MU?NG LAY, Ði?n Biên Ph? - D?n dà trong 15 nam qua, th? tr?n h?o lánh này dã m?t tên và phân n?a cu dân. Nh?ng ngu?i còn l?i thì ch? cái ngày nhà c?a ru?ng vu?n c?a h? chìm sâu trong lòng m?t h? th?y di?n coi nhu s? l?n nh?t Vi?t Nam.

T?i nam 2010, Mu?ng Lay s? n?m du?i dáy c?a h? th?y di?n kh?ng l? d? giúp gia tang kh? nang di?n nang c?a c? nu?c v?n di lúc nào cung v?n thi?u và dóng góp cho phát tri?n kinh t? t?i các khu v?c dô th?, các trung tâm k? ngh? t?i nh?ng noi xa xôi ch? không ph?i khu v?c mi?n núi nghèo khó xua nay này.

Các lãnh d?o c?a d?ng và nhà nu?c t?ng h?a h?n d?n bù cung nhu tái d?nh cu l?i 10,000 cu dân ph?n l?n là các s?c t?c thi?u s?. Nhung các tia hy v?ng mong manh cung gi?ng nhu nh?ng ng?n dèn du?ng vàng ?nh thôi không còn le lói soi con du?ng chính trong th? tr?n n?a.

Su?t nhi?u th? k? qua, nu?c và phù sa c?a sông Ðà dã dem ngu?n s?ng cho cu dân khu v?c g?n ba biên gi?i Vi?t-Miên-Lào. Bây gi? ti?m nang th?y di?n c?a nó l?i báo hi?u cái ch?t cho khu v?c.

N?n kinh t? Vi?t Nam tang tru?ng l?i 8% m?t nam c?n r?t nhi?u di?n nang d? phát tri?n. Ði?n luôn luôn thi?u khi Mùa Hè và h?n hán làm các sông h? khô ki?t. D? án h? th?y di?n t?n phí kho?ng $2.6 t? USD dem hy v?ng dáp ?ng thêm nhu c?u di?n nang hi?n c?n gia tang m?i nam 15% thì m?i d?.

Ð?p th?y di?n d? trù xây c?t cao 215 mét, t?o thành m?t h? ch?a nu?c nu?t ch?ng 18,000 hecta núi d?i, r?ng r?m. Nhà máy th?y di?n này d? trù công su?t 2,400 megawatts phát di?n t? nam 2015.

Khu v?c lòng ch?o Ði?n Biên Ph? thu?ng hay b? d?ng d?t. Khi h?p Qu?c H?i d? thông qua d? án th?y di?n này, nhi?u d?i bi?u lên ti?ng ch?ng d?i thì b? Phan Van Kh?i, khi dó là th? tu?ng, ra di?u tr?n, dã de n?t r?ng “không du?c bàn lùi.”

Th?ng kê chính th?c nói 94,741 cu dân s? b? di d?i, da s? là ngu?i s?c t?c Thái và H’mong và m?t s? s?c t?c khác. Ðã t?ng có nh?ng ký s? mô t? các d? án tái d?nh cu cho nh?ng ngu?i này v?i nh?ng ngôi nhà bôi bác, bé nh? nhu nh?ng chu?ng chim, chua ? dã hu h?ng, n?t n?. Nh?ng l?i tuyên truy?n t?t d?p thì nói các gia dình b? di d?i s? du?c c?p d?t c?p nhà, có trung tâm d?y ngh?. Nông dân du?c c?p cho 20 ký g?o m?t tháng trong su?t 2 nam d? ?n d?nh d?i s?ng.

“Nhà c?m quy?n s? cung c?p tài chính cho nh?ng ai mu?n chuy?n ngành ngh? d? s?ng. M?i gia dình du?c c?p cho 0.45 hecta d?t.” Võ Hùng Thanh, ngu?i c?m d?u chuong trình tái d?nh cu ? t?nh Ði?n Biên, nói nhu v?y. “Chúng tôi s? làm t?t c? m?i di?u c?n thi?t d? th?c hi?n.”

Ðó là l?i viên ch?c nhà nu?c. Nhung trên con ph? chính c?a th? tr?n Mu?ng Lay, nh?ng l?i h?a h?n không du?c tin tu?ng là s? dúng nhu v?y trong th?c t?.

“Ðó là d? án c?a nhà nu?c, chúng tôi không th? ch?ng l?i.” Nguy?n Trung Thành, 48 tu?i, m?t ngu?i th? máy có gia dình v?i 2 con, nói. Ông s?ng trong ngôi nhà d?t, g?n cái c?u b?c ngang sông. “Chuong trình truy?n hình luôn luôn h?a h?n chúng tôi m?t tuong lai xán l?n. Chúng tôi dã nghe quá nhi?u l?i h?a h?n và nhi?u bài di?n van.”

Khi du?c h?i v? chuong trình tái d?nh cu, ông nói: “Chua th?y kh?i s?. Chúng tôi không có tin t?c c? th?.”

Trên v?n d? ông mu?n d?i gia dình di dâu, ông nhúm vai: “Chúng tôi không du?c phép ch?n l?a. Mà cung không có ch? t?t cho m?i ngu?i n?a.”

N?i lo âu chính dáng

Khi du?c h?i v? các s? h?a h?n tr? c?p c?a chính ph?, ông nói: “Không tránh kh?i tham nhung.”

Ông Thanh cung nhu các gia dình khác b? ?nh hu?ng b?i d? án th?y di?n có lý do chính dáng d? âu lo. Hi?p H?i Khoa H?c K? Thu?t Vi?t Nam báo cáo h?i nam ngoái r?ng ban qu?n lý d? án th?y di?n này dã có nhi?u sai ph?m trong di?u hành. Có r?t nhi?u gia dình dã b? di d?i mà không du?c c?p phát d?t canh tác, không có các d?ch v? y t? xã h?i can b?n, cung không có chuong trình hu?n ngh? nhu h?a h?n d? giúp nh?ng ngu?i mu?n chuy?n t? ngh? nông sang ngh? khác.

B?n làng có t? bao nhiêu th? k? qua là noi van hóa dã b?t r? nay b? b?ng di, m?t m? m? t? tiên... M?t s? ngu?i du?c d?n bù ti?n không bi?t dùng ti?n vào vi?c gì, vì không có công vi?c làm dã c? b?c, ru?u chè, mua xe g?n máy, mua ma túy.

B?n báo cáo c?a t? ch?c trên nói r?ng “nh?ng gia dình này s? kh?n d?n trong tuong lai vì không còn ti?n d? an. H? l?i roi vào nghèo khó tri?n miên n?u không có cách nào muu sinh lâu dài và h?u hi?u.”

Cu dân th? tr?n Mu?ng Lay b?t d?u b? ch?y d?n t? khi x?y ra các v? l?t kinh hoàng vào các nam 1990 và 1996, khi dó còn g?i là Lai Châu. Tr?n l?t dã làm s?p nhà làng t? dó và nó không bao gi? du?c tái thi?t trên con ph? chính nhu d? nh?c nh? m?i ngu?i r?ng tuong lai th? tr?n s? không còn n?a.

Th? tr?n m?t tên c? khi d?a gi?i m?i c?a t?nh Lai Châu du?c v? l?i trong nam 2005 và th? xã Lai Châu du?c d?i lên phía B?c 50 cây s?.

“Nhi?u ngu?i dã b? di, gi? nó nhu sa m?c.” Tài x? xe khách tên Hoàng H?ng H?i, 33 tu?i, nói. “Ch? còn m?t s? co quan và m?t vài hàng quán còn ? l?i. Co s? b?nh vi?n còn dó nhung không có bác si nào c?. Ðây là m?t th? tr?n ch?t. Chúng tôi ch? nhung không th?y cái gì x?y d?n.”

M?t trong nh?ng co s? kinh doanh còn m? c?a là khách s?n Lan Anh. Ch? là Nguy?n Kh?c Giao, 70 tu?i, viên ch?c tu pháp ngh? huu c?a t?nh, th?nh tho?ng ti?p m?t vài ngu?i khách trong cái co s? 55 phòng vòng quanh m?t sân nh?.

Khi t?i l?n gia dình ông d?n di, ông Giao nói r?ng nhà nu?c ch? ch?u d?n bù có 1/4 c?a tài s?n.

“Ð?n bù quá ít. Chúng tôi không d?ng ý nhung không có l?a ch?n.” Ông nói. “Khách s?n c?a tôi s? n?m bên du?i 16 mét nu?c. Ph?i r?i b? trong dau d?n nên chúng tôi s? ? l?i dây cho d?n phút chót khi nu?c ng?p t?i.”

Khi cái ngày dó t?i, d?i s?ng ? m?t cái làng g?n dó dã thay d?i. N?m C?n, n?m ? phía du?i c?a khúc sông nhung l?i cao hon m?c nu?c h? th?y di?n, làng b?n c?a 76 ngu?i s?c t?c Thái tr?ng, dã du?c ch?n làm noi tái d?nh cu. Ð?n nay v?n không ai bi?t cái tuong lai c?a h? nó s? b?t d?nh hay ?n d?nh th? nào.

Nhi?u ngu?i cho hay h? du?c cho bi?t s? du?c d?y cho t? ngh? dánh cá, làm d? th? công ngh? d?n chan nuôi, nhung chua có gì kh?i s? c?.

“R?t khó cho nông dân h?c ngh? m?i.” B?n tru?ng Lò Van Thòng nói v?i ký gi? c?a thông t?n AFP du?i con m?t canh ch?ng c?a công an và viên ch?c d?a phuong. Ông cung nói r?ng m?i ngu?i bi?t h? không du?c l?a ch?n.