LTS.- Sau khi tham d? Ngày T? N?n du?c t? ch?c t?i trung tâm Le-Jao Center, Coastline Community College, Westminster, hôm Th? B?y 3 Tháng Nam v?a qua, Dân Bi?u Liên Bang Hoa K? Loretta Sanchez dã dành cho phóng viên nh?t báo Ngu?i Vi?t m?t cu?c ph?ng v?n liên quan d?n nhi?u d? tài nóng b?ng trong c?ng d?ng Vi?t Nam, cung nhu t?i Hoa K?. Cu?c ph?ng v?n sau dây do phóng viên Ð? Dzung th?c hi?n.

NV: T?i sao giá xang hi?n nay quá cao?

DB Loretta Sanchez: R?t don gi?n vì Hoa K? có chính sách sai v? nang lu?ng. Qu?c H?i dã nhi?u l?n nh?c t?ng th?ng không nên d?a quá nhi?u vào các qu?c gia Trung Ðông, nhung ông không nghe vì ông có c? ph?n trong m?t s? công ty d?u h?a. T?i sao chúng ta không ki?m ngu?n d?u h?a t? noi khác, ví d? nhu Brazil m?i khám phá m?t m? d?u r?t l?n. Ngoài ra, chúng ta ph?i áp d?ng k? thu?t d? s?n xu?t d?u h?a t? nh?ng ngu?n khác. Tôi t?ng g?p m?t nhóm khoa h?c gia tr? ? Silicon Valley, mà trong dó tôi tin ch?c có m?t thành viên là ngu?i M? g?c thi?u s?. H? dang th?c hi?n chuong trình “Mission to Mars” (S? M?nh T?i Sao H?a) d? tìm ki?m ngu?n nang lu?ng m?i. Hoa K? nên d?u tu thêm vào nh?ng công trình khoa h?c nhu v?y d? b?o d?m chúng ta không l? thu?c nang lu?ng vào nu?c khác thì giá nhiên li?u m?i gi?m xu?ng n?a.

NV: Còn d? lu?t nhân quy?n cho Vi?t Nam t?i dâu r?i?

DB Loretta Sanchez: M?t trong nh?ng ph? tá cu c?a tôi hi?n nay là ph? tá c?a Thu?ng Ngh? Si Barbara Boxer, ch? t?ch Ti?u Ban Ðông Á Thái Bình Duong S? V? thu?c ?y Ban Ngo?i Giao Thu?ng Vi?n Hoa K?, noi th? lý D? Lu?t Nhân Quy?n Vi?t Nam. Ph? tá này dã cho bà Boxer bi?t r?t nhi?u thông tin liên quan d?n d? lu?t. Ngoài ra, cá nhân tôi và bà Boxer làm vi?c r?t ch?t ch?. Ngay t? d?u, chúng tôi dã d?y m?nh d? lu?t này v?i van phòng c?a bà. Vi?c tru?c m?t mà tôi s? làm là có m?t cu?c g?p g? v?i hai thu?ng ngh? si John Kerry (Dân Ch?) và John McCain (C?ng Hòa), hai ngu?i t?ng ch?n d? lu?t này tru?c dây. Thu?ng Ngh? Si McCain thì r?t khó g?p vì ông r?t b?n r?n v?n d?ng cho cu?c b?u c? t?ng th?ng. Còn Thu?ng Ngh? Si Kerry thì tôi nghe nói ông có th? không ch?n k? này, nhung tôi ph?i g?p ông d? xác nh?n chính th?c. Chúng ta ch? còn b?n tháng d? thông qua d? lu?t nhân quy?n.

NV: T?i sao ph?i g?p hai thu?ng ngh? si này mà không ph?i là các thu?ng ngh? si khác?

DB Loretta Sanchez: Th? t?c t?i Thu?ng Vi?n khá ph?c t?p. Chúng ta có th? v?n d?ng d? d? lu?t thông qua ? hai c?p ti?u ban và ?y ban. Nhung d? d? lu?t du?c dua ra phiên khoáng d?i Thu?ng Vi?n ph?i có m?t b?o d?m, t?c là d?ng ý, s? có m?t c?a 60 thu?ng ngh? si d? d? lu?t du?c dem ra b? phi?u thu?n ho?c ch?ng, t?c là không b? ch?n l?i. Th? t?c này g?i là “Cloture.” Trong tru?ng h?p này, hai thu?ng ngh? si Kerry và McCain có th? không b? phi?u cho d? lu?t, nhung có th? d?ng ý d? d? lu?t du?c dua ra phiên khoáng d?i d? các thu?ng ngh? si b? phi?u. Và khi du?c dua ra phiên khoáng d?i, ch? c?n s? phi?u quá bán c?a các thu?ng ngh? si hi?n di?n là d? d? d? lu?t du?c thông qua. Vì th?, chúng ta ph?i c?n có s? b?o d?m c?a hai thu?ng ngh? si này.

NV: Trong 12 nam làm dân bi?u, bà th?y di?u gì d?c bi?t nh?t trong c?ng d?ng Vi?t Nam?

DB Loretta Sanchez: Ph?i nói c?ng d?ng Vi?t Nam r?t nang d?ng, doàn k?t và giúp d? nh?ng d?ng huong t?i Vi?t Nam, nh?t là trong v?n d? d?u tranh cho t? do và nhân quy?n. Tuy nhiên, c?ng d?ng Vi?t Nam chua chú ý l?m t?i nh?ng v?n d? h? d?i di?n hàng ngày t?i Hoa K? nhu giúp nh?ng ngu?i cao niên trong d?ch v? y t? m?t cách d? dàng hon, làm th? nào nh?n các ngân kho?n c?a chính ph?... Ðây th?c s? là nh?ng th? thách mà c?ng d?ng Vi?t Nam có l? chua th?y là quan tr?ng. Ð?u tranh cho nh?ng ngu?i Vi?t ? trong nu?c là di?u r?t t?t nhung chúng ta cung nên chú ý cu?c s?ng ? dây. Ví d? nhu dua l?ch s? Vi?t Nam vào gi?ng d?y t?i h?c du?ng là m?t v?n d? r?t quan tr?ng. Tôi dang làm vi?c v?i Giáo Su Nguy?n Lâm Kim Oanh d? th?c hi?n m?t cái gì dó trong v?n d? này.

NV: Bà t?ng di Vi?t Nam nhi?u l?n và d?u có v?n d? v?i chính quy?n Vi?t Nam. L?n cu?i cùng b? công an ngan c?n không cho vào tu dinh Ð?i S? Hoa K?. Bà có d? d?nh tr? l?i Vi?t Nam không?

DB Loretta Sanchez: Ðuong nhiên là tôi mu?n tr? l?i Vi?t Nam. Tôi mu?n g?p l?i các nhân v?t b?t d?ng chính ki?n. L?n tru?c, tôi cung mu?n tìm hi?u v?n n?n buôn ngu?i nhung h? dã yêu c?u tôi r?i Vi?t Nam s?m. Tôi cung mu?n di ra các khu v?c ngoài Saigon và Hà N?i, ví d? nhu Tây Nguyên ho?c d?ng b?ng sông C?u Long, d? t?n m?t nhìn và tìm hi?u thêm nhi?u v?n d?. Nhung ch?c là h? không d? tôi di nhu v?y. Nhung n?u chúng ta có m?t t?ng th?ng d?ng Dân Ch? trong k? b?u c? k? này, tôi s? v?n d?ng d? tr? l?i Vi?t Nam.

NV: Nh?ng chuy?n di Vi?t Nam c?a bà có th?c s? là d?u tranh cho nhân quy?n hay ch? là nh?ng hành d?ng mang tính bi?u tu?ng d? ki?m phi?u c?a ngu?i M? g?c Vi?t?

DB Loretta Sanchez: T?i sao chúng ta chua thay d?i du?c Vi?t Nam? Tôi nh? l?n d?u tiên g?p Hòa Thu?ng Thích Qu?ng Ð?. Ngài nói v?i tôi r?ng vi?c có m?t dân c? M? nhu tôi ? ngoài Vi?t Nam d?u tranh cho nhân quy?n là r?t quan tr?ng. Chính quy?n Vi?t Nam c?n ph?i hi?u không ch? có ngu?i Vi?t Nam mà ngay c? ngu?i dân c?a m?t cu?ng qu?c cung chú ý v?n d? nhân quy?n t?i Vi?t Nam. Và có m?t ph? n? M? d?u tranh cho v?n d? nhân quy?n l?i còn t?t hon n?a. Ph?i nên nh?, v?i chính sách hi?n nay c?a chính quy?n Vi?t Nam, ngu?i dân r?t ng?i nói ra s? th?t. Trong khi dó, chúng ta ? ngoài này ph?i có nhi?m v? nói lên s? th?t dó.

NV: Trong cu?c b?u c? vào Tháng Mu?i M?t t?i dây, bà có m?t d?i th?. Ðó là bà Rosemarie “Rosie” Avila. Ch?c là bà th?ng d? dàng?

DB Loretta Sanchez: Tôi không bao gi? nói cu?c tranh c? nào là d? dàng. Tuy nhiên, tôi luôn c? g?ng làm vi?c h?t mình d? ph?c v? và th?c hi?n di?u t?t nh?t cho ngu?i dân.

NV: Nghe nói bà d? d?nh ra tranh m?t chi?c gh? thu?ng ngh? si Hoa K? c?a California, n?u có ch? tr?ng?

DB Loretta Sanchez: Tôi bi?t thu?ng ngh? si Hoa K? là m?t ch?c v? d?y quy?n l?c, nhung hi?n không có gh? nào tr?ng c?. Hi?n nay, d?i v?i tôi, làm vi?c ? H? Vi?n cung d? di?u ki?n và quy?n hành d? ph?c v? ngu?i dân Orange County. Ðây là qu?n c?a tôi và tôi thích thú công vi?c mình dang làm.

NV: Tin d?n bà có th? du?c m?i làm ?ng c? viên phó t?ng th?ng, n?u Thu?ng Ngh? Si Hillary Clinton du?c d?ng Dân Ch? d? c? ch?c t?ng th?ng có dúng không?

DB Loretta Sanchez: Th?t khó mà tu?ng tu?ng có hai ph? n? trong m?t liên danh cho ch?c t?ng th?ng và tôi nghi Hoa K? chua s?n sàng cho tru?ng h?p này.

NV: Bà có gì mu?n nói thêm?

DB Loretta Sanchez: Cu?c b?u c? vào Tháng Mu?i M?t t?i dây r?t quan tr?ng. Tôi tin là c? tri dã nh?n ra m?t s? v?n d? c?a t?ng th?ng hi?n t?i và dây là co h?i d? chúng ta tái t?p trung m?t s? v?n d? mà lâu nay b? b? quên. Chúng ta ph?i tham gia di b?u th?t dông d?o n?u chúng ta mu?n góp ph?n gi?i quy?t m?t s? v?n d? c?a nu?c M?. Riêng cá nhân tôi, quý v? dã tin tu?ng tôi b?y lâu nay, thì xin ti?p t?c b? phi?u cho Loretta Sanchez.