Nguy?n Xuân Nghia

Trong mùa b?u c? t?ng th?ng - nhu m?t dám ru?c b?n nam l?i m?t l?n tung b?ng kéo dài t?i hon m?t nam - ngu?i dân Hoa K? l?i... cài lông dà di?u lên d?u, và chui vào cát. Vì v?y, h? có th? b?u lên m?t v? lãnh d?o có r?t ít kinh nghi?m v? qu?c t?. Cho qu?c t? l?i có thêm vài nam kh?n d?n.

Không ph?i v?y sao?

Su?t tu?n qua, ngoài v? thiên tai t?i V?nh Mexico, du lu?n M? theo dõi hai chuy?n quan tr?ng nh?t v?i h?. Th? nh?t, liên danh Obama/Biden có thâu h?p du?c kho?ng cách v?i d?i phuong không. Th? hai, Th?ng Ð?c Sarah Palin trong liên danh McCain/Palin có d? kinh nghi?m làm phó t?ng th?ng không. L?ng bên du?i hai v?n d? ?y là nhi?u âm và tin t?c v? dòn phép d?u dá gi?a hai phe. Cung ph?i thôi, chuy?n b?u lên m?t t?ng th?ng là quy?t d?nh r?t quan tr?ng cho dân M?. Nghiêm ch?nh l?m, h? quan tâm d?n quan ti?n và b? phi?u theo quy?n l?i tr? c?p hay thu? khóa. Các nhà phân tách chính tr? M? d?u nói nhu v?y.

V?n d? là cung trong th?i gian ?y, t? khi d?i h?i c?a hai d?ng k?t thúc cho t?i bây gi?, th? gi?i có nhi?u bi?n d?ng kh? di làm cái l?c cho du lu?n Hoa K? tr?c nghi?m kh? nang lãnh d?o c?a các ?ng c? viên. Mà truy?n thông và du lu?n l?i không có v? chú ý.

Th?ng ho?c nhu có tu?ng thu?t thì nh?c t?i vi?c 80% dân Pháp ?ng h? Ngh? Si Barack Obama, m?t t? l? còn cao hon trung bình hon 70% c?a dân Ð?c, dân Anh! Obama mà coi dó là thành tích thì th? nh?t không dáng d?c c? và th? hai ch?c ch?n th?t c?. V?i da s? dân M? - nh?t là lo?i “M? ru?ng” mà Obama dã l? coi thu?ng - Âu Châu không là khuôn vàng thu?c ng?c v? c? n?i tr? l?n d?i ngo?i! Nam xua, John Kerry cung du?c 70% dân Âu Châu ?ng h? và n?i ti?ng là có máu Tây mà có nên com cháo gì dâu!

Hãy nói d?n chuy?n r?t g?n dã.

Tu?n qua, tình hình Nam M? có nhi?u bi?n c? l? mà không b?t n?i m?t tia ch?p trên màn ?nh tranh c? c?a M?. X? Bolivia có th? lâm n?i chi?n. T?ng Th?ng Evo Morales c?a x? này là ngu?i thiên t? có ác c?m v?i Hoa K? và Bolivia s? là m?t h? so nóng cho tân t?ng th?ng M?. Lý do r?t nóng là x? Venezuela ngày càng gay g?t ch?ng M?. C? hai nu?c d?u tr?c xu?t d?i s? M? v? nu?c. Và các oanh t?c co chi?n lu?c c?a Nga dã bay lu?n trên vòm tr?i Venezuela!

Trong khi ?y - tr?i d?t oi - ch? d? hung d? Hugo Chavez c?a x? này l?i v?a ký th?a u?c h?p tác v? d?u khí v?i Hà N?i, dùng Vi?t Nam làm b?c th?m ti?n vào th? tru?ng Á Châu. N?u không chúi mui vào chuy?n b?u c?, du lu?n M? có th? khám phá là trái d?t... hình tròn. Liên Bang Nga, Georgia, Venezuela, Vi?t Nam và Trung Qu?c trong cái th? liên hoàn hoi ngu?c ng?o! Nhu v?y, Th? Tru?ng Ngo?i Giao John Negroponte làm gì trong b?n ngày t?i Vi?t Nam? Ð?ng h?i Sarah Palin mà h?i ngay Joe Biden v? chuy?n dó.

Nhân ti?n h?i thêm là x? láng gi?ng c?a Venezuela là Colombia g?p b?t ?n vì l?c lu?ng du kích c?ng s?n FARC l?i qu?y phá. L?c lu?ng này du?c Cuba và Venezuela y?m tr?. Bao gi? Liên Bang Nga s? n?i l?i liên l?c v?i các lãnh t? lão thành c?a FARC mà Liên Xô dã hu?n luy?n nam xua? H? dang ng?i xe lan trong vi?n du?ng lão hay s? ráp n?i l?i m?i liên l?c v?i th? h? m?i?

Ðây là ta chua nói d?n x? Nicaragua, và t?ng th?ng cung dã “lão thành” Daniel Ortega c?a xu hu?ng thân c?ng nam xua. Ortega t?ng là “d?i tu?ng x? trí” c?a chính quy?n Reagan (và nhân v?t dáng chú ý c?a Negroponte khi ông còn là d?i s? t?i Honduras), nay l?i lên gi?ng ch?ng M?.

Cùng Venezuela, Nicaragua là x? hi?m hoi trên m?t d?a c?u dã công nh?n hai nu?c “C?ng hòa” Abkhazia và Nam Ossetia do... H?ng Quân Nga thi?t l?p t?i Georgia!

Ðã nói t?i Nam M?, tr?n bão Ike có quét qua x? Cuba.

Nhung trong khi sóng gió chính tr? và ngo?i giao n?i lên kh?p vùng, Cuba l?i im l?ng vô tuy?n, ch? không dánh du v?i tinh ? Venezuela, Bolivia hay Nicaragua. Ðáng chú ý l?m ch?, mà không th?y nháng m?t t?m hình trên màn ?nh tranh c? t?i M?. Chuy?n các t? ch?c t?i ác và buôn l?u ma túy dang xé Mexico thành nhi?u m?nh cung v?y. Không dáng chú ý!

Trong hoàn c?nh dó, Hoa K? có nên g?p rút thông qua Hi?p Ð?nh T? Do Ngo?i Thuong v?i m?t d?ng minh còn l?i trong khu v?c, là Colombia, hay không? ?ng c? viên Obama có dám thách th?c nghi?p doàn AFL-CIO và xu hu?ng b?o h? m?u d?ch c?a Qu?c H?i Dân Ch? mà ?ng h? vi?c phê chu?n hi?p d?nh này không? Th?ng Ð?c Palin có th? không bi?t tên c?a t?ng th?ng Colombia là Alvaro Uribe, nhung ch?c ch?n là s? ?ng h? hi?p d?nh mà chính quy?n Bush dã thuong thuy?t. Li?u dó có ph?i là cái t?i “kéo dài tri?u d?i Bush” không?

Trên dà qu?t kh?i, bao gi? Putin l?i n?i vòng tay l?n v?i Argentina, Chile và Brazil? ?nh hu?ng c?a m?y chuy?n ?y lên ngu?n nang lu?ng nh?p c?ng vào M? là gì?

Rõ ràng là nhi?u chuy?n x?y ra ngay t?i Trung Nam M? l?i chua du?c c? tri Hoa K? chú ý.

Nhìn t? bên ngoài, ngu?i dân Hoa K? có th? không m?y chú ý d?n thiên h? s? vì nhi?u v?n d? da doan c?a m?t x? quá l?n. Thu?ng d?, phá thai, hôn nhân d?ng tính, quy?n ôm súng, hay ôm con di làm vài ngay sau khi sinh n?, v.v... m?i là d? tài h?p d?n! Li?u vi?c Obama là cái thai ba tháng trong b?ng m? khi bà m?i 17 tu?i mà khai thành 18 (và khi thân ph? v?n dang có v?) có n?ng ký hon vi?c cô con gái Bristol c?a Sarah Palin mang b?u ? tu?i v? thành niên và ngoài hôn nhân không?

V?i m?t s? du lu?n và truy?n thông M?, d?y m?i là chuy?n l?n! Chúng ta ph?i gi?t mình vì nh?ng chuy?n phù du t?i l?m gi?ng dó c?a Hoa K?.

Nhung, ai oi xin d?ng tuy?t v?ng!

B?t c? ai - dù kh? kh?o nhu Jimmy Carter, d?c c? nh? chuy?n b?i tr?n t?i Vi?t Nam và v? Watergate - bu?c vào Tòa B?ch Cung cung s? ng?i tru?c m?t bàn c? v? an ninh và quy?n l?i t?i thu?ng c?a d?t nu?c Hoa K?. Khi ?y s? c?u xin Thu?ng Ð? phù h? cho mình sáng trí!

Dù George W. Bush ra di, Hoa K? v?n chua ra kh?i cu?c chi?n ch?ng l?i các l?c lu?ng H?i Giáo c?c doan dùng kh?ng b? làm phuong pháp khuynh d?o th? gi?i H?i Giáo và dánh M? làm guong. Hoa K? dang ? gi?a cu?c chi?n tranh ý th?c h? v?i tu tu?ng H?i Giáo quá khích, trong khi các d?ng minh khác d?u mu?n th?a hi?p và b? máy chi?n tranh c?a Minh U?c NATO thì ch? ch?y khi có s?c d?y c?a M?. Làm sao tranh th? các nu?c H?i giáo ôn hòa t? Trung Ðông qua Trung Á t?i Ðông Nam Á và hâm nóng nhi?t huy?t c?a Âu Châu, d?ng th?i tri?u tiêu m?i kh? nang lung do?n c?a khùng b? H?i Giáo?

Núp sau Liên Hi?p Qu?c và n? l?c “da phuong qu?c t?” c?a Liên Hi?p Âu Châu không là gi?i pháp, tr? phi mu?n quay lung v?i m?i h?a dó! L?p lu?n c?a trí th?c và các ph?n t? uu tú Hoa K? và Âu Châu không kh?a l?p du?c v?n d? này. Càng hy v?ng ng?i ti?n vào gh? t?ng th?ng, Obama càng khám phá ra s? th?t b? bàng ?y.

Thí d? Georgia là m?t minh ch?ng khác.

Sau Georgia, d?n lu?t Ukraine có th? b? Vladimir Putin uy hi?p, r?i t?i ba nu?c C?ng Hòa Baltic, các nu?c Ðông Âu cu. Putin không là ngu?i diên mà hi?u r?t rõ quy lu?t “m?m n?n, r?n buông”. M?m là các nu?c Tây Âu, n?i b?t nh?t là nu?c Ð?c, vì còn c?n ?ng du?ng khí - sai r?i - khí d?t, c?a Nga. H? càng ng?i ti?p nh?n Ukraine và Georgia vào NATO vì s? ph?i vì di?u V c?a Hi?n Chuong NATO mà bu?c ra d? d?n cho hai h?i viên m?i dang n?m trong t?m d?n c?a Nga. Bài h?c Afghanistan v?n còn dó: các nu?c Âu Châu trong NATO dang ngán ng?m và mu?n rút kh?i chi?n tru?ng này!

Làm sao ch?ng t? s? c?ng r?n c?a Hoa K? d? can ngan Liên Bang Nga d?ng s?n t?i n?u l?i núp sau manh giáp b?ng d?u ph? c?a Tây Âu trong n? l?c thuong th?o v?i Nga? N?u l?i lùi ? Georgia thì s? còn lùi t?i dâu n?a? T?i Venezuela hay Nicaragua t?i Trung M?? Lúc dó d?u thô s? d?u giá ? dâu?

Khi th?y quan tài thì ai ai cung d? l?.

Khi ph?i lãnh d?o, t?ng th?ng nào c?a M? cung s? ph?i ?ng phó v?i nh?ng thách d? ?y, có khi ?ng phó khác h?n v?i nh?ng ch? truong ôn hòa th?i tranh c?. Tru?ng h?p Bush-Cheney là m?t thí d?. Khi tranh c?, Bush có l?p tru?ng khiêm cung và ôn hòa v? d?i sách ngo?i giao c?a M?. Khi còn là T?ng Tru?ng Qu?c Phòng c?a George H. Bush (ông Bush cha), Dick Cheney ch? truong không ti?n vào Baghdad l?t d? Saddam Hussein trong cu?c chi?n ? vùng V?nh nam 1991.

Sau dó, sau v? kh?ng b? 9-11, c? hai d?u xoay ngu?c quan di?m r?i mang t?i hi?u chi?n!

Nhìn t? bên ngoài, th? gi?i có th? không hi?u vì sao mà gi?a th?i chi?n, Hoa K? có th? tranh lu?n gay g?t trong n?i b? v? l? chi?n-hòa. Ðó là “h?i ch?ng 'Ðào c?c L?c tiên'” c?a xã h?i M?.

Tám tay cao th? trong truy?n “Ti?u Ng?o Giang H?” c?a Kim Dung thu?ng xuyên tranh cãi v?i nhau v? chuy?n vu vo. Còn gieo h?a cho ngu?i khác vì y?m tr? không dúng cách: m?i phe l?i d?n n?i l?c cho m?t phái ? x? khác làm chân khí r?i lo?n! Ho?c xé xác d?i phuong làm nhi?u m?nh, r?i ph?i tay ra di b?t k? h?u qu?! Obama dòi l?p ra l?ch trình rút ch?y kh?i Iraq; tinh vi hon, Biden dòi xé x? này làm ba tru?c khi rút...

Nhung, dó là lý lu?n th?i tranh c?. N?u ch?ng may có ng?i vào bàn c? vào Tháng Giêng t?i, h? s? th?y ra s? th?t và quy?t d?nh khác! Và Hoa K? l?i mang ti?ng là ua l?t l?ng!

Ngu?i dân Hoa K? thu?ng nông n?i và có s? hi?u bi?t nông c?n v? thiên h? s? vì x? s? quá l?n và l?ch s? quá m?ng. Khi lên c?m quy?n, lãnh d?o Hoa K? cung thu?ng l?y quy?t d?nh có ?nh hu?ng sinh t? d?n thiên h? mà không bi?t, ho?c không c?n bi?t. Vì v?y, nu?c M? hào phóng và d?y t? tâm v?n c? b? th? gi?i nghi ng?, và d? kích.

Tuy nhiên, nói di thì cung nên nói l?i. Th? gi?i không có kh? nang gi?i quy?t du?c chuy?n c?a th? gi?i. Âu Châu không gi?i quy?t n?i chuy?n Âu Châu - t? vùng Balkans 10 nam v? tru?c t?i vùng Caucasus ngày nay, t?i Georgia và Ukraine. C? th? gi?i dó d?u nói d?n h?i tàn c?a d? qu?c M?, d?n kh?ng ho?ng c?a kinh t? M?, và s? cang m?ng c?a th? l?c quân s? Hoa K? trên toàn c?u. Trí th?c thiên t? - t?c là ph?n t? uu tú bên d?ng Dân Ch? - cung ph? h?a theo l?p lu?n dó.

Và b?n nam m?t l?n khi dám xi?c tranh c? gây om sòm trong du lu?n, dân M? cung tin nhu v?y. H? không th?y ra s? suy thoái còn thê th?m hon c?a các cu?ng qu?c kinh t? khác - Nh?t, Âu và th?m chí Trung Qu?c - và s? suy nhu?c c?a b? máy quân s? c?a các d?ng minh Âu Châu.

Th? r?i, khi h?u s?, Hoa K? s? l?i è c? ra gánh n?, k? c? n? xuong máu c?a chi?n tranh. T?ng th?ng m?i s? l?i ph?i l?y quy?t d?nh v? m?t tr?t t? th?t ra v?n cu.

Cho nên, còn vui v?i màn xi?c tranh c? thì hãy c? vui...