Giá trị món quà tặng
Trong lúc hăm hở đi mua “grand sale” làm quà tặng Tết Kỷ Sửu, chúng ta có thể ngưng lại mấy phút suy nghĩ xem món quà mình sắp đem tặng đối với người nhận thực ra có ích lợi đến đâu!

Home

Ngô Nhân D?ng

 

Ngu?i M? g?i hôm nay là ngày Th? Sáu Đen, Black Friday, thay v́ Boxing Day, v́ ngu?i ta lo nam nay kinh t? suy y?u hàng tiêu th? s? bán r?t y?u. Các c?a hàng bán l? nhu J.C. Penney dă qu?ng cáo s? m? c?a s?m t? 5 gi? 30 sáng, s? h? giá 60% nh?ng món qu?n áo; Target dă báo tru?c s? gi?m giá t?i “up to” 75%; các c?a hàng bán d? choi cho tr? em cung th?ng thi?t kêu g?i nhân dân d?n mua quà t?ng con em cháu ch?t sau ngày L? Giáng Sinh! Ngu?i Á Châu có th? nhân d?p này di mua quà, ch? d?n T?t Ta s? t?ng nhau - ch? c̣n m?t tháng n?a thôi!

Trong lúc ham h? di mua “grand sale” làm quà t?ng T?t K? S?u, chúng ta có th? ngung l?i m?y phút suy nghi xem món quà ḿnh s?p dem t?ng d?i v?i ngu?i nh?n th?c ra có ích l?i d?n dâu!

Đ?ng trên b́nh di?n toàn th? n?n kinh t?, c̣n g?i là “vi mô,” ph?i công nh?n vi?c t?ng quà có ích l?i. Nó t?o ra công an vi?c làm cho bao nhiêu ngu?i, t? các cô d?ng bán hàng qu?n áo ph? n? ? M? t?i nh?ng công nhân ch? t?o d? di?n t? ? bên T?u. Đ?i v?i n?n kinh t? M? thôi, vi?c t?ng quà trong mùa Giáng Sinh góp cho t?ng s?n lu?ng n?i d?a tang thêm du?c ít nh?t 100 t? m? kim ? trong nh?ng nam b́nh thu?ng! Nam nay kinh t? xu?ng, ch?c con s? dó gi?m xu?ng v́ m?i ngu?i b?t chi tiêu; nhung dó l?i là lư do khi?n nh?ng ngu?i c̣n có ti?n tiêu nên mua quà t?ng nhau nhi?u hon. B? thêm muoi t? vào kinh t? M? bây gi? cung ích l?i cho xă h?i, trong khi ch? k? ho?ch chi 800 t? c?a chính ph? Obama, dó là “giúp nu?c M?.”

Nhung d?ng trên b́nh di?n kinh t? c?a m?i cá nhân, c̣n g?i là kinh t? vi mô, th́ hành d?ng t?ng quà c?n ph?i du?c suy xét c?n th?n. Các nhà nghiên c?u kinh t? dă d?t câu h?i m?t cách nghiêm trang, g?i là “hi?u qu? kinh t? c?a vi?c t?ng quà!”

Giáo Su Joel Waldfogel ? tru?ng Đ?i H?c Wharton n?i ti?ng v́ t? nam 1993 ông chuyên môn làm công vi?c nghiên c?u này. Theo Giáo Su Waldfogel th́ trong m?t d?p l? Giáng Sinh, ngu?i M? dă phí ph?m kho?ng 10 t?i 18 t? M? kim v́ di mua quà t?ng nhau, thay v́ cung chi tiêu món ti?n dó nhung m?i ngu?i t? di mua cho chính ḿnh. Sang nam, n?u quư v? quên t?ng quà cho ai, có th? bi?n h? r?ng ḿnh dă nghiên c?u kinh t? h?c nên không mu?n dóng góp vào s? phí ph?m 18 t? M? kim dó!

Mua m?t món d? cho chính ḿnh dùng, so v?i nh?n du?c quà do ngu?i khác t?ng, giá tr? kinh t? khác nhau th? nào? Đ?i v?i thu?ng dân th? t?c nhu chúng ta, d?ng nào cung v?y. Cái áo 15 d?ng hay 500 d?ng v?n là cái áo dó! Nhung so v?i cái áo ḿnh m?c du?c thu?ng xuyên th́ cái áo ḿnh nh?n quà s? là m?t món chi tiêu phí ph?m, n?u ch? treo trong t?, h?a chang d?n sang nam m?i có co h?i dem ra t?ng ngu?i khác. Nhu th? là phí ph?m, xét v? m?t kinh t? thu?n túy th́ phí ph?m tài nguyên là không t?t, là x?u. Thí d? m?t xí nghi?p qu?c doanh ? Liên Xô ngày xua s?n xu?t ra ba ch?c tri?u dôi gi?y, dem b?y ra c?a hàng m?u d?ch không ai thèm d?ng chân u?m th? c?, t́m d? cách bán cung ch? bán du?c m?t ph?n ba. B?t các công nhân kh?p thành ph? ph?i lănh phi?u mua gi?y thay v́ lănh luong, h? dem gi?y v? nhà cung v?t trong xó. Hai ch?c tri?u dôi gi?y m?i mà không ai dùng! Đó là m?t s? phí ph?m. N?u h?u h?t các xí nghi?p d?u làm an nhu v?y, c?nh phí ph?m trong m?t nu?c s? tr? thành vi d?i! Đó là m?t lư do khi?n chính quy?n Nga Xô dă t? ư tháo g? ch? d? c?ng s?n.

Nu?c M? theo kinh t? th? tru?ng, không lo c?nh làm gi?y ki?u dó, tr? tru?ng h?p ngu?i ta mua quà t?ng nhau. Trên nguyên t?c, trong kinh t? th? tru?ng ngu?i tiêu th? n?m “ch? quy?n,” th?y hàng hóa dáng d?ng ti?n h? m?i quy?t d?nh mua. Nhung khi t?ng quà th́ khác, v́ ngu?i mua không ph?i là ngu?i s? d?ng, cho nên giá tr? kinh t? c?a món hàng thay d?i, có th? cao ho?c th?p hon giá mua. Ngu?i M? thu?ng ch? truong cái ǵ ḿnh t? mua bán du?c thi không c?n ph?i nh? d?n m?t ông nhà nu?c mua bán cho ḿnh dùng. Khi t?ng quà cho ai, chúng ta dóng vai m?t ông nhà nu?c, quy?t d?nh h? thay cho m?t ngu?i tiêu th? khác!

Đ?i v?i m?t cá nhân th́ m?t món quà phí ph?m v́ không dem dùng th?c ra cung không dáng là bao, nh?t là khi ḿnh không m?t ti?n mua. Nhung n?u c? m?t nu?c m?i nam chi tiêu hàng tram t? M? kim v? quà t?ng th́ ch? phí ph?m 10 ph?n tram thôi cung là v?t qua c?a s? 10 t? r?i! Mu?i t? dô la cung là kh?i ti?n! V́ v?y, dây v?n là m?t d? tài dáng suy nghi.

Làm cách nào nhà kinh t? M? t́m ra con s? phí ph?m kh?ng khi?p d?n 18 t? m? kim khi t?ng quà, tuong duong v?i m?t ph?n tu T?ng S?n Lu?ng N?i d?a c?a Vi?t Nam? Ông Waldfogel di ph?ng v?n, và d? ti?t ki?m, ông th?y di ph?ng v?n chính các sinh viên trong d?i h?c. Có 202 sinh viên tham d? vào cu?c ph?ng v?n, h? th?m d?nh ích l?i c?a 1044 món quà mà h? du?c t?ng, cùng v?i 538 món tuong t? mà chính h? mua l?y ? có 500 món ngu?i du?c t?ng quà cung mua cùng món dó. Các món này r?t b́nh thu?ng, nhu qu?n áo, gi?y dép, d? di?n t?, n? trang, sách, và dia nh?c là th? ngu?i mua hay nh?n du?c quà t?ng gi?ng h?t.

Ông Waldfogel yêu c?u các sinh viên khi nh?n du?c m?t món quà hăy th? lu?ng giá; b?ng cách yêu c?u h? doán ngu?i t?ng quà dă chi bao nhiêu ti?n cho món dó. Ông l?i yêu c?u ngu?i tr? l?i hăy b? qua giá tr? tinh th?n c?a món quà, ch? nghi t?i ích l?i c?a món quà dó d?i v?i ḿnh, và d?t câu h?i là n?u chính anh, hay ch?, mua món quà này th́ anh, ch? s?n sàng tr? giá bao nhiêu. N?u anh th?y dáng tr? 20 d?ng, t?c là d?i v?i anh giá tr? kinh t? c?a món quà dó là 20 d?ng, chua bi?t ngu?i mua th?c s? dă tr? bao nhiêu. Đó là m?t cách do lu?ng giá tr? kinh t? c?a món quà d?i v?i ngu?i nh?n.

K?t qu? cu?c nghiên c?u cho th?y nhi?u ngu?i th?y món quà t?ng m?t giá tr? cao hon giá mua. M?t cô cháu tánh t́nh r?t hào hi?p t?ng tôi m?t chai Côte du Rhone, tôi doán giá trên 20 dô la; nhung khi t́nh c? trông th?y chai dó trong m?t c?a ti?m, tôi m?i bi?t giá du?i 10 dô la. Tôi ít u?ng và l?i càng không hay di mua cho nên không bi?t giá, ru?u ai cho u?ng cung th?y ngon, nghi là nó d?t ti?n hon nh?ng th? ḿnh mua! Nhung n?u ngu?i sành ru?u d?nh giá th́ ngu?i dó th?m d?nh giá tr? chính xác hon. Khi nghiên c?u nhà kinh t? ch?n nh?ng món thông thu?ng nh?t d? ai cung d?nh giá tr? m?t cách chính xác.

Ph?n l?n các món quà t?ng du?c th?m lu?ng v?i giá tr? th?p hon giá mua. Khi tính chung t?t c? các món quà t?ng, th́ ông Waldfogel th?y d? d?ng quà t?ng b? m?t giá kho?ng t? 10 d?n 18 ph?n tram. Do dó, các c?a hàng bán l? dă b?y ra phuong pháp t?ng quà b?ng “phi?u mua hàng” d? cho ngu?i du?c t?ng mua l?y món ḿnh ch?n. Phi?u mua hàng ch?c ch?n du?c d?nh giá b?ng món ti?n mua phi?u!

Không ph?i các món quà t?ng d?u xu?ng giá nhu nhau, có món xu?ng nhi?u, có món xu?ng ít. Nh?ng món quà do ngu?i thân s?ng bên c?nh t?ng cho nhau, giá tr? du?c tang thêm trung b́nh 10 ph?n tram so v?i giá th?t. Đ?i v?i ngu?i M? nh?ng món quà do ông bà t?ng cháu thu?ng du?c các cháu coi là có giá tr? cao hon, ch?c v́ các c? có th?i gi? chú ư d?n nhu c?u và s? thích c?a các cháu hon là nh?ng ngu?i b?n t?ng quà nhau. Giáo Su Waldfogel nh?n xét: Món quà mà anh t?ng v?, hay ch? t?ng ngu?i yêu, th? nào cung có giá tr? kinh t? cao hon, so v?i món quà anh, ch? t?ng cho bà cô s?ng ? ti?u bang khác. Ch? v́ ? g?n nhau th́ bi?t rơ s? thích và nhu c?u c?a nhau hon.

Nhi?u nhà nghiên c?u khác cung quan tâm d?n d? tài này. Hai giáo su môn ti?p th?, marketing, cho bi?t ngay khi mua quà cho nh?ng ngu?i thân c?n ? bên ḿnh, chúng ta cung thu?ng mua phí, v́ ch? quan, doán nh?m s? thích c?a nhau. Davy Lerouge và Luk Warlop thí nghi?m v?i nhi?u c?p v? ch?ng dă s?ng lâu v?i nhau. H? th?y r?ng khi doán v? s? thích c?a ngu?i b?n d?i v? vi?c mua bàn gh? giu?ng t? trong nhà, r?t nhi?u ngu?i doán sai. Nh?ng ngu?i doán trúng thu?ng v́ h? cùng chia s? chung m?t s? thích. Khi ư khác nhau, ngu?i ta d? quên s? thích c?a ngu?i khác! L?n sau n?u quư ông mu?n mua t?ng quư bà m?t cái gh? ng?i d?c sách hay cái dèn, hăy m?i quư bà di ch?n. S? m?t cái thú nh́n dôi m?t ng?c nhiên ngu?i b?n d?i khi nh?n du?c món quà; nhung thà nhu v?y c̣n hon ph?i ng?c nhiên khi khám phá ra ngu?i nh?n quà không thích m?u gh? hay ki?u gh? ḿnh t?ng! Có nh?ng ông ch?ng mua t?ng v? cái khan quàng m?u tím, th?y m?t v? không tuoi bèn ng?c nhiên h?i: Anh th?y cung v?n thích m?u tím mà? “Cung” ph?i m?t công gi?i thích: Đúng, nhung dó là h?i tru?c dây 30 nam, h?i ḿnh m?i quen nhau ḱa!” Th? su?t 30 nam r?i ông “di c?i t?o” ? dâu? T?i dây chúng ta l?i nh? l?i r?ng cách ḿnh t?ng quà quan tr?ng hon giá tr? món quà! N?u sau 30 nam mà ông không bi?t bà dă thay d?i th? nào th́ ch?c ông (hay bà, ho?c c? hai) dang “có v?n d?!”

Cho nên, m?c cho các nhà kinh t? nói ǵ th́ nói, món quà t?ng quư nh?t cho m?i ngu?i thân v?n là m?i quan tâm c?a ḿnh d?i v?i h?. Mà dó là do m?t thái d? c?n gi? thu?ng xuyên, d? b?y t? hàng ngày, ch? không nên ch? “d?n T?t!”

Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here