Hình bên: M?t s?p báo trên v?a hè Hà N?i. V? truy t? 4 ngu?i liên quan d?n dua tin t?ng giám d?c Bùi Ti?n Dung c?a PMU18 dua h?i l? “ch?y án” dang gây sôi n?i du lu?n trong nu?c. (Hình: Hoàng Ðình Nam/AFP/getty Images)

Ngu?n tin yêu c?u gi?u tên cho hay nhu v?y và dây ch? là l?nh m?m. N?u có tin t?c gì du?c dua ra ho?c du?c phép loan t?i, ph?i có l?nh t? trên cao dua xu?ng. Ðây là chuy?n bình thu?ng t?i Vi?t Nam khi toàn b? h? th?ng truy?n thông không du?c d?c l?p.

M?y ngày qua, du lu?n t?i Vi?t Nam vô cùng sôi n?i vì chuy?n ký gi? Nguy?n Van H?i c?a báo Tu?i Tr? và ký gi? Nguy?n Vi?t Chi?n c?a báo Thanh Niên b? xét nhà, t?ng giam theo l?nh “kh?i t?” theo di?u 281 c?a B? Lu?t Hình S? CSVN “là l?i d?ng ch?c v? quy?n h?n trong khi thi hành công v?...”.

Tu?ng Ph?m Xuân Qu?c và Thu?ng Tá Công An Ðinh Van Huynh cung b? truy t? cùng m?t t?i danh. Tuy nhiên, ch? có ông Qu?c là không b? t?ng giam. Khi còn dang c?m d?u cu?c di?u tra PMU18, ông Qu?c dã b? ép ngh? huu, ch?m d?t ngang gây ng? ngàng không nh?ng cho ông này mà còn c? nh?ng ngu?i khác theo dõi v? vi?c.

S? truy t? liên quan d?n các b?n tin ti?t l? Bùi Ti?n Dung, t?ng giám d?c Ban Qu?n Lý Các D? Án C?u Ðu?ng (tên t?t là PMU18) b? truy t? t?i c? b?c hàng tri?u dô la, tham nhung. Ông này ch?y t?i b?ng cách dùng m?t s? ti?n l?n dua h?i l? d?n m?t s? quan ch?c cao c?p trong nhi?u co quan khác nhau c?a Ð?ng và nhà nu?c trung uong.

Không nh?ng hai báo Tu?i Tr? và Thanh Niên loan báo các tin này mà g?n nhu h? th?ng báo dài c?a ch? d? d?u có loan t?i tin t?c liên quan d?n v? vi?c du?c c?p nh?t thu?ng xuyên. Tin t?c ph? bi?n trên báo chí, du?c hi?u ng?m là d?n t? co quan di?u tra mà ngu?i c?m d?u là Tu?ng Ph?m Xuân Qu?c, th? tru?ng co quan di?u tra c?a B? Công An CSVN.

Nay, ông Bùi Ti?n Dung còn dang ? trong tù v?i b?n án 13 nam t? v?a là án c? b?c, v?a là án dua h?i l?. Tuy nhiên, liên quan d?n v? án này có ông Nguy?n Vi?t Ti?n, nguyên th? tru?ng B? Giao Thông V?n T?i. Sau 2 nam ? tù, ông Ti?n du?c tr? t? do h?i nam ngoái, l?i còn du?c “dình ch? di?u tra” và “ph?c h?i sinh ho?t Ð?ng”, t?c là ph?c h?i quy?n l?i c?a m?t d?ng viên.

Nhi?u ngu?i vi?t trên m?t s? báo m?ng cá nhân (blogs) nói r?ng dây là lúc tham nhung dánh tr? thù nh?ng k? dã dám d?ng ch?m t?i h?.

Tuy có l?nh b?t ngung dua tin liên quan d?n v? truy t? hai ký gi? và hai si quan cao c?p công an, nhung ngu?i ta th?y hai t? Thanh Niên và Tu?i Tr? v?n có nh?ng bài dài, v?a c?a t? báo, v?a do d?c gi? g?i d?n bày t? thái d?. T?t c? d?u cho th?y h? ph?n n? tru?c thái d? tr? thù cung nhu bênh v?c tham nhung m?t cách quá l? li?u c?a nhà c?m quy?n trung uong nhung không ai dám nói th?ng ra.

Bi?n minh cho vi?c làm c?a phóng viên Nguy?n Van H?i, t?ng biên t?p báo Thanh Niên, Nguy?n Công Kh?, tr? l?i cu?c ph?ng v?n c?a t? Ti?n Phong ngày Th? Tu 14 tháng 5, 2008 nói r?ng: “Phóng viên c?a tôi không bao gi? b?a d?t, mà làm báo không cho phép chúng tôi b?a d?t. Chúng tôi ch?ng tham nhung hay ch?ng tiêu c?c ph?i d?a trên co s? c?a s? th?t và du?c co quan ch?c nang chính th?c cung c?p. Ngay nhu bài ‘Bùi Ti?n Dung dã khai dua ti?n ch?y án cho g?n 40 nhân v?t quan tr?ng’ dang trên Thanh Niên có d?n hai v? tu?ng xác nh?n, và chúng tôi có bang ghi âm. Và m?t di?u tra viên khác nói hai l?n v?i phóng viên c?a chúng tôi (có bang ghi âm). Chúng tôi thông tin là có ngu?n tin cung c?p, ch?ng c?...”.

D?p này ông Kh? nh?n d?nh v? vi?c b?t gi? hai ký gi? r?ng: “Tôi du?c bi?t, sáng nay có m?t d?ng chí lãnh d?o c?a co quan truy?n thông nói, l?c lu?ng CA h?c t?p và làm theo t?m guong d?o d?c H? Chí Minh, Bác có nói m?t ý, n?u vi?c gì dáng b?t thì ph?i kiên quy?t b?t, n?u không dáng b?t thì không b?t. Và khi b?t ph?i cân nh?c r?t k?, vì nó quy?t d?nh d?n s? ph?n c?a m?t con ngu?i. Nhung tôi r?t ti?c vi?c này dã x?y ra v?i hai nhà báo (Nguy?n Vi?t Chi?n - báo Thanh niên và Nguy?n Van H?i - báo Tu?i tr?-PV). Ban biên t?p, toàn th? phóng viên, chi h?i nhà báo c?a chúng tôi d?t khoát ph?i b?o v? quy?n l?i chính dáng và h?p pháp c?a h?i viên. Chúng tôi không du?c phép làm ngo vi?c này. Hi?n có r?t nhi?u lu?t su ? TP.HCM và Hà N?i dã t? nguy?n xin bào ch?a mi?n phí cho nhà báo Nguy?n Vi?t Chi?n. Chúng tôi s? ph?i h?p v?i các lu?t su d? b?o v? Chi?n.”

Ð?ng th?i, Lê Hoàng - t?ng biên t?p báo Tu?i Tr? nói v?i báo Ti?n Phong trong cu?c ph?ng v?n: “Ban biên t?p (BBT) báo th?y b?t ng? và lo ng?i tru?c s? vi?c này. Chúng tôi không d?ng tình khi co quan ch?c nang kh?i t? b? can và b?t giam phóng viên nhu v?y. B?i vì, khi v? PMU18 x?y ra, nhi?u t? báo d?u vào cu?c. Trong ‘dòng ch?y’ thông tin ào ?t ?y, có nhi?u thông tin chính xác nhung cung có thông tin chua chính xác. Riêng báo Tu?i Tr? dã k?p th?i dính chính nh?ng thông tin này. Phóng viên báo Tu?i Tr? tham gia vi?t bài, dua tin v?i mong mu?n cùng các co quan ch?c nang làm sáng t? v? vi?c. Ð?ng co làm vi?c hoàn toàn trong sáng b?ng ch?c ph?n c?a nhà báo; không cá nhân, v? l?i. Trong quá trình tác nghi?p, tuy sai sót nhung tôi nghi v?i m?c d? dó có nh?t thi?t ph?i kh?i t? b? can và b?t t?m giam nhà báo?”.

Theo b?n tin c?a dài BBC ngày Th? Tu 14 tháng 5, 2008, c? làng báo t?i Vi?t Nam rúng d?ng vì tin b?t hai ký gi? và hai si quan công an cao c?p liên quan d?n di?u tra và thông tin v? PMU18. H?i nam ngoái hai ký gi? trên và m?t s? ký gi? khác dua tin v? vi?c này dã b? công an g?i th?m v?n. Ngu?i ta tu?ng t?i dó là thôi và không ai nghi t?i chuy?n có th? có ngày m?t s? ngu?i b? truy t? vì dã quá hang say góp ph?n ch?ng tham nhung b?ng ngòi bút theo s? hô hào c?a Ð?ng và nhà nu?c CSVN.

M?t nhà báo gi?u tên nói v?i dài BBC: “Không khí làm báo (t?i Vi?t Nam) hi?n khá cang th?ng”.

Trong m?t s? l?i ph? bi?n trên báo chí, m?t s? lu?t su ? Vi?t Nam cho r?ng cái t?i danh gán ghép cho 4 ngu?i trên là không dúng vì h? không v? l?i cá nhân, có có quy?n l?i kinh t? nhu t?i danh này ch? d?nh. Nói khác, ngu?i ta nghi ng? s? trong sáng c?a hành d?ng truy t? nh?ng ngu?i góp tay ch?ng tham nhung “quá nhi?t thành”.

Ð?u nam ngoái, trong m?t cu?c h?p báo, Tu?ng Qu?c t?ng tuyên b? v? di?u tra PMU18 là “tr?n dánh sau cùng và l?n nh?t” d?i ông.

Ngày 13 tháng 5, 2008, Linh M?c Chân Tín, m?t nhà d?u tranh dân ch? n?i ti?ng ? Vi?t Nam lâu nay ít lên ti?ng, ph? bi?n m?t lá thu phát bi?u r?ng: “V?i vi?c b?t giam hai nhà báo hàng d?u trong vi?c d?u tranh ch?ng tham nhung, nhà nu?c ch?ng t? vi?c ch?ng tham nhung ch? là m?t trò h?... Nh?ng ngu?i có ch?c có quy?n s?ng trên xuong máu c?a ngu?i dân mu?n d?p h?n phong trào này, bi?n phong trào này thành m?t th? trang trí cho ch? d?, ch? không mu?n d?p qu?c n?n.”