi?u ch?t béo d?ng v?t s? b? b?nh tim m?ch. Th?c an không r?a s?ch, n?u chín nhi?m vi khu?n, siêu vi gây ra ng? d?c th?c ph?m, u?ng nhi?u ru?u, hút nhi?u thu?c lá tang r?i ro ung thu mi?ng... Nhung dâu có ai ng? nhi?u b?nh hi?m nghèo cung có th? b?t ngu?n t? rang mi?ng. Ch?ng h?n b?nh ti?u du?ng, b?nh tim m?ch, b?nh ph?i, b?nh loăng xuong, b?nh th?n, b?nh th?p c?p t́nh, m? sanh non, con thi?u kư... Mi?ng Mi?ng là c?a m? phía trên c?a b? máy tiêu hóa, b?t d?u t? c?p môi r?i t?i rang, l?i, lu?i và h?ng. Mi?ng có vai tṛ quan tr?ng trong s? tiêu hóa th?c ph?m. Th?c an du?c rang nghi?n nát, tr?n v?i nu?c mi?ng, thành m?t kh?i nho nh?, m?m m?m d? dua xu?ng d? dày. An ch?m, nhai k? giúp s? tiêu hóa d? dàng. Cung t? mi?ng, amylase b?t d?u phân hóa ra du?ng các ch?t tinh b?t trong com, trong h?t d?u. Cho nên nhai com lâu ta th?y có v? ng?t ng?t ? lu?i. M?i sanh, xoang mi?ng v?i các mô m?m nhu môi, lu?i, ṿm mi?ng, hai bên má d?u không có vi khu?n. Sinh ra, n?m trong ḷng m?, ng?m núm vú bú nh?ng gi?t s?a d?u tiên là lúc vi khu?n b?t d?u xâm nh?p vào mi?ng, n?u m? không lau s?ch nhu hoa. R?i t? dó, v?i s? an u?ng, chung d?ng, vi sinh v?t trong mi?ng tang d?n. Nhi?u ngu?i v?n dinh ninh là mi?ng ḿnh là noi vô trùng, s?ch s?, thom tho, nh?t là sau khi dánh rang, xúc mi?ng vài l?n trong ngày. Nhung tu?ng v?y mà không ph?i v?y. V́ r?t nhi?u nghiên c?u dă ch?ng minh r?ng trong mi?ng c?a ta có c? vài ba tram lo?i vi sinh v?t thu?ng tr?c trú ng?, văng lai. Có ngu?i ví mi?ng nhu m?t cánh r?ng già v?i lúc nhúc c? nhi?u tram t? vi khu?n. N?u không gi? ǵn v? sinh rang mi?ng, th́ s? vi khu?n trong mi?ng lên t?i c? ngàn t?, nhi?u hon ? b?t c? noi nào trong co th?, so v?i m?t di?n tích nh? bé ch? ch?a du?c n?m tay trung b́nh. V?y th́ làm sao mà chúng l?i “xâm nh?p xoang mi?ng b?t h?p pháp” du?c nhu v?y? Vi khu?n, virus có kh?p m?i noi chung quanh ta: trong không khí, trong nu?c u?ng, trong rau th?t trái cây, trên da, trong c?n bă tiêu hóa. M?t s? gây ra b?nh, m?t s? khác lành tính, h?u ích. Chúng vào mi?ng khi ta hé môi hít th?, khi ta an u?ng, khi mi?ng ng?m ngón tay do, hôn ngu?i có b?nh. Th?c tâm mà nói, không ph?i t?t c? các vi khu?n trong mi?ng d?u gây ra b?nh mà ch? có m?t s? lo?i. Đó là các vi khu?n nhu?m m?u duong tính (Gram-positive) Lactobaccillus, Streptococcus mutans, Streptococcus sanguis, Staphylococci, Actinomyces và nhi?u vi khu?n y?m khí, d?c bi?t là lo?i gram-negative bacteroid và xo?n khu?n spirochet. Vào t?i mi?ng, chúng chia nhau ?n náu kh?p noi: khe k? rang, nu?u, m?t lu?i, h?ng. Có lo?i bám vào rang, có lo?i bám vào các ph?n m?m và t?n t?i măi măi. Chúng sinh s?ng b?ng nh?ng ch?t ti?t ? mi?ng, nh?ng s?i th?t cá, nh?ng m?nh rau, trái cây nh?t là ch?t tinh b?t và du?ng, vu?ng m?c ? rang, ? l?i. Ch? n?a gi? sau khi an mà nh?ng v?n th?c ph?m này không du?c lo?i b? th́ vi khu?n s? bu vào, nh?u nh?t. Và gây ra tai h?a, b?nh t?t. Vi sinh v?t nguy h?i có th? gây ra b?nh t?i ch?, cho rang mi?ng ho?c xa hon, t?i các vùng khác c?a co th?, v?i các nguyên lư khác nhau. Theo nhi?u nghiên c?u, các vi khu?n này s?n xu?t ra 3 lo?i d?c t?: ngo?i d?c t? d?m ch?t ḥa tan trong nu?c có tác d?ng nhu m?t lo?i enzym; n?i d?c t?, m?t th? du?ng-da polysaccharides n?m trong màng b?c vi khu?n; và các ph? ph?m do vi khu?n chuy?n hóa mà thành, nhu h?p ch?t bay hoi sulfur, các ch?t acid béo acid propionic, acid butyric, acid lactic... B?nh ? mi?ng B?nh t?i ch? thu?ng th?y là nh?ng b?a rang (plaques), sâu rang (cavities), viêm nu?u (gingivitis), viêm nha chu (periodontis). a. B?a rang B?a là nh?ng màng sinh h?c ph? trên rang và g?m có c? tri?u con vi khu?n, h?p ch?t cao phân t? c?a nu?c mi?ng, các ph? ph?m c?a vi sinh v?t. N?u không du?c l?y di, các màng này càng ngày càng dày lên và tr? thành cao rang (tartar), m?t l?p c?n vôi khá c?ng và là noi trú ?n c?a r?t nhi?u vi khu?n Streptococcus sanguis và Streptococcus mutans. b. Sâu rang Tr? em v?n thu?ng du?c cha m? nh?c nh? là an nhi?u k?o, nhi?u du?ng s? b? sâu rang, sún rang. Nhung th?c ra du?ng không ph?i là th? ph?m, mà là tác nhân, ṭng ph?m h? tr? cho cho nh?ng th? ph?m vi khu?n. Vi khu?n tiêu th? du?ng (nh?t là sucrose) và t?o ra acit lactic và nhi?u ph? ph?m có d? acit khá cao. Các ph? ph?m này an ṃn men rang. Rang m?t d?n khoáng ch?t, tr? thành l? ch?. Thêm vào dó, c?n vôi càng dày th́ nu?c mi?ng không l?t du?c vào d? trung ḥa ch?t chua, b?o v? rang, rang càng hu hao thêm. Cung nên luu ư là u?ng nu?c ng?t s?i b?t (sugared soda pop) l?i càng làm rang mau hu hon. S? là trong nu?c u?ng này v?a có nhi?u ch?t ng?t l?i có nhi?u acid phosphoric, cho nên ch?t chua tai h?i cho rang ? trong mi?ng gia tang. Vi khu?n Streptococcus mutans là th? ph?m chính c?a sâu rang, r?i d?n Lactobaccilli, Actinomyces và m?t s? vi khu?n bi?n hóa ch?t d?m khác (proteolytic bacteria). c. Viêm nu?u và nha chu Nu?u là l?p mô liên k?t d?c và niêm m?c bao quanh chân và c? rang. Viêm nu?u thu?ng là do các m?ng b?a ? m?t rang kích thích, làm cho sung lên, d?, ch?y máu và dau. Ch?a ngay, b?nh s? h?t nhung n?u d? lâu, s? dua t?i viêm nha chu v?i hu hao xuong ? rang và rang. Hút thu?c lá, b?nh ti?u du?ng, tu?i cao, kém v? sinh rang mi?ng, kém dinh du?ng, khô mi?ng... là nh?ng r?i ro làm nu?u b? viêm nhi?u hon. Nha chu là các mô nâng d?, b?o v? và nuôi du?ng rang. Đó là xuong rang (cementum), m?t l?p mô m?ng trên m?t chân rang; xuong ? rang (alveolair bone) và xuong hàm; màng nha chu (periodontal membrane) và nu?u. Trong b?nh nha chu, các thành ph?n này d?u b? vi khu?n t?n công, làm hu hao. B?nh thông thu?ng nh?t là viêm nha chu măn tính ? l?p ngu?i trên 35 tu?i. Nu?u rang sung, d? ch?y máu, tách xa rang, m? thành h́nh ? gi?a rang và nu?u, mi?ng có mùi hôi. Bi?n ch?ng c?a viêm nha chu g?m có rang r?ng, b?nh d?ng m?ch tim, b?nh ti?u du?ng, sinh con thi?u kư, tai bi?n năo, b?nh hô h?p... B?nh xoang mi?ng Xoang mi?ng có liên h? t?i toàn b? co th?. Do dó các b?nh c?a rang mi?ng có th? là bi?u hi?n c?a các b?nh t?ng quát, d?ng th?i cung có th? là ngu?n gây ra m?t s? b?nh c?a co th?. Ngu?i b? viêm gan do virus thu?ng có các màng tr?ng nh? trong mi?ng. B?nh nhân li?t kháng HIV/AIDS hay b? n?m candida trong mi?ng. B?nh nhân ti?u du?ng thu?ng hay b? viêm nu?u... Ngu?c l?i, vi khu?n gây b?nh rang mi?ng có th? ?nh hu?ng vào các b? ph?n khác qua s? lây lan vi khu?n trong ḍng máu và d?c t? c?a chúng. a. B?nh d?ng m?ch tim Ngoài các nguy co c? di?n thu?ng th?y nhu cao huy?t áp, cao cholesterol, h?u qu? c?a hút thu?c lá, b?nh d?ng m?ch tim c̣n do m?t s? nguy co khác gây ra, trong dó có b?nh nha chu. K?t qu? nhi?u nghiên c?u cho th?y, ngu?i có b?nh nha chu d?u b? b?nh tim m?ch nhi?u g?p dôi ngu?i b́nh thu?ng. Có nhi?u lư thuy?t d? gi?i thích s? liên h? này. M?t gi?i thích cho là vi khu?n t? mi?ng lan vào ḍng máu, bám vào các m?ng ch?t béo ? d?ng m?ch tim, t?o ra máu c?c, ngan c?n máu nuôi t? bào tim và dua t?i con suy tim. Gi?i thích khác nói là nh?ng t?o ph?m c?a viêm nha chu có tác d?ng tr?c ti?p lên l?p t? bào lót d?ng m?ch, gây ra s? xo v?a d?ng m?ch này. M?t gi?i thích n?a can c? vào vi?c ngu?i b? nhi?m trùng mi?ng thu?ng hay b? r?ng rang. Không có rang, h? thu?ng tránh nh?ng món an khó nhai và tiêu th? món an có nhi?u nang lu?ng và ch?t béo. Mà nhi?u ch?t béo là r?i ro dua t?i b?nh tim m?ch. b. Viêm nhi?m trùng n?i m?c tim B?nh x?y ra khi vi khu?n trong máu bám vào van tim b?t b́nh thu?ng ho?c mô tim dă b? t?n thuong. Tuy r?t hi?m nghèo, nhung may m?n là b?nh ít khi x?y ra ? ngu?i có trái tim lành m?nh. Nhi?m huy?t thu?ng là do các vi khu?n mà co th? ti?p xúc trong sinh ho?t thu?ng l?, dôi khi cung do vi khu?n sau các ph?u thu?t ? mi?ng, ru?t, co quan hô h?p, co quan bài ti?t nu?c ti?u. Vi?c dùng kháng sinh d? pḥng b?nh tru?c khi nh? rang, c?o b?a rang ch? áp d?ng khi b?nh nhân có các r?i ro v? c?u t?o tim, nhu là có ti?n s? viêm n?i m?c tim, thay van tim nhân t?o, b?nh tim b?m sinh. H?i Tim M?ch Hoa K? d? ngh? là d? tránh viêm nhi?m n?i m?c tim do vi khu?n t? mi?ng, c?n gi? v? sinh rang mi?ng và di khám nha si d?u d?n theo d?nh k?. c. B?nh ph?i Vi khu?n trong mi?ng có th? du?c hít vào ph?i r?i gây ra các b?nh hô h?p nhu sung ph?i, d?c bi?t là ngu?i dang b? viêm nhi?m nu?u. Sung ph?i là b?nh hi?m nghèo, nh?t là ? ngu?i tu?i cao và ngu?i mà s?c d? kháng suy y?u. Vi khu?n thu?ng g?p là Streptococcus pneumonia, Mycoplama pneumona và Hemophillus influenza, dôi khi các vi khu?n y?m khí thu?c nhóm Actinomyces. B?nh nhân ti?u du?ng, ngu?i nghi?n ru?u thu?ng b? viêm nu?u v?i các vi khu?n này r?i hít vi khu?n vào ph?i. Bác si nha khoa, Hardy Limeback, Đ?i h?c Toronto, nh?n th?y r?ng ngu?i ? vi?n du?ng lăo ít di khám nha si b? t? vong nhi?u hon v́ sung ph?i. d. B?nh ti?u du?ng K?t qu? nhi?u nghiên c?u khoa h?c cho th?y b?nh nhân ti?u du?ng lo?i 1 thu?ng hay b? viêm nhi?m nha chu hon là ngu?i b́nh thu?ng v́ co th? c?a h? d? b? nhi?m trùng. Viêm nha chu cung là m?t trong nhi?u bi?n ch?ng c?a ti?u du?ng. Ngu?c l?i b?nh nha chu làm tang du?ng huy?t và tang h?u qu? x?u c?a b?nh chuy?n hóa này. e. Sanh non, con thi?u kư Trong th?i k? mang thai, có nhi?u thay d?i hormon ? ngu?i m?. Các thay d?i này có th? dua t?i viêm nu?u rang mà không c?n ph?i có các m?ng b?a rang. Theo Vi?n Nha Khoa Hoa K?, ph? n? mang thai mà b? viêm nha chu s? sanh con s?m ho?c con thi?u cân b?y l?n nhi?u hon. Bác Si Dasanavake AP , Đ?i h?c Nha Alabama cho hay, kém v? sinh rang mi?ng ? ph? n? mang thai là m?t r?i ro d?c l?p dua t?i sanh non và con thi?u cân, du?i 2,500 gr. Bác Si Steven Offenbacher, tru?ng Nha, Đ?i H?c North Carolina t?i Chapel Hill k?t lu?n là 18.2% các tru?ng h?p sanh non, thi?u kư có nguyên nhân t? các b?nh rang. Do dó H?i Nha Chu Hoa K? khuyên ph? n? d? d?nh có thai nên di khám rang mi?ng d?u d?n. g. B?nh loăng xuong K?t qu? nghiên c?u công b? trong Journal of Periodontology Tháng Sáu nam 2007 cho hay, ph? n? b? viêm nhi?m nha chu có nhi?u kh? nang hu hao xuong ? xoang mi?ng, dua t?i r?ng rang, n?u không di?u tr?. Tác gi? nghiên c?u, Bác Si Renee M. Brennan, Đ?i h?c Buffalo, d? ngh? b? sung estrogen d? gi?m r?i ro này. Trong khi dó th́ nghiên c?u do Bác Si Brian H. Mullally, Đ?i h?c Queens, B?c Ái Nhi Lan, cho hay nha chu c?a da s? ph? n? dang dùng thu?c viên ng?a thai d?u không du?c lành m?nh. K?t lu?n T? nam 1998, Vi?n Nha Chu Hoa K? dă phát d?ng m?t chuong tŕnh hu?ng d?n cho qu?n chúng v? s? liên h? gi?a nhi?m trùng rang mi?ng v?i các b?nh viêm măn tính nhu ti?u du?ng, tim m?ch, sung ph?i... Do dó, di?u tr? viêm mi?ng không nh?ng gi?i quy?t các b?nh t?i ch? mà c̣n giúp di?u tr? các b?nh liên h? khác. Đ?ng th?i, gi? ǵn v? sinh rang mi?ng cung r?t quan h?. H?i Nha Hoa K? d? ngh? nh?ng bi?n pháp gi?n d? nhu sau: - Đánh rang ít nh?t hai l?n m?i ngày v?i kem có ch?t fluoride. - Thay bàn ch?i m?i 3-4 tháng ho?c khi th?y d?u bàn ch?i ṭe ra. - Dùng s?i ch? lau s?ch k? rang d? lo?i b? m?ng b?a vi khu?n dính ? dây, mà bàn ch?i không t?i du?c. Nhi?u gi?i ch?c y t? coi vi?c dùng ch? rang quan tr?ng hon là dánh rang v?i bàn ch?i. - Dinh du?ng cân b?ng, d?y d?. Gi?i h?n vi?c an v?t. - Tham nha si theo d?nh k? d? khám r?a rang. Ngoài ra d? tránh vi sinh v?t xâm nh?p xoang mi?ng, nên r?a tay sau khi di v? sinh, tru?c khi an u?ng, không nên dua tay do vô mi?ng. Nh?ng l?i khuyên xem ra cung d? làm và cung không t?n kém ǵ cho l?m. Th?c hi?n du?c, không nh?ng tránh du?c b?nh t?t mà c̣n có hàm rang tr?ng d?p, giúp cho n? cu?i tuoi t?nh, guong m?t b?t hom hem, gi?ng nói ít ph́ pḥ. Đúng nhu các c? ta v?n nói: “Cái rang cái tóc là góc con ngu?i” v?y. (Bài vi?t này c?a Bác Si Nguy?n Ư Đ?c [Texas, Hoa K?] du?c trích dang t? Đ?c San Giáo Si Vi?t Nam, S? 90) |
| Powered By Nguoi-Viet Online | |
This article has been moved here