Nguy?n Xuân Nghia

M?t cu?c chi?n nam nam s?p lan vào Hoa K?. Có sao dâu!

Cu?c chi?n ?y kh?i s? t? nam 2003, sau nam nam khói l?a mù tr?i s? làm rung chuy?n nu?c M?.

Nhung, dân M? b?t c?n...

H? tu?ng r?ng h? dã bi?t, và d?ng Dân Ch? s? có gi?i pháp sau khi d?c c? cu?i nam nay. H? tu?ng r?ng dó là cái gân gà c?a Bush, nu?t vào không xong mà nh? ra ch?ng du?c. Dân Hoa K? thu?ng nghi r?ng cu?c chi?n này g?m có tình tr?ng “n?i chi?n” gi?a các phe không d?i tr?i chung mà v?n có th? sát cánh t?n công th?ng vào chính quy?n trung uong. Là cu?c chi?n t?i Iraq.

S? th?t l?i không xa xôi nhu v?y, và ? g?n l?a mà dân M? v?n chua th?y rát m?t.

Ðó là cu?c chi?n t?i Mexico, ? bên kia biên gi?i...

N?u có h?i r?ng Edgar Millan Gomez là ai, có l? da s? dân M? k? c? các chính khách cung ch?ng bi?t.

Ông ta là viên ch?c an ninh cao c?p nh?t trong chính quy?n liên bang Mexico - hãy tu?ng tu?ng d?n m?t ngu?i nhu giám d?c FBI hay DEA - và có nhi?m v? di?t tr? các t? ch?c buôn l?u ma túy t?i mi?n Nam Hoa K?. Millan Gomez d?t nhi?u thành tích chói l?i, n?i b?t nh?t vào d?u nam nay là vi?c b?t gi? m?t trong m?y tay trùm ma túy cùng nhi?u th? h? khét ti?ng c?a “d?i gia” Sinaloa.

Mùng tám v?a qua, Millan Gomez g?c ngã khi tr? v? tu gia ? th? dô Mexico City vào m? sáng. B? ghim tám viên d?n trong mình, theo ki?u hành quy?t c?a dân chuyên nghi?p.

Tru?c d?y m?t tu?n, m?t d?ng nghi?p c?a Millan Gomez, giám d?c di?u tra c?a T?ng Nha C?nh Sát Roberto Velasco Bravo cung lãnh d?n vào d?u. Hung th? dùng súng có ?ng hãm thanh d? h? sát m?t nhân viên cao c?p c?a co quan di?u tra t? ch?c ma túy, và th?c hi?n di?u ?y vào lúc n?a dêm ngay gi?a th? dô.

Millan Gormez và Velasco Bravo là hai viên ch?c cao c?p trong s? 400 nhân viên công l?c dã b? thanh toán t? c? nam nay. Con s? ?y ch? b?ng m?t ph?n mu?i c?a các n?n nhân trong m?t cu?c chi?n dang lên t?i cao d? ? bên kia biên gi?i, m?t s? th?t còn cao hon lính M? t?i Iraq. Ði?u dáng chú ý là các t? ch?c ma túy không n? súng tháo ch?y khi b? truy lùng trong khu v?c ho?t d?ng hi?m tr? c?a h? mà di vào th? dô ti?n hành t?i ác và nh?m vào nh?ng ngu?i ch? huy. V?a tr? thù v?a d?n m?t nh?ng ai mu?n làm anh hùng tr? gian di?t b?o.

Nhung, d?y m?i ch? là m?t n?i c?a tr?n chi?n ma túy t?i Mexico.

Nhu trong m?i chuy?n chính tr? kinh t? trên d?i, kh?i d?u ph?i là d?a du, sau dó là dân s? h?c!

Ngu d?i gia ma túy

Hãy nói v? kinh t? dã.

Thành viên c?a Th?a U?c T? Do M?u D?ch B?c M? NAFTA (cùng Hoa K? và Canada), Mexico là qu?c gia có tram tri?u dân, m?t n?n kinh t? d?ng hàng th? 14 c?a th? gi?i. Nam ngoái, Mexico xu?t c?ng qua M? m?t s?n lu?ng tr? giá 210 t? M? kim và nh?p c?ng 136 t? hàng hóa d?ch v? t? Hoa K?. Ðây là k?t qu? ho?t d?ng c?a c? tri?u doanh nghi?p l?n nh? c?a hai nu?c.

Cung v? kinh t?, các t? ch?c ma túy thì d?t doanh thu 40 t? dô la, da s? là nh? th? tru?ng M?. Ðây là ngu?n thu r?t l?n - 20% t?ng s? xu?t c?ng vào M?, hay 50% t?ng s?n lu?ng c? nam c?a Vi?t Nam - t?p trung vào m?t nhóm nh? các co s? kinh doanh t?i ác.

V? v? trí d?a du và dân s? kinh doanh, Mexico là “tr?m trung chuy?n” r?t nhi?u m?t hàng tai h?i nhu ma túy, võ khí, hàng l?u hay di dân b?t h?p pháp t? c? l?c d?a Trung Nam M? vào Hoa K?. N?u ch?u khó theo dõi, ngu?i ta bi?t là 65% di dân nh?p l?u vào M? là t? Mexico. Nhung không ch? có v?y. Làm ch? du?c th? tru?ng này là có l?i l?n. Mu?n làm ch? thì ph?i kh?ng ch? du?c vùng biên gi?i M?-M?, m?t khu v?c kéo dài hon ngàn cây s? và tr?i r?ng t? California t?i Texas, t? Thái Bình Duong qua V?nh M? Tây Co.

Ðây là m?c tiêu c?a các d?i gia ma túy, các “drug cartels”.

Ðó là cánh Sinaloa ho?t d?ng trong t?nh cùng tên, làm ch? tình hình ti?p c?n v?i v?nh California và vùng duyên h?i vào M?. Ðó là cánh “Gulf Cartel”, dang ki?m soát biên gi?i M? M? t?i hu?ng Ðông. Hay nhóm Tijuana v?a tàn l?i và m?t ph?n l?c lu?ng b? sát nh?p vào cánh Sinaloa. M?t ph?n dang tái t? ch?c thành m?t nhóm m?nh danh là Juarez.

Hai d?i gia l?n nh?t là Sinaloa, tác gi? c?a các v? thanh toán nhân viên công l?c t?i th? dô, và Gulf, m?t t? ch?c có m?y ngàn tay súng trong l?c lu?ng “dân quân” Los Zetas, n?i danh vì tuy?n m? tay em b?ng b?ng qu?ng cáo bill board trên xa l?, và bi?u duong thành tích trên Internet d? uy hi?p (các) d?i phuong!

T? 2003 d?n nay, b? máy an ninh Mexico tan rã d?n vì n?i chi?n ma túy. Các t? ch?c t?i ác không ch? thanh toán d? tr? thù hay kh?ng b? nhân viên an ninh mà còn dàn tr?n di?t nhau h?u làm ch? hành lang dua ma túy và nhi?u t? n?n khác vào Hoa K?.

Chicago trên dòng Rio Grande

Khi tranh c? nam 2006, T?ng Th?ng Felipe Calderon ch? truong th?ng tay di?t tr? n?n chi?n tranh ma túy gi?a các t? ch?c t?i ác. Sau khi d?c c?, ông tang phái 30 ngàn quân tinh nhu? nh?t lên mi?n B?c d? ki?m soát vùng biên gi?i v?i Hoa K?, d?a bàn ho?t d?ng c?a các d?i gia ma túy. Bây gi?, các d?i gia dã ra kh?i h?u c? mà tung hoành ngay t?i th? dô và tri?t h? nh?ng ai c?n tr? ho?t d?ng c?a h?.

Trong ngành ngh? ma qu?, các t? ch?c t?i ác t?t nhiên dã r?i ti?n mua chu?c nhân viên công l?c. Tham nhung là d?ng lõa c?a t?i ác, ngu?i Hà N?i cung bi?t chuy?n ?y! Chuy?n ?y, dân M? t?i Chicago vào th?i c?m ru?u hay Al Capone cách dây tám ch?c nam cung có th? bi?t. Và dân New York th?i các b? già Mafia t?t nhiên cung bi?t.

Nhung s? th? t?i Mexico l?i dáng ng?i g?p tram.

Khi nh?ng ngu?i c?m d?u h? th?ng an ninh l?i b? b?n h?, cán cân thang b?ng gi?a l?i nhu?n và r?i ro dang l?ch d?n: tr? gian di?t b?o là m?t ngh? r?i ro, và anh hùng d? b? y?u t?. Ch?ng vì máu tham, hay tham nhung, mà vì e s? cho s? an toàn c?a b?n thân và gia dình, b? máy c?nh sát công an c?a Mexico có th? l?ng l? t? gi?i gi?i.

Nhu nhi?u t? ch?c hay qu?c gia khác trong l?ch s? và trên th? gi?i, chính quy?n Mexico dang g?p hi?n tu?ng dó, là khi chính quy?n thúc th? và không ki?m soát du?c t?i ác. Xã h?i trôi vào phân hóa trong m?t “tr?t t?” khác: lu?t l? nhà nu?c không dáng s? b?ng b?o l?c c?a k? gian. M?t bi?n thái c?a hi?n tu?ng kh?ng b?. Hay lu?t r?ng.

Chúng ta dang ch?ng ki?n tình tr?ng vô lu?t pháp c?a Chicago th?i xua, trên m?t quy mô l?n, t?i m?t qu?c gia dù sao cung có dân ch? và khá th?nh vu?ng, ngay t?i mi?n Nam Hoa K?.

N?u chính quy?n Mexico tu?t tay thì n?n “ung thu ma túy” s? lan vào M?. Dân chúng Hoa K? ít chú ý d?n hi?n tu?ng dó nên không nh? r?ng T?ng Tru?ng Qu?c Phòng M? Robert Gates dã ph?i dích thân qua Mexico th?o lu?n vi?c ph?i h?p hành quân khi chính quy?n Calderon dang cân nh?c gi?a vi?c b?o v? biên cuong hay chuy?n quân v? phòng th? kinh dô.

Ch?ng l? M? ph?i dua quân qua biên gi?i d? v?a giúp d?ng minh kiêm láng gi?ng v?a b?o v? tr?t t? trong cuong th? c?a mình?

Hoa K? không d?n n?i t? nhu v?y.

Mà có khi còn t? hon.

C?u h?a d?t nhau

Là m?t c?u th?ng d?c c?a Texas, T?ng Th?ng Bush t?t nhiên chú ý d?n tình hình Mexico và d? xu?ng “Sáng ki?n Merida”, du?c thông báo ngày 22 tháng 10 nam ngoái khi g?p g? T?ng Th?ng Calderon c?a Mexico.

Ðây là k? ho?ch h?p tác v? an ninh gi?a Hoa K? và Mexico cùng các qu?c gia Trung M? nh?m di?t tr? nguy co ma túy và t?i ác trong khu v?c. Theo k? ho?ch, Hoa K? s? vi?n tr? m?t t? 400 tri?u trong nhi?u nam cho Mexico c?i ti?n h? th?ng k? thu?t an ninh và c? lu?t pháp, trong dó 500 tri?u s? du?c gi?i ngân theo th? t?c kh?n c?p trong tài khóa 2008 d? tang cu?ng quân c?, c?i ti?n phuong ti?n di?u tra và hu?n luy?n k? thu?t.

Nói cho phu phàng, khi nhà hàng xóm b? cháy và có th? lan qua nhà mình, M? s?n sàng r?ng chi theo ki?u “c?a di thay ngu?i”.

Nhung, ông Bush d?i mu c?u h?a l?i không ng? là mình b?... x?t nu?c vào m?t.

Ngôi nhà M? dang ngùn ng?t cháy, ông d? ngh? h?p tác d? d?p t?t dám cháy, Qu?c H?i trong tay d?ng Dân Ch? l?i ph?n d?i. Lý do là n?n móng c?a ngôi nhà dó vi ph?m lu?t l? xây c?t, vì Mexico có t? v?t r?t n?ng v?... nhân quy?n. Ð?ng sau d?ng Dân Ch?, nghi?p doàn AFL-CIO là m?t th? l?c tranh d?u r?t m?nh d? d? kích chính quy?n Calderon là b?o th?, vi ph?m nhân quy?n. Và yêu c?u dình hoãn sáng ki?n ch?a cháy c?a Bush!

Nam nay là m?t nam tranh c? t?i M?, nhi?u d?i bi?u dân c? c?a d?ng Dân Ch? d?u c?n t?i s? y?m tr? c?a AFL-CIO và chi nhánh công nhân ngành thép United Steelworkers v? ngu?i và c?a nên h? b?c xuôi theo quan di?m ?y. Ð?ng d?u là Ngh? Si Chris Dodd c?a Connecticut, m?t ?ng viên t?ng th?ng h?t, và Ngh? Si Patrick Leahy c?a Vermont. Hai ?ng c? viên t?ng th?ng là Hillary Clinton và Barack Obama thì kín dáo d?ng qua m?t bên. Nhung h? ?n ào d? kích Th?a U?c T? Do Ngo?i Thuong Hoa K? dã ký k?t v?i Columbia, cung vì lo?i lý do tuong tr?.

Columbia là m?t x? dang ph?c h?i t? tình tr?ng tan rã vì ma túy và là m?t d?ng minh chí thi?t c?a M? bên c?nh x? Venezuela! C? hai qu?c gia d?ng minh, m?t thì v?a thoát kh?i n?n cháy nhà vì ma túy - do m?t sáng ki?n h?p tác tuong t? c?a T?ng Th?ng Bill Clinton vào nam 2000 - và m?t thì s?p chìm trong bão l?a, c? hai d?u b? Qu?c H?i Dân Ch? hài t?i vì chuy?n không dâu. Ð? ngh? c?p phát 500 tri?u vi?n tr? dã b? phe Dân Ch? c?t m?t 90%! Columbia thì coi nhu không có hi?p d?nh t? do m?u d?ch, nh? th? thu?t ngh? tru?ng c?a Ch? T?ch H? Vi?n Nancy Pelosi, dù hi?p d?nh ?y s? giúp cho M? xu?t c?ng nhi?u hon vào x? này...

Và c? hai ?ng c? viên t?ng th?ng c?a d?ng d?u nh?t trí xét l?i Th?a U?c NAFTA dã thi hành t? nam 1994 nên gây khó ch?u không ít cho Mexico và dân M?.

?ng c? viên duy nh?t có quan di?m rõ r?t v? v? cháy nhà hàng xóm là Ngh? Si John McCain. Ông b? cánh h?u d?ng C?ng Hòa d? kích là quá d? dãi v?i di dân nh?p l?u, và b? cánh t? d?ng Dân Ch? m?t sát là ?ng h? Bush - m?t t?i r?t n?ng - vì d?ng ý v?i sáng ki?n Merida.

Du?ng nhu ch?t tay d?ng minh dã thành m?t truy?n th?ng c?a d?ng Dân Ch?. Nhung l?n này, khi c?t tay c? láng gi?ng g?n mà l?i dòi dàm phán v?i k? thù ? xa, d?ng Dân Ch? dang chu?c h?a cho nu?c M?. Ngoài nh?ng ai dang e ng?i n?n ma túy, c? tri g?c Latino t?t nhiên cung ph?i xét l?i s? sáng su?t k? l? ?y!

Sau d?o lu?t canh nông du?c Qu?c H?i Hoa K? bi?u quy?t tu?n tru?c (xin xem l?i bài “Canh Nông C?n” trên c?t bào này tu?n tru?c) làm x? Brazil n?i dóa, vi?c Qu?c H?i dòi bóp ngh?t “Sáng ki?n Merida” là m?t s? t?i tam khác khi?n Mexico mu?n diên d?u.

Nhìn t? bên ngoài, ai không th?y s?!