Cải lương Hồ Quảng, sự phối hợp nghệ thuật tuyệt vời
Có thể nói đây là một bộ môn nghệ thuật sân khấu Việt Nam có một nguồn gốc khác phức tạp: cải lương, hát bội, sân khấu Bắc Kinh, sân khấu Quảng Ðông, nhạc Việt Nam truyền thống, nhạc Ðài Loan, võ thuật Bắc Phái... Tuy nhiên, qua cách trình diễn của các nghệ sĩ Việt Nam, tất cả các loại hình nghệ thuật này phối hợp nhuần nhuyễn với nhau, tạo thành một sắc thái riêng. Khán giả thưởng thức một vở tuồng diễn theo lối cải lương Hồ Quảng nhìn thấy ngay là nó rất Việt Nam, không lẫn với ca kịch Trung Hoa được.
Home

Tu?ng c?i luong H? Qu?ng “Hán S? Tranh Hùng”

Th?i gian: 7:30 PM, Th? B?y, 13 Tháng Mu?i Hai, 2008

Đ?a di?m: Star Performing Arts Center, 16149 Brookhurst St., Fountain Valley, CA 92708 (góc v?i Edinger)

Liên l?c mua vé: 714-580-9873 ho?c Bích Thu Vân và Bích Thu Linh.

----------------------------------------

 

Quyên Di

 

Đ?c cái d? t?a, ch?c m?y ngu?i b?n c?a tôi s? cu?i hê hê mà th?t lên r?ng: “Quái! Gă B?c K? hôm nay an ph?i cái gi?ng ǵ mà d?nh làm tṛ h? th? này! Dân Hà N?i t? trong tr?ng mà bi?t ǵ v? c?i luong H? Qu?ng, là ngón van ngh? r?t Nam K?! Này, n?u d?nh lam le ng?i vào chi?u van ngh? th́ t?p t?nh vi?t v? tu?ng, chèo, tr?ng quân, quan h?... may ra c̣n du?c. Đ?ng có gi?u d? n?a, ra ngoài choi cho ngu?i ta có ch? hát... c?i luong H? Qu?ng!”

Nói th? t?c là b?n h?ng bi?t ǵ v? tôi ráo tr?i! Theo b? m? di cu vào Nam nam 1954 và b?t d?u thích gi?ng nói, câu ḥ, di?u hát c?a bà con mi?n Nam. V? sau khi lên h?c d?i h?c Van Khoa Sài G̣n, tôi c? ṭ ṭ di theo m?t anh b?n ngu?i mi?n Nam, ch? v́ trong bu?i an T?t c?a l?p Van Chuong Qu?c Âm, anh ta hát v?ng c? nghe mùi r?u! Tôi di theo xin anh ta ch? cho tôi ca v?ng c?. Anh ta t?n t́nh ch? d?n, nhung tôi v?n ca v?ng c? gi?ng... Hà N?i, nghe t?c cu?i mu?n ch?t!

Ca v?ng c? không du?c, nhung tôi thu?ng th?c du?c v?ng c?. Nh?ng cô dào thuong Kim Chung, Thanh Nga; nh?ng kép d?c Hu?nh Thái, Ng?c Toàn là th?n tu?ng “ngày xua c̣n bé” c?a tôi. Chua h?t, lâu lâu có doàn hát b?i ? dâu không bi?t, d?n d?n Phú Th?nh trong xóm Vu?n Chu?i nhà tôi mà dóng tu?ng, tôi cung chen vào ng?i xúm xít bên c?nh m?y d?a b?n nhi d?ng con trai con gái trong xóm, ng?n ngo mà nghe dào kép di?n tu?ng, ḥ hét tung b?ng trên sân kh?u. Có m?t l?n tôi du?c ch? cho trái th?. Tôi b? trong túi r?i vào d́nh coi Hát B?i. Con nh? b?n hàng xóm lôi tôi ra, nó nói r?ng: “M?y dem trái th? vô dây, dào kép hát không du?c! Đem ra!” Tôi h?i nó t?i sao dem th? vô r?p th́ dào kép không hát du?c, nó tr? l?i ngon o: “Tao h?ng bi?t! Má tao bi?u dz?y!” Cho d?n bây gi? tôi v?n không bi?t t?i sao dem th? vô r?p th́ khi?n cho dào kép không hát du?c!

Có l?n tôi dă chia s? v?i b?n d?c: trên d?i này có ba lo?i ngh? si, ngh? si sáng tác, ngh? si tŕnh di?n và ngh? si thu?ng ngo?n. Tôi không làm du?c hai th? ngh? si trên, th́ làm ngh? si thu?ng ngo?n. Cung thú chán!

Mà d?ng tu?ng làm ngh? si thu?ng ngo?n th́ d?. Không dâu! Ḿnh ph?i có chút ki?n th?c v? cái b? môn ngh? thu?t dó, cu?c thu?ng ngo?n m?i th?m thía, m?i dem l?i cho ḿnh cái khoái c?m tuy?t v?i. Cách dây m?y nam, n? ngh? si Ng?c Bày, m?t vi?n viên và hu?ng d?n viên hát b?i hi?m hoi c̣n sót l?i, có bu?i nói chuy?n và tŕnh di?n ? khoa ngh? thu?t, d?i h?c UCLA. Ngh? si Ng?c Bày không hát b?i b?ng ti?ng Anh (!)cung nhu không di?n gi?i b?ng ti?ng Anh, nên khoa Ngôn Ng? và Van Hóa Đông Á g?i tôi sang d? thông d?ch. Tuy g?i là “d?ch,” song le ḿnh ph?i di?n gi?i thêm nhi?u d? các giáo su, quan khách và sinh viên M? hi?u cái ư ni?m v? hát b?i th́ h? m?i thu?ng th?c du?c cái tài c?a ngh? si Ng?c Bày. Th? là chuy?n này khi?n tôi m?t bi?t bao nhiêu th́ gi?! M?t m?t ti?p xúc v?i cô Ng?c Bày, m?t m?t t́m sách v?, tài li?u v? hát b?i d? t́m hi?u tru?c khi di?n gi?i cho ngu?i ta. M?t công, nhung ḿnh thu du?c m?t s? ki?n th?c. T? bu?i ?y, tôi hi?u b? môn hát b?i hon, trân tr?ng nó hon, và m?i khi du?c xem hát b?i th́ thích thú hon nhi?u.

Chuy?n t́m hi?u m?t b? môn ngh? thu?t mi?n Nam l?i x?y ra m?t l?n n?a, khi m?i dây tôi t́nh c? d?c cái qu?ng cáo v? tu?ng c?i luong H? Qu?ng “Hán S? Tranh Hùng,” s?p du?c n? ngh? si Phu?ng Mai và các b?n tŕnh di?n. Trang qu?ng cáo khi?n tôi d?ng ḷng tham! Đă bi?t chút ít v? v?ng c? và c?i luong, chút ít v? hát b?i, t?i sao ḿnh không t́m cách d? có thêm chút ít hi?u bi?t v? c?i luong H? Qu?ng nh??

Th? là tôi h?i b?n bè, t́m ra di?n tho?i c?a c?p ngh? si Phu?ng Mai-Tr?n Nh?t Phong. Đây là cái “kho ki?n th?c” v? c?i luong H? Qu?ng d? ḿnh khai khác. Tôi cung t́m nh?ng ngu?n tài li?u (r?t hi?m hoi) d? bù d?p thêm cho s? hi?u bi?t c?a ḿnh. Hôm nay tôi dem cái ḿnh bi?t du?c ra d? chuy?n tṛ v?i các b?n, nh?t là các b?n B?c K?! Ch?c là c̣n nhi?u thi?u sót, nhung bi?t ǵ nói n?y. Bi?t dâu v́ bài vi?t thi?u sót này, các tay c?i luong H? Qu?ng “nhà ṇi” xu?t hi?n, ch? giáo thêm cho th́ ḿnh l?i có co h?i h?c thêm.

 

C?i luong H? Qu?ng nghia là ǵ?

 

C?i luong th́ ch?c quư b?n dă bi?t r?i. Đó là m?t l?i hát tu?ng cách tân, ph?i h?p gi?a d?i tho?i b?ng gi?ng b́nh thu?ng v?i nh?ng ca di?u truy?n th?ng mi?n Nam, trong dó ch? y?u là v?ng c?. Khi nói tu?ng c?i luong là ngu?i ta thu?ng nghi d?n nh?ng tu?ng tích mang tính ch?t xă h?i, nhu “T́nh Anh Bán Chi?u,” “Đ?i Cô L?u,” ho?c mang tính ch?t dă s?, nhu “S?u Lên Ng?n C?,” “Ti?ng Tr?ng Mê Linh”...

S? th?t, có ba lo?i tu?ng c?i luong: xă h?i, dă s? và H? Qu?ng. T? Đi?n M? Wiki g?i “c?i luong H? Qu?ng” b?ng m?t tên n?a là “c?i luong tu?ng c?.” Cái tên này giúp ngu?i ta hi?u du?c t?ng quát v? n?i dung c?a lo?i h́nh ngh? thu?t tŕnh di?n này. “C?i luong H? Qu?ng” cung là c?i luong, nhung tu?ng tích d?a vào nh?ng tu?ng c?, mà thu?ng là tu?ng c? Trung Hoa. Có ngu?i nói r?ng ch? “H? Qu?ng” là do ch? “tu?ng c?” nói lái mà thành. Nhung “tu?ng c?” mà lái thành “h? qu?ng” th́ coi b? cái “lái” này nghe khá gu?ng ép!

Ngh? si Phu?ng Mai th́ gi?i thích r?ng: “‘Qu?ng’ dây là ‘Qu?ng Đông’ (Qu?ng Nam, Qu?ng Ngăi, Qu?ng Tr?... không có an nh?u ǵ trong cái “Qu?ng” này!) T?i sao l?i Qu?ng Đông mà không ph?i là nh?ng ‘Qu?ng’ kia? Thua, v́ tu?ng c?i luong H? Qu?ng ch?u ?nh hu?ng r?t l?n c?a tu?ng k?ch truy?n th?ng mi?n Qu?ng Đông.”

Th? c̣n H?? Không l? ông... H? Quư Ly có liên quan d?n c?i luong H? Qu?ng? Đuong nhiên là không r?i. Cung theo ngh? si Phu?ng Mai th́ “H?” là bi?n âm c?a “ḥ,” nghia là nh?ng di?u ca ti?ng hát. “H? Qu?ng” là di?u ca ti?ng hát mi?n Qu?ng Đông. Gi?i thích ch? “H? Qu?ng” theo cách c?a ngh? si Phu?ng Mai có v? l?t tai hon.

?nh hu?ng qua l?i gi?a b?n qu?c gia “d?ng van” (chia s? m?t s? quan ni?m van hóa) khi?n cho Vi?t Nam ch?u khá nhi?u ?nh hu?ng Trung Hoa trong ngôn ng?, van chuong, ngh? thu?t. Đi?m d?c bi?t là khi các truy?n tích Trung Hoa du?c các van si, thi si, ngh? si Vi?t Nam thu?t l?i hay di?n l?i, nó mang tính ch?t ngh? thu?t r?t d?c dáo c?a Vi?t Nam, mà truy?n tích khi ?y ch? là cái co h?i d? ngu?i ngh? si Vi?t Nam di?n t? cái hay, cái d?p, cái tuy?t di?u c?a ngôn ng?, ư tu?ng, tâm t́nh Vi?t Nam. C? Nguy?n Du nói chuy?n d?i cô Vuong Thúy Ki?u quê ? B?c Kinh, mà ngu?i d?c luôn luôn có c?m giác cô là ngu?i Vi?t Nam. C? nh?ng Kim Tr?ng, Thúc Sinh, T? H?i, S? Khanh, Tú Bà... d?u tr? thành ngu?i Vi?t Nam s?ng v?i tâm t́nh và cách x? th? Vi?t Nam tu?t. Ma Đ?m Tiên cung thành ma Vi?t Nam luôn! Chuy?n này cung x?y ra (tuy v?i m?c d? th?p hon) noi các ngh? si Vi?t Nam di?n tu?ng c?i luong H? Qu?ng.

 

Ngu?n g?c c?i luong H? Qu?ng Vi?t Nam nhu th? nào?

 

Đây là m?t lo?i h́nh ngh? thu?t ph?i h?p gi?a ba lo?i ngh? thu?t v?n có t? tru?c: c?i luong, tu?ng k?ch B?c Kinh và tu?ng k?ch Qu?ng Đông.

Cu?i th?p niên 1940 sang d?u th?p niên 1950, nh?ng ngh? si Phùng Há, Cao Long Ngà, Nam Ph? có d?p sang Qu?ng Đông h?c h?i cách nh?y múa (ti?ng nhà ngh? là “vu d?o”) c?a các ngh? si tŕnh di?n tu?ng k?ch truy?n th?ng ? dây. Các ngh? si này khi v? nu?c, dem áp d?ng “vu d?o” này trên sân kh?u, th?y thành công. Gi?a th?p niên 1950 sang d?u th?p niên 1960 (th?i k? chuy?n ti?p gi?a c?u hoàng B?o Đ?i và n?n Đ? Nh?t C?ng Ḥa do T?ng Th?ng Ngô Đ́nh Di?m lănh d?o), các ngh? si Khánh H?ng, B?y Hu?nh và Minh To l?n ṃ vào Ch? L?n, t́m d?n nh?ng gánh hát ngu?i Hoa, mua l?i m?t s? trang ph?c sân kh?u c?a h?. Nh?ng trang ph?c này r?t r?c r?, m?c vào, lên sân kh?u là dào, kép n?i b?t, làm cho sân kh?u cung r?c r? theo. Hai ngh? si này cung h?c h?i t? các gánh hát ngu?i Hoa nh?p di?u tr?ng, b?t ngu?n t? cách di?n tu?ng c?a phái B?c Kinh. Ti?ng tr?ng r?n ră giúp cho bu?i tŕnh di?n thêm tung b?ng náo nhi?t. Ti?ng tr?ng c̣n có tác d?ng thay d?i tâm t́nh khách xem tŕnh di?n, tùy theo nh?p di?u nhanh, ch?m, cách ng?t quăng c?a nó. Các ngh? si cung h?c m?t s? cách hát theo di?u Qu?ng Đông.

Tr? v? sân kh?u Vi?t Nam, các ngh? si Khánh H?ng, B?y Hu?nh, Minh To (sau th? h? Phùng Há, Cao Long Ngà, Nam Ph?) pha di?u hát H? Qu?ng vào các tu?ng c?i luong. V? sau, khi khán gi? có v? ch?p nh?n, c?i luong H? Qu?ng tr? thành m?t b? môn riêng, v?i nh?p tr?ng, di?u hát và y trang B?c Kinh, Qu?ng Đông, ph?i h?p v?i cách hát c?i luong và ca v?ng c?. C?i luong H? Qu?ng có nhi?u uu th? trên sân kh?u. V? y trang r?c r? và cách di?n b?ng “bi?u tu?ng” th́ không thua ǵ hát b?i, nhung hát b?i l?i khó nghe, khó hi?u, trong khi dào kép trong c?i luong H? Qu?ng th́ nói ít, di?n nhi?u, khi hát th́ hát theo l?i v?ng c? và m?t s? làn di?u c?a c?i luong r?t d? nghe, có hát theo di?u Qu?ng Đông th́ di?u ?y nghe cung l?t tai. Đ?c bi?t, c?i luong H? Qu?ng l?i có “vu d?o,” t?c là cách dua tay, dá chân theo nh?p di?u nhu múa, mà là múa vơ, nên gây hào h?ng trên sân kh?u. Khán gi? thu?ng có th? không bi?t rơ, nhung con nhà vơ ng?i thu?ng th?c dào, kép s? d?ng “vu d?o” d?u bi?t du?c dào, kép ?y tŕnh d? t?i dâu.

Cung trong th?p niên 1960, có phong trào phim Đài Loan du nh?p Vi?t Nam qua nh?ng b? phim c?a hăng s?n xu?t Show Brothers v?i lo?i nh?c Đài Loan. Nh?ng phim này cung làm khán gi? Vi?t Nam say mê. M?t s? âm di?u nh?c Đài Loan li?n du?c dua vào sân kh?u c?i luong. Lúc ?y tu?ng c?i luong H? Qu?ng có v?... h? qu?ng l?m r?i! Nghia là v́ các di?u hát l?n l?n lung tung, nó phát tri?n, nhung h?u nhu không d?nh hu?ng, không có h? th?ng. R?t may khi ?y có m?t nhân v?t d?c bi?t xu?t hi?n, dó là ông Hoàng H?u B́nh (gi?i sân kh?u g?i ông là ông Há Th?u). Ông này v?n là m?t kép chánh trong sân kh?u H?ng Kông, sau l?n tu?i, sang Vi?t Nam, dánh dàn cho doàn Minh To-Khánh H?ng. Ông Hoàng H?u B́nh sau v? d?u quân doàn Hu?nh Long và có công h? th?ng hóa các bài hát theo t?ng lo?i: B?c Phái (B?c Kinh), Qu?ng Đông, Đài Loan... Đoàn Hu?nh Long khi di?n tu?ng c?i luong H? Qu?ng th́ nghiêng v? khuynh hu?ng B?c Kinh, ch? y?u v? “vu d?o” và nh?p tr?ng; c̣n doàn Khánh H?ng th́ có khuynh hu?ng Qu?ng Đông, d? ư hon d?n di?u hát. Dàn nh?c c?a khuynh hu?ng B?c Kinh cung khác dàn nh?c c?a khuynh hu?ng Qu?ng Đông. Trong khi dàn nh?c khuynh hu?ng B?c Kinh d? s? và c?ng k?nh gi?ng nhu m?t dàn “orchestra” Tây Phuong th́ dàn nh?c khuynh hu?ng Qu?ng Đông g?n nh? v?i nam, b?y nh?c khí c? truy?n. Cách hóa trang c?a hai bên cung khác nhau: sân kh?u B?c Kinh tô v? m?t dào, kép v?i nh?ng nét tr?ng, d?, den bi?u tu?ng khi?n cho khuôn m?t “sân kh?u” khác h?n khuôn m?t d?i thu?ng. Sân kh?u Qu?ng Đông gi? khuôn m?t d?p t? nhiên c?a dào kép, ch? tô son, thoa ph?n cho d?p hon thôi.

Tính theo th? h? th́ nh?ng ngh? si lăo thành Nam Ph?, Phùng Há, Cao Long Ngà là th? h? th? nh?t. Cho d?n n? ngh? si Phu?ng Mai th́ dă là th? h? th? nam r?i. Tuy các th? h? có n?i ti?p nhau d? phát tri?n b? môn, nhung d?c thù c?a c?i luong H? Qu?ng cho d?n nay v?n du?c ǵn gi?.

Có th? nói dây là m?t b? môn ngh? thu?t sân kh?u Vi?t Nam có m?t ngu?n g?c khác ph?c t?p: c?i luong, hát b?i, sân kh?u B?c Kinh, sân kh?u Qu?ng Đông, nh?c Vi?t Nam truy?n th?ng, nh?c Đài Loan, vơ thu?t B?c Phái... Tuy nhiên, qua cách tŕnh di?n c?a các ngh? si Vi?t Nam, t?t c? các lo?i h́nh ngh? thu?t này ph?i h?p nhu?n nhuy?n v?i nhau, t?o thành m?t s?c thái riêng. Khán gi? thu?ng th?c m?t v? tu?ng di?n theo l?i c?i luong H? Qu?ng nh́n th?y ngay là nó r?t Vi?t Nam, không l?n v?i ca k?ch Trung Hoa du?c. Đó là cái tài c?a ngu?i ngh? si, mà dó cung là cái d?c thù c?a van hóa Vi?t Nam, dón nh?n cái c?a ngu?i, nhung bi?n hóa nó, thang ti?n nó d? nó hay hon, d?p hon mà l?i có tính ch?t Vi?t Nam.

Ít hôm n?a thôi, khách m? di?u s? du?c thu?ng th?c tài di?n xu?t c?a n? ngh? si Phu?ng Mai cung nhu các di?n viên khác trong v? “Hán S? Tranh Hùng.” Khi ?y, chúng ta s? th?y tu?ng tích th́ c?a Trung Hoa, nhung các di?n viên khi tr? tài ngh? th́ l?i r?t Vi?t Nam.
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here