Nguy?n Xuân Nghia

Uy tín c?a T?ng Th?ng Bush sa sút n?ng vì h? so Iraq. Ði?u ?y, ai cung bi?t.

Ngu?c l?i, uy tín Hoa K? có th? sa sút trên th? gi?i, ch? th? l?c M? không h? suy gi?m. Hoa K? v?n là d? qu?c dáng s? - hay dáng n? - tùy quan di?m ch?ng hay thu?n. Ðây là m?t ngh?ch lý ít ai d? ý, ch? vì du lu?n quá t?p trung vào vi?c phê phán chi?n cu?c t?i Iraq.

Liên Bang Nga có th? bi?t rõ di?u ?y hon ai h?t, khi m?t d?ng minh, d?ng bào (t?c Slav), d?ng d?o (chính th?ng giáo) và chu h?u cu là C?ng Hòa Serbia v?n d? c? m?t chính quy?n thân Tây Phuong lên lãnh d?o t? hôm mùng b?y, dù b? l?t m?t d?t Kosovo nay dã thành m?t c?ng hòa d?c l?p du?i s? b?o tr? c?a Hoa K? và Liên Hi?p Âu Châu.

Nga càng hi?u di?u ?y khi mà hai chu h?u c?a Liên Bang Xô Vi?t cu nay l?i thành nh?ng nu?c dân ch? và là tuy?n d?u c?a lá ch?n phòng v? chi?n lu?c M?, h? th?ng ch?ng h?a ti?n d?n d?o BMD. Ðó là C?ng Hòa Ti?p (Czech Republic) và Ba Lan.

Lý do chính quy?n Bush dua ra cho vi?c thi?t l?p h? th?ng phòng th? t?i Ðông Âu là d? ch?n tru?c kh? nang t?n công b?ng h?a ti?n t? m?t qu?c gia hung d? là Iran. Liên Bang Nga coi dó là lý c? và dòi ph?n công quy?t li?t. B?ng l?i nói, mà thôi. Y h?t ph?n ?ng v?i v? Kosovo d?c l?p.

Du?i th?i Ronald Reagan hon hai ch?c nam tru?c, Hoa K? xây d?ng phòng tuy?n b?o v? b?ng h?a ti?n t?m trung t?i Tây Ð?c. Khi dó, dân Ð?c ph?n chi?n dã bi?u tình v?i kh?u hi?u “Thà d? hon ch?t”. Cu?i cùng thì ch?ng ai ch?t, tr? ch? d? Xô Vi?t d?, sau khi nu?c Ð?c th?ng nh?t. Dân M? ca t?ng Hoa K? dã k?t thúc Chi?n Tranh L?nh trên th? m?nh! Ngày nay, dân Ti?p hay Ba Lan cung có th? ph?n d?i k? ho?ch BMD, nhung sau cùng hai x? này v?n là thành trì dân ch? c?a Âu châu và hàng rào phòng th? xa nh?t - g?n Liên bang Nga nh?t - c?a Minh U?c B?c Ð?i Tây Duong NATO. Do Hoa K? di?u d?ng!

S? v?n d?c n?i c?m c?a di s?n Bush là Iraq thì nay dang chuy?n d?n t? lo?n sang tr?. Có th?t không? Mu?n tìm câu tr? l?i, ta ph?i nhìn vào Iran, là m?c tiêu c?a bài phân tách này.

***

Khi chu?n b? khai m? chi?n d?ch Iraq, Chính quy?n Bush có nhi?u m?c tiêu và lý do, nhung b? l?m l?c v? tình báo nên ch?n lý do tu?ng r?ng h?p lý và d? du?c th? gi?i h?u thu?n: vì ch? d? Saddam Hussein có k? ho?ch ch? t?o võ khí tàn sát hàng lo?t (WMD). Th?i ?y, t? 1998 d?n 2002, ai cung tin nhu v?y, k? c? các d?ng minh hay d?i th? c?a M? l?n các lãnh t? Dân Ch? t?i Hoa K?. K?t cu?c là m?t s? sai l?m phi lý v? tình báo và ông Bush m?c h?a khi tình hình Iraq suy d?i d?n, t? d?u nam 2006.

Nhung ngoài lý do, lý c? hay m?c tiêu là l?t d? ch? d? Saddam Hussein d? gi?i tr? nguy co võ khí tàn sát, chính quy?n Bush cung có m?t m?c tiêu chi?n lu?c là t?n công m?t ch? d? H?i Giáo hung d? d? làm guong cho th? gi?i H?i Giáo và thuy?t ph?c các ch? d? H?i Giáo ôn hòa d?ng ng? theo gi?i pháp c?c doan - kh?ng b? - c?a “Thánh chi?n”, c?a al-Qaeda. M?c tiêu chi?n lu?c ?y coi nhu dã thành. Hoa K? h?t b? kh?ng b? t?n công. Không m?t ch? d? ôn hòa nào b? quân kh?ng b? l?t d?. Các nu?c Á R?p theo h? phái Sunni d?u m?c nhiên là d?ng minh c?a M?. D?u thô lên giá khi?n h? ki?m ra b?c t? “petrodollars” thì cung l?i... d?u tu ngu?c vào Hoa K?!

Còn l?i, chính quy?n Iraq - du?c thành l?p t? ba l?n b?u c? trong nam 2005 - dã d? m?nh d? gi?i tr? m?i nguy phân hóa trong h? phái Shia c?a l?c lu?ng c?c doan ch?ng M? là “dân quân Mahdi” c?a lãnh t? Muqtada al-Sadr. Và t? Tháng Nam còn m? chi?n d?ch “Su t? h?ng” d? di?t cho s?ch m?i tàn du c?a kh?ng b? al-Qaeda t?i t?nh Mosul ? Phuong B?c. Sau d?y, chính quy?n c?a Th? Tu?ng Nouri al-Malaki d? t? tin d? tuyên b? r?ng Iraq nay dã h?t tai h?a al-Qaeda, và còn m?nh mi?ng t?i d? yêu c?u Hoa K? l?p ra l?ch trình rút quân!

***

K?t qu? ?y là do chi?n lu?c d?n quân dánh t?i mà ông Bush don phuong ch?n l?a vào d?u nam 2007, sau khi b? c? tri tr?ng ph?t n?ng trong cu?c b?u c? gi?a nhi?m k? vào tháng 11 nam 2006. Nhung, chi?n lu?c d?n quân dánh t?i s? di thành công cung còn do... vai trò c?a Iran. Ð?y là co h?i cho Bush hi?u th? nào là “Võ công Ba Tu”.

Khi m? chi?n d?ch t?n công Iraq nam 2003, Hoa K? dã th?c t? nh? cái gai Saddam Hussein và ch? d? Sunni t?i Baghdad cho cu?ng qu?c trong vùng là Iran, theo h? phái Shia. Ð?y là hoàn c?nh khi?n các Giáo Ch? Iran l?i có m?t m?c tiêu d?ng quy v?i Hoa K? là xây d?ng m?t ch? d? Shia t?i Baghdad.

Chính quy?n Bush rút t?a khá ch?m m?t k?t lu?n éo le là dù chi?m da s?, các h? phái Shia chua h? và khó th? c?m quy?n tuy?t d?i t?i Iraq. Ðâm ra M? làm c? cho các Giáo Ch? Shia t?i Tehran trong khi b? các nhóm Sunni t?n công t?i t?p, vì c? lý do d?c l?p dân t?c, l?n ?ng h? al-Qaeda ho?c ch?ng M? vì t?i l?t d? Saddam Hussein.

Di s?n Iraq c?a Bush là chi?n lu?c d?n quân dánh t?i, v?i n?i dung chính tr? là d?o ngu?c quan h? v?i các l?c lu?ng Sunni, nh? s?c y?m tr? c?a 15 l? doàn tác chi?n du?c tung vào cu?c. K?t qu? là M? tìm du?c n?n t?ng h?p tác v?i các lãnh t? Sunni, cô l?p các nhóm kh?ng b? xung danh “Thánh chi?n” và tiêu di?t d?c công al-Qaeda. Cung nh? chi?n lu?c dó mà Iran dã xoay chi?u, b?t d?u ti?n trình v?a dánh v?a dàm v?i M?, d?ng th?i ki?m ch? các nhóm phi?n quân Shia d? gia tang th? l?c cho chính quy?n al-Malaki theo h? phái Shia.

***

Vi?c dánh và dàm gi?a Iran v?i Hoa K? ch? y?u t?p trung vào tuong lai Iraq. Ð?y cung là tuong lai c?a toàn khu v?c Trung Ðông. T? c? tháng nay, th? gi?i nói d?n chuy?n dánh hon dàm, qua vi?c Israel ham t?n công các can c? ch? t?o võ khí h?ch tâm c?a Iran và Tehran d?a l?i là s? phong t?a eo bi?n Hormuz, r?i th? nghi?m chín h?a ti?n trong hai ngày. Nhung su?t giai do?n nh?c tim ?y - khi?n d?u thô lên giá t?i 170 dô la m?t thùng - Hoa K? không tang phái m?t hàng không m?u h?m nào vào V?nh Ba Tu!

C? hai ba bên d?u t?n d?ng tâm lý chi?n, là dánh dòn hù. Du?ng nhu ông Bush dã hi?u và có th? là dã gi?i chiêu võ công Ba Tu.

Dù có tr? lu?ng d?u h?a d?ng hàng th? ba và xu?t c?ng d?u thô d?ng hàng th? tu th? gi?i, Iran là qu?c gia khó s?ng nh?t d?a c?u, v?i dân tình thu?c lo?i nghèo r?t!

V?i di?n tích b?ng c? Tây Âu (g?p nam Vi?t Nam) Iran là m?t x? hi?m hoi mà cu dân t?p trung trên núi - noi d? phòng th? mà khó phát tri?n - vì d?ng b?ng ? gi?a ch? toàn bùn và mu?i! Chung quanh, x? này du?c b?o v? b?ng nhi?u r?ng núi hi?m tr? nên khó b? t?n công - duy nh?t thành công trong l?ch s? Ba Tu là thành tích c?a Ð?i Ð? Alexander c?a Hy L?p, ch? chi?n th?ng c?a d? qu?c Mông C? ch? là chuy?n hão huy?n. Nhung cung vì d?a du hình th? dó mà Iran khó chinh ph?c hay cai tr? du?c x? khác - là thành tích hi?m hoi c?a d? qu?c Ba Tu th?i xua, v?i ch? d? t? tr? g?n nhu ph? dung trên các vùng chi?m dóng. Trong tám nam chi?n tranh v?i Iraq, dôi bên d?u b? t?n th?t n?ng - m?t m?y tri?u dân mà b?t phân th?ng b?i.

Khi Hoa K? ki?m soát Iraq, các giáo ch? Iran dã tu?ng r?ng s? qua h? phái Shia mà bi?n d?i th? cu thành chu h?u m?i, nhung cung s? Hoa K? dùng Iraq làm bàn d?p t?n công vào lãnh th?. Sau ba nam chi?u bí l?n nhau, dôi bên d?u k?t lu?n theo ki?u cu: b?t phân th?ng b?i, d?i th? không th? kh?ng ch? du?c quy?n l?i c?a mình. K?t lu?n: không có gi?i pháp lý tu?ng chính là bu?c d?u d? nói chuy?n ph?i qu?y.

Ði?u mà các giáo ch? Tehran e ng?i nh?t là Hoa K?, nhu các d?i cu?ng khác trong l?ch s?, có th? lung do?n các s?c dân thi?u s? dang hùng c? trong t?ng vùng núi r?ng hi?m tr?. Chuy?n này, chính quy?n Bush có làm, v?i h?u thu?n c?a Qu?c H?i! Ði?u mà Hoa K? e ng?i là vì không th? kh?ng ch? du?c toàn khu v?c, các giáo ch? Iran có th? mày mò ch? bom h?ch tâm và dùng h?a ti?n có d?u d?n nguyên t? uy hi?p các lân bang. Chuy?n này, Tehran không ch?i cãi và dùng lá bài nguyên t? nhu m?t dòn m?c c? v?i M?.

Nhung, k? ho?ch võ khí h?ch tâm c?a Tehran là hu chiêu hay dòn th?c? Israel có câu tr? l?i d?t khoát: coi ch?ng l?ng gi? thành chân! Chi b?ng c? tiên h? th? cho ch?c. Ð? ch?ng minh quy?t tâm và chu?n b? ra dòn, Israel hòa d?u v?i các d?i th? c? h?u, là Syria, l?c lu?ng Hamsas c?a dân Palestine và c? l?c lu?ng Hezbollah t?i Lebanon. Chính quy?n Bush cung ch?p ch?n ngón võ hu hu th?c th?c dó... v?i h?u thu?n ngo?i giao c?a các nu?c Âu Châu. Hoa K? không h? b? cô l?p khi ph?i ?ng x? v?i Iran.

Còn hai cu?ng qu?c d?i th?, xua nay v?n hà hoi ti?p s?c cho Iran qu?y r?i, là Liên Bang Nga và Trung Qu?c, thì sao?

T?ng Th?ng Vladimir Putin quá khôn mà cài Dmitri Medveded vào gh? thái t? r?i lên ngai t?ng th?ng d? gi? ?m ch? cho mình tr? l?i sau m?t nhi?m k?. Nhung, quá khôn mà d?n ra d?i vì n?i b? không th? di?n k?ch b?n dó cho dúng v? nên các trung tâm quy?n l?c nhu an ninh, quân d?i và t?ng công ty d?u khí dang kèn c?a nhau d? ki?m soát h? th?ng tu pháp và b?o v? quy?n l?i riêng. Nga có th? khoi d?y n?i chi?n t?i C?ng Hòa Georgia, nhu m?t trò g?p l?a b? tay ngu?i, và b? ph?ng vì nhi?u d?a phuong hay nu?c c?ng hòa gi? hi?u cung dang dòi quy?n t? tr?! Có ai nghe nói d?n x? Tartarstan không?

Cho nên, vi?c dùng Iran nhu m?t dòn b?y d? th?c g?y bánh xe M? t?i Trung Ðông coi nhu vô v?ng, ít ra là m?t uu tiên r?t th?p! Th? Tu?ng Putin có th? di?n tho?i trò chuy?n v?i T?ng Th?ng Mahmoud Admadinejad c?a Tehran v? m?t lò nguyên t? dân s? t?i can c? Bushehr - chuy?n ngày b?y Tháng B?y. Nhung len vào Trung Ðông d? gây r?i v?n là chuy?n b?t khà, ít nh?t cho t?i khi Hoa K? có t?ng th?ng m?i, hay Th? Tu?ng Putin thanh lý du?c môn h? d? tr? v? làm t?ng th?ng cho m?t nhi?m k? th? ba!

Còn Trung Qu?c thì tình hình l?i bi dát hon nhi?u. L?m phát, th?t nghi?p, d?u thô lên giá, n?i tình chính tr? d?y tranh ch?p khi?n các d?ng con tr?i d? ch? mong là s?m hoàn t?t màn bi?u di?n th? v?n trong yên lành. Sau dó m?i là nh?ng c?i t? d? máu (xin xem l?i bài “Thiên t? Hoang mang” trên c?t bào này vào tu?n tru?c). Trong hoàn c?nh dó, cây g?y c?a B?c Kinh không d? dài d? th?c t?i Trung Ðông và xúi gi?c Tehran gây r?i.

Cho d?n ngày hai cu?ng qu?c này có th? tr? l?i, Trung Ðông dã l?t qua trang m?i, v?i di s?n c?a Bush là di?u m?i l? nh?t.

Iran s? ph?i s?ng chung v?i m?t Iraq dân ch? hon, thân M? hon, gi?a m?t bi?n ngu?i H?i Giáo theo h? phái Sunni và v?i d?ng minh Syria nay dã nhìn qua hu?ng khác. N?u không b? t?n công, các giáo ch? Iran có th? quay v? lo vi?c ?n d?nh bên trong, canh tân l?i h? th?ng d?u khí l?c h?u c?a mình và s? ti?p t?c tàn t? trên h?c núi. Làm m?t qu?c gia khó cai tr? nh?t th? gi?i vì có quá nhi?u v?n d? trong xuong t?y, t? d?a du hình th? t?i dân s? và h? phái tôn giáo, x? này ch? có th? phát tri?n n?u ch?p nh?n quy lu?t dân ch?. Mà dân ch? v?n là d?ng nghia nh?t th?i v?i h?n lo?n, cho nên, s? ?n d?nh v?n là uu tiên sinh t? nên Iran s? tàn t?.

Dù có võ công Ba Tu hay không.