NGÔ Ð?NG

“Don’t borrow trouble” là chi?n d?ch khuy?n cáo gi?i tiêu th? ph?i t?nh táo khi di vay ti?n d? d?ng b? luà g?t, ho?c ít nh?t l?i d?ng s? thi?u hi?u bi?t d? b? móc túi thêm m?t s? ti?n.

Ð?nh ch? tài chính liên bang Freddie Mac ph?i h?p cùng liên doàn các thành ph? Hoa K? dua ra m?t chi?n d?ch v?a giáo d?c vuà ngan ch?n nh?ng hành d?ng l?i d?ng các s? thi?u hi?u bi?t c?a gi?i tiêu th? d? “móc túi”.

Chi?n d?ch “Ð?ng vay mu?n r?c r?i” hi?n dã có m?t ? trên 1,000 thành ph? l?n Hoa K? mà vùng qu?n Cam ngu?i ta có th? liên l?c v?i van phòng d?t t?i Los Angeles.

T?i sao l?i có chi?n d?ch này?

H?u h?t các ngân hàng, các nhà tài tr? d?u kinh doanh d?ng d?n và ngay th?ng. Nhung cung có m?t s? công ty áp d?ng các k? thu?t áp l?c d?i v?i khách hàng d? nh? dó h? ki?m du?c nhi?u ti?n hon m?t cách b?t h?p pháp, ho?c ít nh?t khó có th? ch?ng minh du?c r?ng h? “không dàng hoàng”.

Th?t s?, ngay ? nh?ng công ty l?n ho?c các van phòng môi gi?i tài tr? di? ?c, bên c?nh nh?ng ngu?i chân th?t cung có nh?ng ngu?i khác s?n sàng l?i d?ng s? ngu d?t c?a khách hàng d? làm l?i thêm cho cá nhân h?. Ngh? môi gi?i d? lãnh ti?n hoa h?ng (commission) luôn luôn g?n li?n s? ti?n ki?m du?c t? l? thu?n v?i l?i t?c mà ngu?i dó (agent/broker) dem v? cho công ty.

B?i v?y, gi?i tiêu th? càng có ki?n th?c cao bao nhiêu, nh?ng ngu?i làm an b?t chính càng ít có co h?i l?m d?ng hay “b?t n?t”. Ðó là ý tu?ng can b?n d? cho chi?n d?ch “Don’t borrow trouble” du?c phát d?ng.

Th? nào là cho vay ti?n ki?u b?t chính?

Tuy không du?c xác d?nh b?ng m?t d?o lu?t liên bang v? các hình th?c cho vay b?t chính, các ti?u bang thu?ng có s? d?nh nghiã không gi?ng nhau v? hình th?c cho vay ki?u b?t n?t ngu?i tiêu th? (predatory or abusive lending practices). T?u chung, nh?ng hình th?c dó có th? bao g?m trong các hành vi t?m k? sau dây:

H?i thúc ngu?i ta tái tài tr? l?i món n? ch? sau m?t th?i gian ng?n trong khi l?y các l? phí cao hon bình thu?ng.

Bao g?m trong các ti?t m?c l? phí mà con n? ph?i tr?, g?m nh?ng th? nhu b?n hi?m tín d?ng và nhi?u th? l? phí th?t s? con n? không c?n ph?i tr? ti?n và cung không gi?i thích cho khách hàng m?t cách minh b?ch.

L?y các kho?n l? phí cao hon và ép khách hàng l?y lãi su?t cao hon, trong khi ngu?i ta d? di?u ki?n d? du?c vay ti?n v?i m?c lãi su?t th?p hon và l? phí nh? hon.

Ngu?i ta, ph?n dông, không bi?t r?ng mình dã “làm c? ch? d?p” cho t?i khi dem so sánh b?n h?p d?ng vay n? c?a mình v?i các b?n h?p d?ng khác cùng nh?ng d? ki?n vay n? tuong t?. Trong r?t nhi?u tru?ng h?p, khách hàng cung di tìm hi?u ? m?t s? noi khác nhung ch? bi?t ra du?c s? th?t khi c?n ngày ph?i ký gi?y n?. N?u không ch?p nh?n các di?u ki?n du?c dua ra, ngu?i ta không vay du?c s? ti?n d? l?y can nhà dã ký h?p d?ng d? mua. Chuy?n này x?y ra không ph?i hi?m hoi trong k? ngh? tài tr? d?a ?c.

Làm sao tránh?

Ð? tránh roi vào các tru?ng h?p nhu v?y, theo s? khuy?n cáo cu? co quan Freddie Mac, gi?i tiêu th? nên luu ý các di?m sau dây:

Nghiên c?u và tham kh?o r?ng rãi: Thay vì ch? ti?p xúc v?i m?t van phòng hay m?t ngân hàng, ngu?i ta nên liên l?c v?i ít nh?t là 3 nhà tài tr? khác nhau. Cung c?p các d? ki?n c?n thi?t v? can nhà dang mua, s? ti?n mu?n vay, l?i t?c, tình tr?ng n? n?n lo?i chuong trình tài tr? mình mu?n. H?i càng nhi?u câu h?i càng t?t. Lãi su?t là bao nhiêu, lãi su?t “khoá” ngay t? lúc làm don xin vay hay ph?i d?i t?i khi h? so xin vay du?c ch?p thu?n m?i du?c “khoá” lãi su?t. Ð?ng th?i, l? phí vay n? g?m nh?ng th? gì. B?n ph?ng d?nh phí t?n vay n? (Estimate closing cost) cách bi?t th? nào so v?i b?n chi?t tính phí t?n th?t s? khi ký gi?y t? vay n?. M?t chuyên viên tài tr? ph?i n?m v?ng du?c di?u này vì dó là ngh? ki?m an cu? h?.

Tránh các tru?ng h?p qu?ng cáo nh?ng chuong trình vay n? có lãi su?t th?p d?c bi?t khó có th? có trên th? tru?ng (too good to be true). Trên báo, trên Internet ho?c thu g?i t?i nhà, nhi?u nhà tài tr? qu?ng cáo chuong trình vay n? 30 nam v?i lãi su?t c? d?nh ch? có 5.5% trong khi lãi su?t th? tru?ng là 6.5%. Nên nh?, các tay “predator” ch? có th? an th?t du?c các con m?i ng? ngh?ch. N?u ngu?i ta qu? quy?t v?i quí v? là s? th?t, hãy dòi h? ph?i vi?t xu?ng trên gi?y tr?ng m?c den t?t c? m?i th? chi ti?t t? lãi su?t d?n các lo?i l? phí. Thông thu?ng, ngu?i ta h? lãi su?t xu?ng bên du?i m?c dang có trên th? tru?ng, nhung l?i l?y các lo?i l? phí cao hon r?t nhi?u d? bù l?i. Có th? g?i dó là các lo?i “v? dua và v? duà” (tránh v? dua g?p v? duà).

Hãy s? d?ng s? ti?n equity m?t cách c?n th?n. Khi tr? giá can nhà tang lên theo th?i gian, ngu?i ch? can nhà th?y ph?n tr? giá tài s?n cu? mình n?m trong can nhà (equity) dùn lên mãi. Không m?y ai không c?m th?y hãnh di?n và vui su?ng khi bi?t r?ng, h?i dó, mình mua can nhà có $150,000 mà bây gi?, bán d? di cung du?c $500,000. S? cám d? cu? các lo?i qu?ng cáo nhi?u khi cung không “nh?n” du?c. B?y v?y, có nh?ng ngu?i không ph?i ch? “moi” trong dó ra m?t l?n, mà nhi?u l?n “equity loan”. H?u qu?, ph?n tr? giá cu? mình trong can nah2 m?i ngày m?t ít di dã dành, l?i ph?i tr? thêm ti?n l?i hàng tháng, và m?i l?n vay n? l?i t?n ti?n “points” và nhi?u th? phí kho?n vay n? khác.

Ð?ng vay n? nhi?u hon nhu c?u kh?n thi?t. Khi c?n m?t s? ti?n dùng vào vi?c gì dó t? tr? giá can nhà, không nên vay quá s? ti?n mà mình c?n d?n. Chuyên viên tu v?n tài chính khuy?n cáo nhu th?. Nh? dó, ph?n “equity” cu? mình trong can nhà lúc nào cung du?c b?o v? và tang tru?ng theo th?i gian.

Th?t ra “Don’t borrow trouble” không ph?i là chi?n d?ch m?i l?. Nó dã có t? nam 2001 mà chúng tôi vi?t ra dây nhu m?t s? nh?c nh? d? quí v? ch? nhà ho?c qúi v? dang có ý d?nh mua nhà thêm c?nh giác và t? võ trang cho mình, tránh du?c các tru?ng h?p b? “an hi?p” ho?c t?i t? hon b? “moi túi”.

Ngoài d?a ch? tr?c ti?p cu? co quan liên bang là www.freddiemac.com, du?i dây là danh m?c cu? m?t s? co quan mà quí v? có th? liên l?c trên Internet, ho?c d?n t?n noi, d? tìm hi?u thêm v? chuong trình này.