Con buôn van ngh?

Thói d?i, khi ngu?i ta nói d?n hai ch? van ngh? là nói d?n m?t chuy?n bay bu?m, l?ch lãm, nh? nhàng nhu “con ngu?i van ngh?”, “thái d? van ngh?”, “giá van ngh?”. V?y thì hai ti?ng “con buôn” d?t bên hai ti?ng “van ngh?” nghe không v?a tai tí nào, nhung s? th?t bây gi? dang có n?n “con buôn van ngh?” m?t cách công khai tr?ng tr?n. Trong m?t th?i d?i van minh nhu ngày này chúng ta có th? ch?p nh?n m?t tình tr?ng thi?u van minh nhu th? không? Hà N?i dã an c?p bao nhiêu tác quy?n xua nay t? khi chi?m du?c mi?n Nam, l?y sách cu và sách in t? ngo?i qu?c d?i tên tác gi?, in l?i l?y ti?n b? túi. Trong s? này, nhi?u k? vô luong tâm có tên tu?i trong các co quan van hóa, d?ng tên tác gi?... gi? d? l?y ti?n chia nhau b? túi. ? h?i ngo?i chúng ta dã du?c s?ng trong môi tru?ng trong s?ch, van minh sao chúng l?i nh?n tâm coi thu?ng tác quy?n van ngh? d?n nhu v?y.

Tôi d?n Úc vài ngày tru?c l? Valentine nam nay ? Hoa K?, cung là ngày mà Trung Tâm Bang Nh?c Asia cho phát hành cu?n bang Asia 57 Th? Gi?i Tình Yêu, nhung ? các khu ph? Cabramatta, Banktown t?i Sydney d?u dã có bày bán nh?ng cu?n bang gi?, sao chép t? cu?n DVD này. Nh?ng gian hàng bán bang nh?c trên nh?ng con du?ng t?p n?p khách qua l?i, d?u có qu?ng cáo tru?c c?a hi?u: “Asia 57-Th? Gi?i Tình Yêu”, hai DVD $2.00. “Thúy Nga 90-Chân Dung Ngu?i Ph? N? Vi?t Nam”, “Vân Son-Singapore” hay nh?ng cu?n phim nói ti?ng Vi?t m?i s?n xu?t g?n dây d?u cùng chung s? ph?n. V?i 2 dô la, ngu?i ta có th? mua hai DVD có in tên cu?n bang cùng trung tâm s?n xu?t, không có h?p không có nhãn hi?u. Mu?n có nhãn và h?p ngu?i mua ch? ph?i tr? $15.00 dô la Úc. V?y thì nh?ng cu?n bang này t? dâu d?n, công ty, cá nhân nào dã sao chép b?t h?p pháp, và ai dã dua nó ra th? tru?ng. V?i s? ti?n không d?n 1.8 dô la M? ngu?i ta có th? mua tr?n m?t tác ph?m, bi?t bao nhiêu công trình c?a các trung tâm bang nh?c hay các tác ph?m di?n ?nh có giá tr? nhu “Vu?t Sóng” hay “Anh Hùng...”

Cung không c?n d?n vi?c b? ti?n ra mua, nhi?u ngu?i dã dua toàn b? nh?ng cu?n bang nh?c hay phim ?nh này lên Internet d? cho thiên h? vào xem tho?i mái. V? công vi?c sao chép m?t DVD c?a nh?ng chuyên viên, sau dó dem b? m?i bán l?i cho các d?i lý, m?t hai dô la qu? không dem l?i l?i nhu?n là bao nhiêu, v?y thì dây là m?t s? phá ho?i có ch? muu hay là ch? do nh?ng con buôn tr?c l?i trên công trình s?n xu?t c?a ngu?i khác. Trên con du?ng nhi?u hàng quán Vi?t Nam c?a thành ph? Sydney tôi dã m?c kích m?t n? chuyên viên xã h?i d?n l?p biên b?n m?t bà c? Vi?t Nam bán rau, ?t trên v?a hè, nhung không ai quan tâm d?n vi?c bán bang gi? cung trên con du?ng này. Trái l?i ? M?-nhu m?y bà c? bán rau ?t trong khu ch? Quang Minh hay ABC ? qu?n Cam v?n du?c ti?p t?c hành ngh?, trong lúc c?nh sát dã d?n l?p biên b?n và t?ch thu bang gi?, không ph?i ch? d?n bây gi? mà dã x?y ra t? th?i Tr?n Tru?ng 9 nam v? tru?c. ? vùng Little Saigon Nam California, vi?c bán các cu?n DVD gi? r?t ph? bi?n nhung không bày trên k? công khai nhu ? nu?c Úc, ngu?i mua ph?i di?n tho?i tru?c, qua l?i gi?i thi?u c?a ngu?i quen hay dã là khách hàng cu và giá m?i dia t? 6 d?n $7.00. ? Chicago và các t?nh mi?n Ðông nu?c M?, “bang l?u” du?c các tên buôn l? mang d?n t?n các ti?m nail, các shop may giao t?n tay v?i giá $5.00 m?t cu?n, không c? Asia, Thúy Nga, Vân Son hay b?t c? DVD nào có ngoài th? tru?ng, v?a r? ti?n, v?a ti?n l?i, kh?i m?t công ra lái xe ra các thành ph? l?n.

Trong gia dình m?t ngu?i b?n tôi khi d?a con trai l?n lên ? Hoa K?, dã th?c m?c h?i m? khi trông th?y th?y m?t cu?n DVD v?a phát hành có cái bìa màu nh?t nh?t không s?c s?o nhu nh?ng cu?n bang tru?c mà m? nó mua v?. Bà m? có v? d?c ý nói v?i con, “l?n này m? mua giá ch? có $5.00, m? saving du?c $20.00!” Ð?a con có v? không b?ng lòng, nó nói v?i m? :“M? d?y con th?t thà, không gian d?i, không mua d? an c?p, dáng l? th?y di?u này m? ph?i t? cáo v?i c?nh sát. Ð?ng này l?i mua c?a chúng, t?c là khuy?n khích chúng làm b?y!” Bà m? này tâm s? v?i chúng tôi là bà “c?ng h?ng” tru?c l?p lu?n c?a d?a con, và t? dó bà mang v? nh?ng cu?n DVD th?t, d? cho con th?y bà bi?t nghe l?i nói ph?i.

Ngh? sao chép bang l?u còn s?ng du?c là vì còn có ngu?i tiêu th?. M?t d?c gi? than phi?n vì DVD nh?c giá cao quá, không d? ti?n, vì thích xem, bu?c lòng ph?i mua bang gi?. Ðây là m?t l?i nói khá thành th?t, nhung li?u dây có ph?i là m?t di?u có th? ch?p nh?n du?c chang? Tài s?n trí tu? c?a m?t cá nhân hay m?t công ty, có dóng thu? cho chính ph?, ph?i du?c lu?t pháp b?o v? b?n quy?n. Tuy v?y, mu?n can thi?p, truy t? ngu?i làm bang gi? ph?i nh? d?n lu?t su và c?nh sát. Vì nu?c Úc quá xa xôi, cung nhu Vi?t Nam hay Trung Qu?c lu?t pháp còn l?ng l?o, nên các ch? nhân các trung tâm bang nh?c t?i Hoa K? dành bó tay. Trái l?i h?i ngo?i dùng b?a bãi nh?c ph?m c?a ngu?i trong nu?c, gia dình các nh?c si cung dành ch?u.

Cách dây mu?i lam nam, m?t bang nh?c (tape) c?a m?t trung tâm ch? có 15 ti?t m?c, m?i ti?t m?c v?i m?t ca si dã bán ra th? tru?ng $20.00, ngày nay m?t cu?n DVD v?i 60 ti?t m?c, cùng v?i 200 ca si, vu công, nh?c si, chuyên viên k? thu?t, kéo dài 5 ti?ng d?ng h? trên sân kh?u, cùng v?i s? t?p luy?n hàng tháng tr?i, cung ch? có giá bán $22.00, trong khi v?t giá theo giá xang dã lên nhanh g?p nam l?n. M?t trung tâm ca nh?c c?n dàn d?ng, t?p luy?n mu?n thu hình m?t chuong trình ph?i thuê r?p không du?i m?t tu?n l? v?i giá c? lên d?n $20,000.00. Y trang c?a ca si, vu công thay d?i trong t?ng ti?t m?c du?c các nhà th?i trang và may m?c thi?t k? riêng cho t?ng ngu?i m?t t? vài ba tram d?n hon $1,000.00, và không bao gi? có co h?i dùng l?i l?n th? hai trên sân kh?u hay ? ngoài d?i. Trong chuong trình thu hình “Lá Thu T? Chi?n Tru?ng” c?a Trung Tâm Asia, nhà s?n xu?t di?n xu?t ph?i dùng h?ng tram quân ph?c cho nh?ng ngu?i lính trong chuong trình, m?i b? quân ph?c t? giày cho d?n nón, giây bi?u chuong là $720.00. Ð? có th? th?c hi?n ti?t m?c chi?c c?u Tru?ng Ti?n b? Vi?t C?ng dánh s?p trong d?p T?t M?u Thân dàn d?ng trên trên sân kh?u, ông Nguy?n Ng?c Ng?n dã tuyên b? m?t $27,000.

M?t khác hi?n nay các trung tâm bang nh?c ? h?i ngo?i m?i khi s? d?ng tác ph?m c?a các nh?c si, dù ? trong nu?c hay h?i ngo?i d?u có tr? ti?n b?n quy?n. Ngày nay các dia nh?c c?a các trung tâm dã qua th?i k? phôi thai, don gi?n mà ti?n d?n nh?ng tác ph?m có giá tr? ngh? thu?t v? dàn d?ng sân kh?u, ca si, y trang, ánh sáng, chuyên viên... nên giá thành c?a m?t DVD thu hình t?i ch? lên r?t cao. M?t cu?n DVD nhu v?y mà b?n buôn hàng gi? ng?i không ch? bán ra hai dô la, trong khi nh?ng nhà s?n xu?t không thu vào du?c d?ng nào thì cung quá b?t công.

Nhân nói chuy?n b?n quy?n cho các nh?c si, tôi xin nh?c l?i chuy?n trình di?n nh?c Tr?nh Công Son dang n? r? trong mùa này, nhân k? ni?m ngày nh?c si này qua d?i. Chúng ta có quy?n thích hay không thích nh?c si Tr?nh Công Son nhung không th? s? d?ng nh?c Tr?nh Công Son cung nhu b?t c? c?a nh?c si nào mà không ch?u tr? tác quy?n. M?t câu chuy?n dáng bu?n là nam ngoái t?i San José, m?t nh?c tru?ng kiêm b?u show dã t? ch?c m?t bu?i trình di?n nh?c Tr?nh Công Son khá l?n. Gi?a bu?i di?n ban t? ch?c dã m?i d?i di?n gia dình c? nh?c si này lên sân kh?u d? long tr?ng trao m?t phong bì tác quy?n. Lúc ra xe, ngu?i em trai c?a Tr?nh Công Son m? ra xem, thì dó là m?t phong bì... không! Th?t là m?t di?u dáng x?u h? cho m?t lo?i “b?u bì”, nhà t? ch?c mang danh là ngh? si, trí th?c lo?i trên.

Nhi?u ca, nh?c si, nhóm t? ch?c liên ti?p trong nhi?u nam g?n dây, t? ch?c nh?ng bu?i trình di?n nh?c Tr?nh Công Son r?m r? v?i nh?ng kh?u hi?u tu?ng ni?m, gi? k?, vinh danh... nhung không h? liên l?c v?i gia dình d? nói m?t vài l?i cho t? t?, chua nói d?n ti?n vé các bu?i trình di?n này, ban t? ch?c d?u hu?ng tr?n.

Tr? l?i v?n d? in l?u DVD, thì ngay trên sân kh?u c?a các trung tâm ca nh?c, ph?n ?ng có v? nhu ch?u d?ng, nhi?u l?i kêu g?i r?t tha thi?t dã du?c dua ra, có khi du?c vi?t thành k?ch b?n, d? m?t n?a lên án vi?c bán dia sang l?i, m?t n?a nan n?, kêu g?i khách hàng dem lòng “t? t?” d?ng mua bang gi?. Nh?ng vi?c này có tính cách kêu g?i ho?c “nan n?” mà chua th?y pháp lu?t can thi?p l?n nào h?u hi?u cho nh?ng con buôn kiêng dè b?t.

Xin quý v? có di buôn thì buôn t? buôn giu?ng, buôn nhà, buôn xe, n?u có thích danh, di buôn... van ngh? thì cung m?t v?a hai ph?i cho thiên h? nh?.