| Giá trị và lợi ích của đa dạng sinh học - Phần II Tài nguyên sinh học trên hành tinh không phải là vô hạn, và con người đang khai thác vượt quá những giới hạn này, đó chính là một trong những nguyên nhân đáng lo ngại đang làm suy giảm tính đa dạng sinh học. |
|
Home
|
Ph?n II: Nh?ng v?n d? c?a suy gi?m da d?ng sinh h?c
Ng?c Thu t?ng h?p
Tài nguyên sinh h?c trên hành tinh không ph?i là vô h?n, và con ngu?i dang khai thác vu?t quá nh?ng gi?i h?n này, dó chính là m?t trong nh?ng nguyên nhân dáng lo ng?i dang làm suy gi?m tính da d?ng sinh h?c. M?i nam, dân s? loài ngu?i ngày càng tang cao, các loài dang b? di?t vong v?i t?c d? nhanh nh?t trong l?ch s? d?a ch?t. Các ho?t d?ng c?a con ngu?i dang ngày càng làm suy gi?m kh? nang an toàn cho s? s?ng c?a trái d?t, trong khi s? tang dân s? và nhu c?u cu?c s?ng dòi h?i ngày càng nhi?u tài nguyên t? thiên nhiên. B?ng cách nào d? gi? gìn “ngôi nhà xanh” c?a nhân lo?i.
Nh?ng thi?t h?i Liên Hi?p Qu?c m?i dây dã kêu g?i c?ng d?ng qu?c t? hành d?ng kh?n c?p d? ngan ch?n nguy co suy gi?m da d?ng sinh h?c dang di?n ra trên toàn c?u. Suy gi?m da d?ng sinh h?c gây thi?t h?i cho kinh t? th? gi?i trên 42 t? M? kim m?i nam, ch? y?u trong linh v?c nông nghi?p. Hi?n t?i có trên 2,300 loài dang có nguy co tuy?t ch?ng và liên t?c tang hàng nam. Suy thoái sinh h?c trên toàn c?u di?n ra d?c bi?t nghi?m tr?ng ? các khu v?c d?t khô, hi?n chi?m t?i 40% di?n tích m?t d?t c?a th? gi?i và là noi sinh s?ng c?a kho?ng 2 t? ngu?i.
S? tuy?t ch?ng S? suy gi?m da d?ng sinh h?c có nhi?u d?ng nhung trong dó có m?t d?ng quan tr?ng nh?t và m?t di không l?y l?i du?c, dó là s? tuy?t ch?ng c?a loài. San b?n, thu hái quá m?c là m?t trong nh?ng nguyên nhân tr?c ti?p gây nên s? tuy?t ch?ng c?a nhi?u loài sinh v?t, và ?nh hu?ng d?n m?t s? loài thú l?n, nh?ng th?c v?t có giá tr?. Nhung trong toàn b? s? suy gi?m da d?ng sinh h?c nguyên nhân gián ti?p nhu phá h?y và bi?n d?i noi s?ng c?a sinh v?t là quan tr?ng nh?t. Nh?ng ho?t d?ng c?a con ngu?i dã làm cho r?t nhi?u loài sinh v?t b? tuy?t ch?ng. T?c d? tuy?t ch?ng c?a các loài tr? nên ngày càng cao. Hon 99% nh?ng s? tuy?t ch?ng th?i c?n d?i là do con ngu?i gây ra. Các noi cu trú d?c bi?t dang b? de d?a h?y ho?i là các khu r?ng mua, r?ng khô nhi?t d?i, các vùng d?t ng?p nu?c ? t?t c? các vùng khí h?u, các vùng d?ng c? ôn d?i, r?ng ng?p m?n, và các d?i san hô. L?y m?t ví d? v? Rùa và hi?n tu?ng gi?i tính ph? thu?c vào nhi?t d?: Gi?i tính c?a phôi thai rùa do nhi?t d? môi tru?ng quy?t d?nh. Tr?ng c?a loài rùa Chrysemys picta ?p du?i nhi?t d? cao s? n? ra con cái, trong khi nhi?t d? th?p s? n? ra con d?c. Loài rùa này có th? ph?i d?i m?t v?i nguy co tuy?t ch?ng c?c b? trong tuong lai g?n do chênh l?ch t? l? con d?c-con cái và chúng cung s? ph?i duong d?u v?i v?n d? gi?i tính do hi?n tu?ng ?m lên toàn c?u gây ra. N?u nhi?t d? tang d?u d?n kho?ng 4 d? C s? khi?n toàn b? rùa là cái, d?n d?n s? tuy?t ch?ng c?a loài này.
Phá h?y và bi?n d?i noi cu trú là do tác d?ng c?a con ngu?i ?y Ban Liên Chính Ph? V? Thay Ð?i Khí H?u (IPCC) c?a Liên Hi?p Qu?c dã dua ra c?nh báo ô nhi?m do nhiên li?u hóa th?ch gây ra s? làm tang nhi?t d? Trái Ð?t trong th? k? này, gia tang m?c d? tàn phá c?a các tr?n thiên tai, tan bang ? hai c?c và di?u này s? ?nh hu?ng x?u d?n khí h?u toàn c?u trong vòng 1,000 nam t?i. Vi?c tang nhi?t d? trên hành tinh trong hon 50 nam qua, ph?n l?n là do tác d?ng c?a con ngu?i. Theo d? doán, d?n nam 2100, nhi?t d? trung bình trên b? m?t Trái Ð?t s? tang thêm t? 1 d?n 6,4 d? C, nhân t? chính gây nên hi?n tu?ng hi?u ?ng nhà kính, th?i vào b?u khí quy?n. Hi?n tu?ng hi?u ?ng nhà kính cung làm thay d?i sinh quy?n và h? sinh thái, khi?n 20%-30% loài d?ng th?c v?t b? de d?a tuy?t ch?ng n?u nhi?t d? tang thêm t? 1,5 d? C d?n 2,5 d? C. Ví d?, nhi?t d? vào Mùa Xuân tang mà tang cao s? ?nh hu?ng d?n th?i di?m dâm ch?i c?a th?c v?t, l?t xác c?a côn trùng và th?i di?m k?t b?n c?a d?ng v?t. M?i quan h? h?u co gi?a d?ng v?t và th?c v?t nhu vi?c th? ph?n, phát tán h?t... ph? thu?c vào s? k?t h?p gi?a các loài và các loài thì l?i ph? thu?c vào nh?ng lo?i th?c an nh?t d?nh trong m?t th?i di?m nh?t d?nh. Hi?n tu?ng ?m lên toàn c?u khi?n nhi?t d? tang cao, phá v? nh?ng th?i di?m này, khi?n cho chu kì s?ng c?a các loài không d?ng b? v?i nhau. B?i th?, các con v?t có th? không ki?m d? th?c an d? nuôi con. Các loài chim di cu d?n vùng phía B?c thu?ng ch?n th?i di?m chính xác d? b?t k?p ngu?n cung c?p th?c an c?n thi?t cho vi?c sinh s?n. Vì th?, chim di cu d?c bi?t nh?y c?m v?i khí h?u ?m lên. N?u các loài chim di cu t? các vùng trú Ðông lên phía B?c d? d? tr?ng theo l?ch trình bình thu?ng do môi tru?ng vùng trú Ðông (phía Nam) không thay d?i thì khi chúng d?n phía B?c, th?i di?m ngu?n th?c an phong phú dã qua. Ði?u này làm h?n ch? kh? nang sinh s?n thành công c?a chúng.
Ðe d?a da d?ng sinh h?c ? r?ng và... Các r?ng nhi?t d?i không ph?i nh?ng noi duy nh?t có da d?ng sinh h?c b? de d?a. Trên th? gi?i, h?u h?t r?ng mua ôn d?i, v?i nhi?t tích g?n b?ng di?n tích c?a Malaysia, dã b? m?t di. Khi khí h?u toàn c?u ?m lên còn góp ph?n làm lây lan d?ch b?nh do nó d?y m?nh quá trình phát tri?n và phát tán c?a m?m b?nh, gi?m b?t th?i gian ng? Ðông trong chu kì ho?t d?ng c?a m?m b?nh và thay d?i kh? nang nhi?m b?nh. ? Rocky Mountain, có m?t lo?i b?nh dã m? r?ng ph?m vi lây nhi?m do khí h?u ?m lên. Loài b? thông cánh c?ng dã phá h?y r?t nhi?u khu r?ng do chúng gieo r?c m?t lo?i n?m có th? làm ch?t cây. Khí h?u ?m lên làm thay d?i chu kì s?ng c?a b? thông khi?n chúng ch? m?t 1 nam d? cho ra d?i m?t th? h? m?i thông thu?ng c?n ph?i 2 nam, làm gia tang s? lu?ng loài và phá ho?i nhi?u cây hon.
... Ô nhi?m môi tru?ng S? ô nhi?m môi tru?ng lo?i b? r?t nhi?u loài ra kh?i qu?n xã sinh h?c c?a chúng k? c? ? nh?ng noi mà c?u trúc qu?n xã không b? ?nh hu?ng l?n. S? ô nhi?m môi tru?ng bao g?m: s? d?ng quá m?c thu?c tr? sâu, các ch?t th?i công nghi?p, phân bón hóa h?c và ô nhi?m không khí gây ra mua axit, nito b? l?ng d?ng quá m?c, các khí quang hóa và khí ôzôn. Nhu chúng ta dã bi?t khí h?u d?a c?u có th? b? thay d?i trong th? k? XXI b?i vì lu?ng khí cacbonnic th?i vào khí quy?n quá l?n do quá trình d?t cháy các nhiên li?u hóa th?ch. M?c d? tang nhi?t d? d? ki?n s? nhanh d?n m?c nhi?u loài không th? nào di?u ch?nh du?c biên d? s?ng c?a chúng và s? b? tuy?t ch?ng. H? sinh thái nu?c b? ô nhi?m. Ða d?ng sinh h?c c?a các h? th?ng nu?c ng?t và bi?n cung d?i m?t v?i s? suy gi?m và thoái hóa nghiêm tr?ng. Có l? ch?u nhi?u ?nh hu?ng nh?t là các h? sinh thái nu?c ng?t, nh?ng h? sinh thái này ph?i d?i m?t v?i s? ô nhi?m lâu dài và v?i s? gia tang nhi?u loài m?i. Các h? sinh thái bi?n cung dang ph?i ch?u d?ng s? suy gi?m c?a nhi?u qu?n th? loài don nh?t và nh?ng bi?n d?i sinh thái h?c quan tr?ng. Các loài lu?ng cu dang gi?m di v?i t?c d? chua t?ng có. R?t nhi?u loài d?ng v?t lu?ng cu dang trên b? v?c tuy?t ch?ng v?i 427 loài trong tình tr?ng nguy c?p (chi?m 7,4% t?ng s? loài) so v?i 179 loài chim (chi?m 1,8%) và 184 loài thú. ? California, loài ?ch núi chân vàng và cóc Yosemite không còn th?y xu?t hi?n trong nh?ng khu v?c phân b? c?a chúng n?a. Loài cóc Arroyo ? Nam California dã bi?n m?t trên 3/4 lãnh th? c?a chúng và khu v?c phân b? c?a ?ch chân d? tru?c dây là kh?p vùng Nam California gi? ch? còn ? vùng sâu ? Riverside.
B?n ch?t c?a s? kh?ng ho?ng da d?ng sinh h?c Không n?m ? các h? sinh thá r?ng hay trong d?i duong, mà g?n li?n v?i cách ho?t d?ng c?a chính con ngu?i. Ðe d?a l?n nh?t d?i v?i da d?ng sinh h?c là s? lu?ng và t?c d? gia tang dân s? c?a loài ngu?i. Nhu c?u dòi h?i ngày càng nhi?u noi cu trú và sinh thái, tiêu th? quá m?c tài nguyên, nang su?t sinh h?c và m?t v?n d? l?n là do nhu c?u tiêu th? cao, công nghi?p phát tri?n dã t?o ra ngày càng nhi?u ch?t th?i gây h?u qu? x?u cho môi tru?ng sinh s?ng và da d?ng sinh h?c. Trong n?a th? k? qua nh?ng nguy h?i mà con ngu?i gây ra cho ngu?n da d?ng sinh h?c c?a th? gi?i là l?n nh?t trong l?ch s?. Trong th? k? 20, do ho?t d?ng c?a con ngu?i mà t?c d? tuy?t ch?ng c?a các loài l?n g?p 1,000 l?n so v?i t? l? tuy?t ch?ng t? nhiên. Có 12% loài chim, g?n 25% d?ng v?t có vú và kho?ng 30% d?ng v?t dang d?i m?t v?i nguy co tuy?t ch?ng. K? t? khi có dánh b?t cá thuong m?i, ngu?n cá toàn c?u dã gi?m 90%. Nguyên nhân ch? y?u là hành d?ng phá ho?i các h? sinh thái t? nhiên nhu d?ng c? và r?ng. 10-20% t?ng tài nguyên còn l?i s? du?c chuy?n d?i sang các m?c d?ch s? d?ng d?t khác, ch?ng h?n nhu nông nghi?p, vào nam 2050. Theo Kaveh Zahedi, giám d?c Trung Tâm Giám Sát B?o T?n Th? Gi?i c?a Chuong Trình Môi Tru?ng Liên Hi?p Qu?c, thì: n?u xu hu?ng này không d?ng l?i, con ngu?i s? m?t di các l?i ích quan tr?ng t? th? gi?i t? nhiên - các d?ch v? sinh thái. U?c tính kho?ng 3,5 t? ngu?i trên th? gi?i ph? thu?c vào th?c ph?m ? các d?i duong và kho?ng 70% dân s? th? gi?i d?a vào t? nhiên d? có các lo?i thu?c truy?n th?ng.
Ph?i d?ng l?i tru?c khi quá mu?n Nh?ng nhu c?u c?a con ngu?i d?i v?i các ngu?n tài nguyên sinh v?t trên hành tinh hi?n nay l?n hon nhi?u so v?i b?t c? th?i gian nào, tru?c m?t chúng ta, ch?ng ki?n s? m?t di không th? thay th? du?c c?a ngu?n d? tr? thiên nhiên quan tr?ng, các loài sinh v?t và các ngu?n gene, và s? suy gi?m kh? nang dáp ?ng m?i nhu c?u con ngu?i c?a các khu h? sinh thái. Khi sinh v?t tuy?t ch?ng, con ngu?i s? m?t di ngu?n th?c an, thu?c ch?a b?nh, các s?n ph?m công nghi?p c?a ngày hôm nay cung nhu mai sau. Khi da d?ng di truy?n b? suy gi?m, kh? nang duy trì và thúc d?y nang su?t nông nghi?p, lâm nghi?p và chan nuôi s? b? gi?m sút. Cùng v?i s? thoái hóa c?a các h? sinh thái, chúng ta dã m?t di các d?ch v? có giá tr? mà các h? th?ng t? nhiên và bán t? nhiên cung c?p. Các chuyên gia LHQ c?nh báo, ho?t d?ng c?a con ngu?i, bao g?m vi?c phát th?i khí gây hi?u ?ng nhà kính, de d?a s? gây ra th?i k? tuy?t ch?ng t?i t? nh?t trên Trái Ð?t k? t? khi kh?ng long b? di?t vong cách dây 65 tri?u nam. Chuong trình Môi Tru?ng LHQ th?ng kê hi?n có hon 16,000 loài d?ng, th?c v?t dang b? de d?a tuy?t ch?ng. Hàng nam ngày 22 tháng 5 du?c Liên Hi?p Qu?c ch?n là ngày Ða D?ng Sinh H?c nh?m tang cu?ng hi?u bi?t c?a ngu?i dân và c?nh báo v? các v?n d? liên quan d?n linh v?c này. |
| Powered By Nguoi-Viet Online | |
This article has been moved here