Lê Minh

Tu?ng trình d?c bi?t t? Jerusalem

M? d?u

Ð?n Do Thái là m?t th? thách v? an ninh, th? thái nhân tình và b?i c?nh chính tr? ph?c t?p c?a d?t nu?c m?i tái thành l?p du?c dúng 60 nam. Ngoài ra, ngu?i vi?t còn d?i di?n v?i th? thách c?a chính mình. M?c tiêu c?a chuy?n tham vi?ng nhu dã tu?ng trình trong bài l?n tru?c, m?t phái doàn dân c? trong dó Dân Bi?u Tr?n Thái Van và nhi?u nhà ho?t d?ng t?i California dáp l?i m?i c?a t? ch?c “The Jewish Federation” dã tham vi?ng Do Thái nhu m?t chuy?n di h?c h?i v? d?t nu?c h?. Chuong trình du?c s?p d?t kéo dài hon t? 7 gi? sáng kéo dài d?n 9, 10 gi? dêm m?i ngày. V? d?n khách s?n, thân xác rã r?i, ai cung tìm trong gi?c ng? vùi cho d?n ngày k? ti?p. Tìm m?t kho?ng tr?ng d? vi?t tu?ng trình là m?t v?n d?. Tuy nhiên, trong ngày Noel, ngu?i vi?t dành thì gi? d?c bi?t d? tu?ng trình v? Bethlehem, noi Chúa Jesus dã sinh ra t?i dây hon 2000 nam và thoáng qua b?i c?nh xã h?i, kinh t? và chính tr? c?a vùng này.

“Ðêm Ðông l?nh l?o Chúa sinh ra d?i, Chúa sinh ra d?i nam trong hang dá noi máng l?a,” bài hát dêm Giáng Sinh dã n?m sâu ký ?c nhi?u ngu?i. Chúng tôi dang d?ng tru?c noi ch?n linh thiêng c?a hàng tri?u ngu?i Công giáo và du khách dã vi?ng tham hàng nam.

T? thành ph? c? Jerusalem, dáp chuy?n xe bus, m?t kho?ng n?a gi? lái xe, xuôi v? Nam d?n biên gi?i gi?a Do Thái và lãnh th? thu?c quy?n ki?m soát ngu?i Palestine, chúng tôi t?m chia tay v?i ngu?i hu?ng d?n và nhân viên an ninh cho doàn là ngu?i g?c Do Thái, không du?c vu?t qua biên gi?i cùng chúng tôi d? sang tham vi?ng Bethlehem.

Tru?c khi qua hàng rào biên gi?i, anh dã d?n dò chúng tôi h?t s?c c?n th?n cho chuy?n di, lúc nào cung di cùng doàn, luôn mang theo s? thông hành Hoa K? trong ngu?i và không di ra kh?i vùng d?t du?c hu?ng d?n.

Qua c?a ki?m soát d? bu?c vào lãnh th? Palestine. Ngu?i hu?ng d?n Palestine dón chúng tôi ? cu?i c?ng. Ông chia doàn thành 4 nhóm, l?y taxi dua chúng tôi d?n tham vi?ng noi chúa Jesus sinh ra d?i. M?i ngu?i l?ng l? bu?c vào xe.

Ðo?n du?ng dài 6 cây s? d?n Bethlehem, m?i ngu?i mang theo m?t n?i ni?m riêng, m?t chút lo l?ng v? s? an toàn cho m?i ngu?i. Ph?n vì chúng tôi mang th? thông hành Hoa K?, m?t ph?n trong doàn có nhi?u viên ch?c dân c?, ph?n n?a không có nhân viên an ninh di theo nhu nh?ng ngày di chuy?n trong d?t Do Thái.

Chúng tôi dã du?c nghe thuy?t trình v? tình hình an ninh v? 2 khu v?c do ngu?i Palestime ki?m soát, m?t ? d?i d?t Gaza, phía c?n Nam Do Thái, giáp ranh gi?i Ai C?p, ki?m soát b?i nhóm dân quân Hamas, thu?ng xuyên gây xáo tr?n cho Do Thái qua các v? pháo kích, b?n h?a ti?n t? d?i d?t Gaza.

Riêng Bethlehem n?m trong khu d?i d?t West Bank, thu?c quy?n qu?n tr? c?a nhóm Fatah (PLO, theo c? lãnh t? Jasser Arafat), tuong d?i ôn hòa và dã có th?a hi?p hòa bình v?i Do Thái. Nhóm Fatah dã ki?m soát m?t ph?n d?i d?t West Bank trong dó có vùng Bethlehem t? 1995.

Tru?c khi di, chúng tôi du?c dua d?n xem trung tâm ki?m soát du?ng biên gi?i gi?a dôi bên trên d?i d?t West Bank. Nh?ng d?a di?m có dông cu dân, Do Thái dã d?ng nh?ng b?c tu?ng dúc b?ng xi mang c?t s?t cao hon 40 feet. Nh?ng ch? còn l?i là nh?ng hàng rào s?t d?y kín, g?n h? th?ng báo d?ng bén nh?y khi có ngu?i d?nh xâm nh?p, va ch?m vào hàng rào.

So v?i h? th?ng hàng rào biên gi?i gi?a Hoa K? và M? Tây Co trong ti?u bang California chúng tôi dã có d?p tham vi?ng, h? th?ng phòng th?, ki?m soát c?a quân d?i Do Thái ch?t ch?, t?i tân và h?u hi?n hon nhi?u.

Ngoài ra, quân d?i Do Thái còn d?t nhi?u h? th?ng máy thu hình có th? thu hình du?c kho?ng 10 cây s?. H? th?ng này do m?t d?i ngu hoàn toàn là n? quân nhân trong tu?i quân d?ch, tu?i t? 18 d?n hon 20 ki?m soát ch?t ch? ngày dêm, phát hi?n du?c m?i bi?n d?ng x?y ra t?i biên gi?i. Quân d?i Do Thái s?n sàng ?ng bi?n v?i m?i tình th? trong giây lát.

Tuy không còn b?n phá, d?t ch?t n? nhu vùng Gaza, nhung t?i d?i d?t West Bank v?n còn s? tranh ch?p ng?m ng?m gi?a nhóm Hamas và Fatah. Hon n?a ngu?i dân ? dây quá nghèo, không công an vi?c làm, du khách có th? b? b?t cóc làm ti?n, nh?t là du khách mang qu?c t?ch Hoa K? d? làm m?i cho b?n kh?ng b? và b?n b?t h?o.

Chúng tôi du?c tr?n an v? tình hình an ninh khu v?c khá kh? quan. Ngu?c l?i m?t ngu?i Palestine quen t?i Jerusalem cho bi?t, s? an ninh t?i d?i d?t West Bank ch? có tích cách t?m th?i, n?n hòa bình hi?n nay ch? th? hi?n trên m?t nu?c, phía du?i còn nhi?u sóng d?ng, tình hình chính tr? có th? bi?n d?ng b?t c? gi? phút nào.

Ông Rami Nassalad, d?i di?n cho ngu?i Palestine chúng tôi dã g?p t?i Jerusalem, cho r?ng Do Thái dã vây quanh h?, cung c?p d?t cho h? trong gi?i pháp da beo, chia d? tr?, t? vùng này qua vùng khác v?n ph?i qua các tr?m ki?m soát c?a quân d?i Do Thái.

Nh?ng hàng rào c?n, nh?ng b?c tu?ng chia c?t d?t dai c?a h? cao v?i v?i là nh?ng hình ?nh chu?ng m?t c?a ngu?i dân Palestine nhìn th?y m?i ngày qua l?i trên d?i d?t mà h? dã s?ng hon 20 th? k? qua là m?t n?i s? nh?c m?t nu?c, m?t d?t c?a h?.

Ngu?i Palestine có d?t d? s?ng, nhung khó có th? d?ng nu?c tr? thành m?t qu?c gia có th? t? phát tri?n, t? mình l?n m?nh du?c. N?u m?t mai có gi?i pháp hòa bình cho vùng Gaza, d?a hình d?t Do Thái v?n chia dôi ph?n West bank và Gaza, ngu?i ta chua hình tu?ng ra gi?i pháp giao thông ?n th?a n?i li?n hai vùng gi?a West Bank và Gaza c?a ngu?i Palestine nhu th? nào d? không ph?i di ngang qua d?t Do Thái.

C?a kh?u West Bank gi?a Do Thái và West Bank là khu v?c b?n r?n nh?t, hàng ngày có kho?ng hon 15,000 dân Palestine qua Do Thái d? làm vi?c trong các hãng xu?ng g?n biên gi?i. T? sáng s?m, h? dã s?p hàng lu lu?t d? qua Do Thái du?i s? ki?m soát an ninh th?t ch?t ch? c?a c?nh sát.

H? th?ng ki?m soát, cung nh?ng co s? ki?m soát th?t t?i tân, kiên c? d? có th? ch?ng l?i du?c nh?ng tru?ng h?p d?t bom trong ngu?i t? sát tru?c dám dông thu?ng th?y ? Iraq trên báo chí.

Chính quy?n d?a phuong cho bi?t d? cho ngu?i Paletine vào d?t Do Thái không th? tránh du?c. K? ngh? tân ti?n c?a h? c?n nhi?u nhân công lao d?ng. Quan tr?ng hon, h? c?n giúp cho ngu?i Paletine công vi?c cung là cách giúp cho h? t?m thoát du?c c?nh b?n cùng sinh d?o t?c, gi?m b?t di s? b?t mãn có th? bi?n h? tr? thành nh?ng tay kh?ng b? b?t d?c di.

Lên xe taxi xong, chúng tôi ai cung tò mò nhìn ra c?a xe d? quan sát khung c?nh bên ngoài. Tôi có c?m tu?ng nhu dang l?c vào thành ph? Tijuana sát biên gi?i California, vào kho?ng th?i gian ngu?i Vi?t m?i d?nh cu t?i Hoa K? trong nh?ng nam sau 1975.

Nhà c?a hai bên du?ng ch?t ch?i, nghèo nàn xo xác sau nhi?u nam chi?n tranh, nhi?u can nhà d? v? chua k?p tu b?, sát c?nh nh?ng túp l?u so sài m?i d?ng lên. Son xanh, d?, d? m?u v? d?y tu?ng nhà d?c du?ng di. Thành ph? s?ng t? do g?n nhu vô chính ph?.

L?n d?u tiên, tôi nhìn th?y d?u hi?u m?ng Giáng Sinh ?n hi?n trên m?t s? nhà chúng tôi di qua. Ð?i da s? ngu?i Do Thái và kh?i Á R?p, không có thông l? an m?ng Giáng Sinh. Sau nhi?u ngày tham vi?ng Do Thái, tôi c?m nh?m du?c v?n d? tôn sùng d?o c?a m?i s?c t?c trên d?i d?t nh? bé này là m?t trong nh?ng nguyên nhân sâu xa, ti?m ?n t? ngàn xua, làm cho s? hi?m khích tôn giáo, d?t dai, ch?ng t?c hi?n h?u khó có th? gi?i quy?t ?n th?a.

Vào th? k? th? 4, nh?ng ngu?i theo d?o Công giáo xác d?nh l?i v? trí hang Bethlehem hon 2000 nam tru?c, dã xây c?t thành m?t nhà th? dá c? (The Church of the Nativity). V?i th?i gian và s? ?nh hu?ng chính tr? c?a t?ng th?i k? cai tr? c?a ngu?i Á R?p, ngôi giáo du?ng này dã b? tàn phá nhi?u l?n. Ðây là ngôi nhà th? duy nh?t sót còn l?i trong vùng Bethehem.

Ngày nay, Bethlehem dã tr? thành m?t thành ph? nh? v?i kho?ng 60,000 di dân d?y ph?c t?p. Tru?c dây có kho?ng 80% dân s? theo d?o công giáo, hi?n nay ch? còn l?i 12%. Ph?n l?n ngu?i Công giáo dã b? di h?t vì chi?n tranh tuong tàn gi?a các s?c dân b?n x? v?i nhau, gi?a ngu?i Do Thái, Palestine, Á R?p trong m?t noi ch?n ph?n l?n là ngu?i theo H?i Giáo và Do Thái Giáo c?c doan.

Vào tham vi?ng nhà th?, du khách ph?i chui qua m?t c?a th?t th?p. Ngu?i xua khi xây c?t nhà th?, h? có d?ng ý làm c?a th?p d? m?i ngu?i ph?i cúi d?u chui qua nhu là m?t hình th?c tôn kính thu?ng d?.

Tòa nhà chính là m?t phòng khá r?ng v?i hai hàng c?t tr? b?ng dá c?m th?ch m?u ngà v?n còn d?u v?t cháy, còn d?ng v?ng sau nhi?u th? k?. Th?i gian chúng d?n, nhà th? dang s?a so?n dón m?ng l? Chúa Giáng Sinh, nhi?u phái doàn hành huong dã d?n ch?t c? nhà th?. Khách s?n trong vùng không còn m?t phòng tr?ng.

Ð?a di?m noi Chúa sinh ra n?m trên m?t gác l?ng trong nhà th?. Ngu?i ngu?i n?i dôi nhau leo c?u thang ch?t h?p, d? du?c ngu?ng m? noi Chúa ra d?i. Chi?c máng c?, dàn súc v?t và hình ?nh thiên th?n báo hi?u Chúa sinh ra d?i trong tâm th?c m?i ngu?i không th?y hi?n h?u ? noi này. Du khách hoi b? ng? khi nhìn th?y d?a di?m noi Chúa sinh ra mang hình tu?ng nhu cái lò su?i làm b?ng dá c?m th?ch tr?ng xám. Du?i sàn, m?t l? tr?ng có kính che d?y d? du khách có th? nhìn sâu xu?ng lòng d?t d? mu?ng tu?ng du?c noi hang dá Chúa Hài Ð?ng dã sinh ra. Phía trên tu?ng v? l?i hình Chúa Hài Ð?ng và ông Thánh Guise và Ð?c M? Maria.

L?n theo l?i di, chúng tôi du?c xem l?i di tích l?ch s? tôn giáo qua nhi?u th?i d?i, nh?ng b?c tranh, hình tu?ng M? Maria b? Chúa Hài Ð?ng, Chúa b? dóng dinh, các thánh v? t? nhi?u th? k? và nh?ng d?u v?t l?ch s? c?a th?i La Mã tr? vì d? l?i.

Ra nhà th? Bethlehem lúc x? chi?u, tr?i Mùa Ðông b?t d?u t?i s?m, ti?ng chuông ngân nga phá tan b?u tr?i tinh m?ch d?y huy?n tho?i c?a hang Bethlehem.

Nhìn qua phía trái nhà th? cách m?t con du?ng, ngôi giáo du?ng c?a ngu?i H?i Giáo s?ng s?ng ng?o ngh?. Ti?ng kinh Koran cho bu?i c?u nguy?n chi?u t?i, r?n r?n phát ra t? loa phóng thanh, che l?p ti?ng chuông nhà th? dang ngân nga trong bóng chi?u.

Ðêm Giáng Sinh dã an bình trôi qua trên d?i d?t West Bank, không bi?n d?ng x?y ra trong dêm thánh l? Bethlehem. M?t khác trên d?i d?t Gaza, lo?n quân Hamas dã pháo kích kho?ng 80 d?n súng c?i và h?a ti?n vào m?t làng Do Thái sát biên gi?i. Chính quy?n d?a phuong Do Thái dã tr? dua m?t cách m?nh b?o và ngu?i ta tiên doán Do Thái s? dua quân qua vùng này d? d?p lo?n.

Tôi th?m nghi có bao nhiêu d?i d?t an bình, nhung vì con ngu?i, Chúa Cha trên tr?i dã ch?n d?i d?t c?a ngu?i theo Do Thái Giáo và H?i Giáo d? giáng sinh? L?ch s? cho th?y m?nh d?t nh? bé, khô c?n này dã không yên bình t? nhi?u th? k? và kéo dài cho d?n ngày nay.