Bài và hình: Lê Ng?c/Ngu?i Vi?t

HÀ N?I - Làm gi?y hay còn g?i là ngh? g?p phong bì hi?n nay khá ph? bi?n ? Hà N?i. M?t xu?ng làm gi?y ch? don thu?n có m?t chi?c máy c?t và vài công nhân. Qua nhi?u công do?n, h? bi?n nh?ng t? gi?y A4 d?ng thông thu?ng thành nh?ng chi?c phong bì hình ch? nh?t quen dùng. Nhân d?p ch?ng ki?n t?t c? các công do?n làm gi?y, tôi m?i t? phong cho nh?ng ngu?i công nhân này là nh?ng ngu?i th?.

Trong s? h?, ai cung ph?i có tay ngh?, ph?i h?c, có kinh nghi?m thì m?i có th? g?p thoan tho?t m?t ngày vài nghìn chi?c phong bì. H?u h?t, nh?ng ngu?i th? này thu?ng làm qu?n qu?t c? ngày, c? nam không du?c ngh? vì ngh? g?p phong bì c?n t? tay th? làm là chính ch? không dùng máy. Th? nhung ti?n luong c?a h? ch? v?n v?n vài tram nghìn d?y là chua k? có nh?ng tháng b? ch? c?t d?u c?t duôi d?n m?c thê th?m. V?y nên chúng tôi m?i g?i ngh? này là ngh? “ch? ti?n luong”.

Ngh? g?p gi?y

Chúng tôi tình c? d?n tham m?t xu?ng làm gi?y t?i khu v?c Linh Nam, Hà N?i. Xu?ng gi?y này xây d?ng theo mô hình “t? phát” c?a m?t gia dình nên khá nh? và tho?i mái. Công nhân trong xu?ng ch? v?n v?n kho?ng 8 ngu?i: 5 ngu?i ph? trách g?p gi?y còn 3 ngu?i ph? trách máy c?t và chuy?n giao hàng. Th?y chúng tôi, nhi?u công nhân ? dây nói dùa ngh? c?a h? là ngh? “g?p gi?y” d? bi?n nh?ng t? gi?y A4 hình vuông thành s?n ph?m. Còn tôi hay g?i h? là nh?ng ngu?i th?. M?t chi?c phong bì, tính trung bình m?t ngu?i th? ch? làm m?t kho?ng 2 giây m?c dù công do?n d? làm m?t chi?c phong bì không h? ít hay d? dàng chút nào.

T? nh?ng t? gi?y hình vuông, di qua máy c?t là du?c chuy?n xu?ng cho công nhân. M?i công nhân g?p d?ng lo?t m?y ch?c chi?c phong bì làm m?t. H? dùng nh?ng m?nh nh?a tr?ng d? g?p n?p cho t? gi?y. R?i sau dó h? c?i gi?y d?u (hay còn g?i là tr?i d?u gi?y) ra d? g?p t?ng chi?c m?t. Khi t? gi?y thành hình, có s?n n?p thì du?c bôi h? và dán ch?t các c?nh. N?u ai nhìn l?n d?u ch?c s? ph?i thán ph?c vì t?c d? g?p gi?y c?a m?t công nhân ? dây. V?i lu?ng hàng kho?ng vài tram chi?c phong bì, m?t công nhân ch? m?t kho?ng 15 d?n 30 phút d? hoàn thành. Tay c?a nh?ng ngu?i th? g?p gi?y này nhanh thoan tho?t, tr?i d?u t?ng chi?c phong bì m?t.

V?i t?c d? làm vi?c liên t?c nhu th?, m?t ngu?i th? trung bình m?t ngày g?p du?c vài nghìn chi?c phong bì. Ngay t?i th?i di?m tôi có m?t ? xu?ng gi?y này, ch? trong vòng 2 ti?ng tôi ch?ng ki?n m?t ngu?i th? hoàn thành 1 nghìn 3 tram chi?c phong bì. T?t c? các công do?n du?c làm v?i t?c d? chóng m?t. Th? nên m?t ngu?i b?n tôi nói dùa “t?c d? g?p gi?y c?a m?t ngu?i th? ? dây nhanh g?p dôi so v?i t?c d? c?a m?t ngu?i d?m ti?n chuyên nghi?p”. Chính b?n thân tôi khi th? ng?i g?p phong bì cung c?m th?y chóng m?t vì mình c? g?ng g?p du?c vài ch?c chi?c thì nh?ng ngu?i th? khác dã hoàn thành xong du?c m?y tram chi?c phong bì.

Sau khi bôi h? và phoi khô, nh?ng ngu?i công nhân ? dây quét son xong là coi nhu hoàn thành công vi?c. H? ch? còn giai do?n bó ch?t hàng d? ngu?i khác chuy?n di là xong.

Bèo b?t luong công nhân

Thông thu?ng, nh?ng ngu?i th? làm gi?y ? dây hay các noi khác d?u không có ngày ngh?, không có Ch? Nh?t. H? làm vi?c tùy theo lu?ng hàng chuy?n v?. Có khi c? xu?ng ng?i choi dài vì không có hàng nhung cung có nh?ng khi hàng v? nhi?u d?n m?c h? làm thêm không xu?. M?t ch? công nhân ? dây nh?n xét ngh? này là ngh? “dói, no nh? tr?i” vì ít hàng thì ít luong mà nhi?u hàng thì nhi?u luong.

M?t ngày, m?t công nhân g?p du?c kho?ng hon m?t nghìn chi?c phong bì thì nh?n du?c kho?ng 20,000 d?ng. Nh?ng th? chuyên, làm nhanh thì may ra ch? m?t 2 ti?ng d? làm lu?ng hàng trên ch? còn nh?ng th? m?i vào có l? m?t c? ngày cung chua xong. Khi tôi ng? ý th? làm phong bì, m?t ngu?i b?n t?c lu?i nh?c nh?, “M?t tháng h?c cái này còn chua làm du?c ch? tu?ng d? à mà dòi nh?y vào làm th? ngay”.

Tính ra trung bình m?t tháng, th? gi?i nh?t xu?ng du?c tr? kho?ng 800,000 d?ng. Ch? th? này tên Ng?c cho bi?t: “? dây chua có ai làm vu?t qua du?c s? ti?n luong c?a ch?.” Nhu v?y, nh?ng th? khác s? du?c tr? th?p hon 800,000 d?ng m?c dù m?t ngày h? v?n ph?i có m?t ? xu?ng gi?y d? 8 ti?ng d? làm vi?c liên t?c. Không ch? th?, nhi?u khi ch? xu?ng còn tr? ti?n luong c?a nh?ng ngu?i th? này vô lý d?n n?i cu?i tháng nhi?u ngu?i nh?n luong m?t cách th?m thuong.

Gi? d? m?t ki?n hàng khó, dáng nh? nh?ng ngu?i th? du?c tr? 100,000 d?ng thì ch? xu?ng ch? tr? cho h? có 20,000 d?ng. R?i nh?ng khi hàng l?i, hàng b? sai t? các khâu khác b? khách c?n nh?n thì ch? xu?ng cung t?c mình và tr? ti?n luong c?a công nhân. Khi tôi có m?t ? xu?ng, m?t ki?n hàng b? làm th?a li?n du?c ch? xu?ng yêu c?u công nhân làm thêm d? s?a. Không m?t ai nh?n l?i vì th?i gian làm thêm khá lâu. Thành ra ch? xu?ng b?c mình tuyên b? “cu?i tháng tao tr? ti?n luong c?a b?n mày.” Ch? Vân làm ? dây cho bi?t: “Luong công nhân ? dây du?c tr? theo thái d? c?a bà ch?.” Do dó, d?n th? chính ? dây cung ph?i than r?ng: “Khi nào mình m?i du?c ti?n luong 2 tri?u nh?? U?c mo duy nh?t lúc này”.