Bác Si Nguy?n Tr?n Hoàng

M?c này ch? nh?m gi?i dáp các th?c m?c v? s?c kh?e có tính cách t?ng quát. Cho các v?n d? c? th?, chi ti?t, c?a t?ng b?nh nhân, xin liên l?c tr?c ti?p v?i bác si d? du?c tham khám tr?c ti?p.

H?i: Ngu?i l?n có c?n chích ng?a nhu tr? em không? Ngoài vi?c chích cúm hàng nam, còn nh?ng lo?i thu?c ng?a nào khác có th? giúp phòng b?nh ? ngu?i l?n?

Ðáp:

H?i trung tu?n Tháng Mu?i nam 2007, H?i Ð?ng C? V?n V? Ch?ng Ng?a Hoa K? (Advisory Committee on Immunization Practices - ACIP) dã công b? c?p nh?t hu?ng d?n v? ch?ng ng?a ? ngu?i l?n cho giai do?n t? Tháng Mu?i nam 2007 d?n h?t Tháng Chín nam 2008.

Hu?ng d?n này cung dã du?c chu?n thu?n b?i H?i Các Bác Si Gia Ðình Hoa K? (American Academy of Family Physician), H?i Các Bác Si S?n Ph? Khoa Hoa K? (American College of Obstetricians and Gynecologist), và H?i Các Bác Si Hoa K? (American College of Physicians).

C?n chú ý là hu?ng d?n này ch? cho ngu?i l?n, t?c là t? 19 tu?i tr? lên. Hu?ng d?n ch?ng ng?a cho l?a tu?i du?i 19 tu?i du?c x?p vào lo?i chích ng?a cho tr? em.

Theo hu?ng d?n v?a m?i du?c c?p nh?t này, m?t cách tóm t?t, sau dây là nh?ng thu?c ch?ng dang du?c khuy?n cáo cho ngu?i l?n, d?a theo l?a tu?i.

- Tetanus, diphtheria, pertussis (Td/Tdap-u?n ván, b?ch h?u, ho gà).

- Human papilloma virus (HPV-ch?ng ng?a ung thu c? t? cung).

- Measles, mump, rubella (s?i, quai b?, s?t h?ng ban rubella).

- Varicella (trái r?).

- Influenza (cúm -ch? ng?a cúm ch? không ph?i ng?a c? c?m và cúm).

- Pneumococcal (polysaccharide-ng?a viêm ph?i - ch? không ph?i lao ph?i).

- Hepatitis A (viêm gan do siêu vi trùng viêm gan A).

- Hepatitis B (viêm gan do siêu vi trùng viêm gan B).

- Meningococcal (viêm màng não).

- Zoster (gi?i leo).

Measles, mump, rubella (MMR-s?i, quai b?, s?t h?ng ban rubella)

Nh?ng ngu?i sinh tru?c nam 1957 có th? du?c coi nhu dã có mi?n nhi?m (có s?c d? kháng) v?i s?i. Nh?ng ngu?i sinh t? nam 1957 tr? v? sau, n?u không có ch?ng ch? d?nh (t?c là nh?ng tình tr?ng mà vi?c ch?ng thu?c này có th? gây nguy hi?m cho b?nh nhân), n?u chua t?ng ch?ng ng?a s?i, n?u chua t?ng b? s?i, ho?c không có xét nghi?m ch?ng t? dã có mi?n nhi?m v?i s?i, thì c?n ch?ng ng?a ít nh?t là m?t mui.

M?t mui th? nhì du?c khuy?n cáo trong các tru?ng h?p d?t bi?t nhu dang ti?p xúc v?i ngu?i b? s?i, dã t?ng chích ng?a v?i lo?i thu?c ch?ng ch? t?o b?ng virus ch?t (thu?c hi?n t?i ch? t?o t? virus s?ng, du?c làm y?u di), ho?c du?c ch?ng ng?a v?i thu?c không bi?t là lo?i nào trong kho?ng t? 1963-1967, nh?ng nhân viên làm vi?c trong co s? y t?, nh?ng ngu?i d?nh di du l?ch qu?c t?...

Nh?ng ngu?i sinh tru?c nam 1957 có th? du?c coi nhu dã có mi?n nhi?m v?i quai b?. Nh?ng ngu?i sinh t? nam 1957 tr? v? sau, n?u không có ch?ng ch? d?nh, n?u chua t?ng ch?ng ng?a quai b?, n?u chua t?ng b? s?i, ho?c không có xét nghi?m ch?ng t? dã có mi?n nhi?m v?i s?i, thì c?n ch?ng ng?a m?t mui.

M?t mui th? nhì du?c khuy?n cáo trong các tru?ng h?p d?t bi?t nhu nh?ng ngu?i trong m?t l?a tu?i nào dó dã t?ng b? ?nh hu?ng b?i m?t d?t lan tràn c?a b?nh quai b?, nh?ng nhân viên làm vi?c trong co s? y t?, nh?ng ngu?i d?nh di du l?ch qu?c t?...

Rubella du?c khuy?n cáo cho các ph? n? không bi?t rõ mình dã có t?ng du?c ch?ng ng?a rubella hay chua. Cho nh?ng ph? n? trong l?a tu?i còn sinh s?n du?c (childbearing age), dù là ? l?a tu?i nào, cung c?n ki?m tra xem co th? dã có s?c d? kháng v?i rubella hay chua, và c? v?n v? các d? t?t b?m sinh c?a các em bé du?c sinh ra b?i các bà m? b? rubella.

Varicella (trái r?)

T?t c? ngu?i l?n chua có b?ng ch?ng là dã có mi?n nhi?m v?i virus trái r? nên du?c chích 2 li?u thu?c ch?ng trái r?, ngo?i tr? tru?ng h?p h? có ch?ng ch? d?nh (t?c là các tru?ng h?p mà vi?c dùng thu?c có th? gây nguy hi?m cho ngu?i dùng ho?c bào thai, nhu là ngu?i dang có b?u hay d? tính có b?u trong vòng ba tháng, b? suy gi?m mi?n d?ch, b? ung thu máu, b? d? ?ng v?i neomycin, gelatin, vân vân).

C?n chú ý trong vi?c chích ng?a b?nh này ? ngu?i l?n vì n?u ngu?i l?n b? trái r? thì nguy co b? các bi?n ch?ng n?ng (nhu viêm ph?i, viêm não, bi?n ch?ng vào gan&) s? cao hon so v?i b?nh ? tr? em.

C?n quan tâm d?c bi?t (d? chích ng?a) cho nh?ng ai

Có ti?p xúc tr?c ti?p v?i ngu?i có nguy co cao b? b?nh n?ng (nhu là nhân viên y t? và ti?p xúc v?i ngu?i trong gia dình b? suy gi?m mi?n d?ch).

Có nguy co cao b? lây b?nh (nhu các th?y cô giáo, nh?ng ngu?i cham sóc tr? em, sinh viên, quân nhân, s?ng chung nhà v?i tr? em, ph? n? không có b?u trong tu?i có th? sinh d?, nh?ng ngu?i di du l?ch qu?c t?).

B?ng ch?ng có mi?n d?ch v?i varicella ? ngu?i l?n có th? bao g?m

Gi?y t? ch?ng minh dã có chích hai li?u varicella cách nhau ít nh?t là 4 tu?n.

Nhung ngu?i sinh ? Hoa K? tru?c nam 1980 (ngo?i tr? các nhân viên y t? và ph? n? (có th?) có thai).

Ðã t?ng b? trái r?, du?c ch?n doán ho?c ch?ng nh?n c?a bác si.

Ðã t?ng b? gi?i leo (herpes zoster) và du?c ch?n doán b?i bác si.

Xét nghi?m cho th?y dã có mi?n nhi?m v?i trái r?.

Các ph? n? có b?u d?u c?n du?c ki?m tra xem dã có mi?n d?ch v?i siêu vi trùng b?nh trái ra hay chua. Nh?ng ph? n? không có ch?ng c? là dã có mi?n nhi?m v?i trái r? nên du?c chích mui ng?a varicella d?u tiên ngay sau khi sanh hay ch?m d?t thai k? và tru?c khi xu?t vi?n. Mui th? nhì nên du?c chích t? 4 d?n 8 tu?n sau mui th? nh?t.

Thân m?n,

Bác Si Nguy?n Tr?n Hoàng

(Còn ti?p)