T? Vi?t Báo ngày 1 Tháng Tu, 2008 có in m?t b?c ?nh m?t toán công an Trung C?ng, d?u tóc c?t sát, trên tay m?i ngu?i dang ôm m?t b? áo cà sa màu nâu d? chu?n b? hóa trang thành nh?ng nhà su Tây T?ng. Ðó chính là di?u chúng ta không l?y gì làm ng?c nhiên khi th?y ? th? dô Lhasa, trong tinh th?n tranh d?u ôn hòa, b?t b?o d?ng, l?i có nh?ng hành d?ng b?o l?c nhu d?t nhà, d?t xe, d?p phá các hi?u buôn, hành hung ngu?i qua du?ng. Nhà c?m quy?n B?c Kinh s? vin vào nh?ng s? vi?c này mà can thi?p m?nh tay, g?i là d? ?n d?nh tr?t t?. Ký gi? Gordon Thomas trên t? Canada Free Press ngày 21 Tháng Ba, 2008 cung xác nh?n l?i c?a Ð?c D?t Lai L?t Ma cho r?ng chính công an Trung C?ng dã gi? trang các nhà su Tây T?ng gây ra c?nh b?o d?ng h?n lo?n d? d? b? l?y c? dàn áp.

G?n dây trên các trang di?n toán, chúng ta dã th?y hình ?nh b?n công an d?i l?t nhà su, nói nôm na là nh?ng nhà su “qu?c doanh” dang bày trò dánh chén, an nh?u mà ph?n b?i c?nh là nh?ng b?c ?nh các thi?u n? kh?a thân treo trên tu?ng, hay nh?ng nhà su tr? xu?ng du?ng “chào m?ng” ngày 30 Tháng Tu. Hi?n nay t?i Vi?t Nam, nhi?u nhà su hút thu?c lá và u?ng bia nhu nh?ng k? phàm t?c, trong khi c?m u?ng ru?u là m?t gi?i lu?t cho ngu?i Ph?t t? quy y, nên chúng ta ph?i hi?u dây là nh?ng nhà su “qu?c doanh”, không ch? do vi?c h?p th?c hóa hay b?t bu?c, mà du?c dào t?o có quy mô t? nh?ng thành ph?n tr?, trung kiên d? tr? thành nh?ng công an cán b? tôn giáo, khoác áo tu hành d? làm vi?c cho d?ng và nhà nu?c C?ng S?n. Ð? cao th? tôn giáo “m?t b? dao gam” này d? dua d?n m?t th?a hi?p ôn hòa, nhi?u lý lu?n dua ra trong lúc này, ch? truong “qu?c doanh” hay không “qu?c doanh” cung d?u là su, d?u là Ph?t Giáo, hay th?a hi?p theo chính quy?n d? duy trì, phát tri?n Ph?t Giáo là di d?n ch? di?t Ph?t Giáo hay dua Ph?t Giáo d?n con du?ng bi?n th?.

Hi?n nay theo cái nhìn chung chung, Ph?t Giáo ? h?i ngo?i dang phát tri?n, qua vi?c chùa chi?n du?c xây d?ng kh?p noi, trong dó không thi?u nh?ng ngôi chùa, do nh?ng v? su ra d?n h?i ngo?i ch? trong m?t th?i gian ng?n, dã có ti?n xây chùa l?n. Sau khi dã có co s? v?ng vàng, chùa này dã l?n lu?t b?o lãnh cho các tân tang t? Vi?t Nam sang. Trong khi ? Vi?t Nam, vi?c di l?i c?a nh?ng nhà su chân chính v?n dang còn khó khan, dù là ch? di chuy?n t? t?nh này sang t?nh khác, chúng ta ph?i d?t câu h?i v? tru?ng h?p có r?t nhi?u nhà su t? Vi?t Nam di sang Hoa K? d? dàng, thu?ng xuyên nhu “di ch?”, mà m?c dích r?t mo h?. M?t bài báo t? trong nu?c du?c phát tán trên “net” cho bi?t “Ð?ng ngày nay ch? l?y ti?n và tình ra mà d?, nh?t là tình d?c, thì ch? d? nam nam, khi cây chua k?p l?n, nhánh Ph?t Giáo qu?c doanh c?a d?ng dã có b? th?. T? Nam chí B?c, d?ng viên c?a d?ng ai cung giành di tu, chùa chi?n d?ng lên còn không k?p. T? Nam chí B?c, du dãng, du th?c giành di tu, chuông mõ d?t mua còn không k?p (.....)Cái chuy?n tu hành ? nu?c tôi, vì v?y, mà tr? nên náo nhi?t, d?u có ph?n hoi... quá tr?n” (1).

Ngày xua, ? Vi?t Nam, chúng ta dã phân bi?t có ba lo?i th?y là th?y chùa, th?y cúng và th?y tu, mà theo quan ni?m bình dân, l?m nghi d?u là nh?ng nhà su Ph?t Giáo. Trong van chuong bình dân dã có nói d?n các v? này. Th?y chùa là nh?ng ngu?i có nhi?m v? gi? ngôi chùa làng, kinh k?, huong khói. Th?y m?c áo cà sa, cu?c s?ng nhu m?t cu si, có v? con nhu nh?ng k? phàm t?c (....con th?y chùa thì quét lá da).

Th?y cúng thì không có chùa, l? c? nhiên th?y cung có gia dình, và ngh? c?a th?y là di cúng t?ng gia dình theo l?i yêu c?u có thù lao, trong các d?p có ngu?i dau ?m, ch?t chóc hay các d?p c?n cúng sao h?n hay y?m tr? ma qu?. (C?c c?c cheng cheng, con gà mô béo d? riêng cho th?y, dom xôi thì dom cho d?y...)

Th?y tu là nh?ng v? quy?t theo con du?ng tu hành d? tìm du?ng gi?i thoát và c?u d? chúng sanh. Nh?ng v? này thu?ng ? nh?ng ngôi chùa yên tinh, xa ph? th?, không vu?ng b?n chuy?n th? phi tr?n t?c (lên chùa th?y Ph?t mu?n tu...)

Ngày nay chúng ta th?y có nh?ng v? t?ng h?p c? ba nhân v?t k? trên. V? ph?n “chùa”, th?y lo mua chùa, gi? và phát tri?n cho chùa m?i ngày m?i r?ng l?n, tráng l? hon, có khi xây thêm ngôi chùa th? hai, th? ba, không bao gi? ngoi ngh? và cho là d?. ? Pháp có m?t ngôi chùa c?a ngu?i Vi?t xây d?ng t? 10 nam nay mà chua xong, vì v?t giá leo thang, kinh phí không d? mà ý th?y thì mu?n chùa l?n hon, n?u c?n x?ng dáng là m?t ngôi chùa l?n nh?t nu?c Pháp d? luu danh h?u th?. Tín d? Ph?t Giáo dóng góp thu?ng tr?c t? tám nam nay, ch?y theo công trình mà không d?. Nam 2000, khi tôi d?n tham chùa thì tháp chuông chua xong, chánh di?n dang còn dang d?, nghe nói ch? n?i cái tháp chuông, chi phí dã lên hon $500,000. S? ti?n lúc kh?i d?u s?n có ch? 1, nhung k? ho?ch chi tiêu d?t ra là 10, c? th?y l?n d? t? ch?y theo m?t ngh?. Bây gi? là nam 2008, ngôi chùa v?n chua hoàn t?t. Th?y lo ch?y theo nh?ng con s? vôi g?ch, s?t thép, tính toán nhân công, th?i giá và tram nghìn th? gi?y t? r?c r?i khác, th?i gian dâu n?a cho th?y kinh k?, tu h?c?

? Ð?c có m?t ngôi chùa l?n n?i ti?ng, có d? 36 phòng, bàn gh? trong thu phòng d?u b?ng g? quý c?m lai, có h?ng ch?c b? ch?m tr? long lân r?t tinh vi, m?i chi?c bàn l?n 10 ngu?i nh?c không n?i, du?c ch? b?ng tàu th?y t? Vi?t Nam sang. Chùa có m?t h? th?ng dông l?nh có hàng ch?c nhân công chuyên s?n xu?t th?c an chay su?t nam, d? cu?i nam bán ra cho Ph?t t? trong nh?ng ngày l? h?i. S? ti?n l?i dùng d? ch?n hung và phát tri?n Ph?t Giáo ra sao thì chua bi?t, nhung th?y th?y quá b?n r?n không bi?t có d? th?i gian tu t?p và ho?ng pháp d? gi?i thoát cho chúng sanh không?

Tuy nhiên, r?t may là hi?n nay chúng ta cung có nh?ng v? cao tang có r?t dông d? t?, có th? v?n d?ng du phuong ti?n d? mua chùa, xây chùa n?u th?y mu?n, nhung th?y không ch? truong có chùa mà ch? y?u dành th?i gian và phuong ti?n cho vi?c tu h?c và truy?n bá Ð?o Pháp.

Nói chuy?n “cúng”, chùa thu?ng lo cho ngu?i ch?t hon là ngu?i s?ng. Chuy?n c?u siêu, c?u an, ph?c tang, cu?i h?i là chuy?n chính h?ng ngày, có noi l?i bày ra chuy?n xin xam, doán qu?, trong khi trong d?o Ph?t không có may r?i, không có s? m?nh, hên xui. Vì càng có nh?ng chuy?n c?u an, c?u siêu thì chùa m?i có thêm ngân qu?, dó là quan ni?m “cúng chùa” c?a h?u h?t bá tánh m?t cách sai l?c.

V? chuy?n “tu” ngày nay không th?y có tang doàn d? ki?m soát, cùng nhau hu?ng d?n tu h?c. Chùa là m?t th? gi?i, tài s?n riêng, s? sách c?a th?y không ai có quy?n t?c m?ch hay dòm ngó, n?u không có phép c?a th?y. Ph?t t? tuy v?y v? m?t khác, l?i có th? “xâm ph?m” vào nh?ng ch? riêng tu c?a th?y d? gây ra nh?ng ng? nh?n hay t?i l?i, b?i vì phép t?c không nghiêm minh. N?u th?y ch? lo tính toán xây chùa t? cho l?n, d?p hon là vi?c hu?ng d?n vi?c tu h?c, xây d?ng cho qu?n chúng có m?t cu?c s?ng t?t d?p, t? t?, thánh thi?n thì cu?i cùng chúng ta ch? bi?t chu?ng hình th?c bên ngoài. Vì ngày nay chùa không ph?i là noi d? “tu”, nên thay vì chùa ph?i ? noi thâm son cùng c?c, xa dô th? ph?n hoa, khung c?nh tinh m?ch thì ngu?i ta l?i dem chùa d?t vào nhung noi “ch?n lao xao”, cho dân chúng d? b? di l?i, nhu “v? trí” là y?u t? hàng d?u khi ngu?i ta nghi d?n vi?c m? m?t co s? thuong mãi trong khu ph?.

Sách nhà Ph?t có nói: “Tam B?o ta d?u quý kính, song h? tr?ng nh?t là Tang. N?u không có Tang, ai gìn gi? chùa chi?n, ai b?o v? chánh pháp? N?u không có Tang thì Tam B?o không t?n t?i v?i th? gian!” Nhung chúng ta ph?i tìm ra nh?ng v? su tang chân chính, vì “chi?c áo không làm nên th?y tu” hay theo chuy?n th?i s? bên Tây T?ng thì “c?o d?u chua h?n là su.”

(1) Tu... Ðã Thi?t-Nguy?n Kh?c Anh Tâm