Lê Minh

Tu?ng trình d?c bi?t t? Do Thái

TEL AVIS, Irael - Do Thái, m?t trong nh?ng d?i d?t chìm trong tâm th?c chúng tôi mu?n tham vi?ng. D?i d?t có l?ch s? kh?i d?u v? Thiên Chúa giáo, v? ngu?i Do Thái phiêu b?t trên kh?p th? gi?i 2000 nam và h? dã tr? v? xây d?ng l?i quê huong vào nam 1948. T? dó d?n nay, l?ch s? c?n d?i cho th?y Do Thái dã tr?i qua bao bao th? thách d? thành m?t qu?c gia v?ng m?nh ch?ng l?i du?c m?i th? thách v?i nhi?u nu?c láng gi?ng thù ngh?ch.

T? ch?c “The Jewish Federation” (TJF), m?t co quan thi?n nguy?n cho d?i chúng và ngu?i Do Thái, có tr? s? d?t nhi?u noi trên th? gi?i. T? ch?c này hoàn toàn d?c l?p v?i chính quy?n Do Thái, ngân sách c?a t? ch?c nh?n du?c t? nhi?u cá nhân, t? ch?c có liên h? d?n s?c dân Do Thái.

Dù không d?i di?n chính th?c cho chính quy?n, t? ch?c TJF dã ho?t d?ng vì quy?n l?i chung c?a Do Thái, dã v?n d?ng hành lang v?i chính quy?n, qu?c h?i cho nh?ng d? án hay quy?n l?i cho d?t nu?c h?. M?t trong chi?u hu?ng khôn ngoan này, h? thu?ng m?i các dân c?, c?p ch? huy chính quy?n cung nhu nhi?u nhà lãnh d?o trong c?ng d?ng d?a phuong d?n vi?ng tham Do Thái. Chuy?n di có m?c dích h?c h?i t? hai phía, t?o co h?i cho khách hi?u bi?t v? Do Thái, c?m thông v?i hoàn c?nh l?ch s? c?a hon 7 tri?u dân s?ng trong d?i d?t d?y b?t tr?c trong 60 nam qua.

Dân bi?u Tr?n Thái Van là m?t trong nhi?u dân c? du?c t? ch?c m?i tham vi?ng trong chuy?n vi?ng tham 10 ngày này.

T?i phi tru?ng LAX, tru?c khi làm th? t?c di Do Thái, chúng tôi dã tr?i qua m?t cu?c l?c v?n kho?ng 15 phút. Nhân viên an ninh hãng hàng không dã h?i nhi?u v? lý do c?a chuy?n di, ai b?o tr? cho chuy?n di. Ngay c? nh?ng câu h?i th?t cá nhân nhu ai là ngu?i dóng hành lý, có ai g?i d? d?c nh? chúng tôi mang theo. Cu?i cùng h? dòi nói chuy?n tr?c ti?p v?i ngu?i d?i di?n c?a t? ch?c TJF, l?y danh sách phái doàn và dòi chúng tôi ch?ng minh can cu?c, tài li?u xem có trùng h?p v?i tên trong th? thông hành và danh sách h? dang có trong tay.

“Anh thông c?m vì nhu c?u an ninh cho m?i ngu?i, nên hãng hàng không Do Thái Al El dã có bi?n pháp an ninh th?t ch?c ch?, d? tránh hành d?ng không t?c, kh?ng b? c?a d?i phuong.”, Ngh? Si Tr?n Thái Van tr?n an tôi.

Chuy?n bay v?i kho?ng 400 hon hành khách. Ngoài 2 ngu?i khách “da vàng”, ph?n l?n khách là ngu?i Do Thái di hành huong, v? tham nhà. Cách th?c an m?c và phong cách c?a h? khác thu?ng. Ph?n l?n h? an m?c y ph?c c? truy?n ch?nh t?, d?u d?i nón den, ho?c chi?c mu nh? trên ch?m d?u (kippa - skull cap ph?n l?n ngu?i Do Thái giáo h? Orthodox thu?ng d?i), dàn ông tr? hay già d?u d? râu quai nón, c? deo cà-v?t, bên ngoài khoác thêm áo vest den dài ngang d?n d?u g?i. Dáng di?u r?t trang nghiêm.

Kho?ng 12 gi? dêm, gi? California, lúc máy bay dang bay ngang vùng tr?i Âu Châu, kho?ng 8 gi? sáng. Ð?t nhiên, có m?t s? khách Do Thái kéo nhau xu?ng cu?i máy bay. Trên trán h? deo m?t h?p den, khan tr?ng d?i trên d?u, tay gi? cu?n thánh kinh b?ng ch? Hebrew, d?u g?t gù vào tu?ng máy bay l?m nh?m d?c kinh. Thông l?, ngu?i sùng d?o Do Thái giáo c?u nguy?n 3 l?n m?i ngày. S? ngu?i Do Thái kéo xu?ng cu?i t?u máy bay ngày m?t dông cho bu?i c?u nguy?n bu?i sáng.

Chuy?n bay dài 14 gi?, chúng tôi xu?ng phi tru?ng an toàn, l?y hành lý không còn tr? ng?i gì dáng k?. Tuy nhiên c? doàn ph?i ch? m?t thành viên trong doàn g?p r?c r?i v?i nhân viên an ninh t?i phi tru?ng. Anh có qu?c t?ch Hoa K?, mang dòng máu Armenian. Khi Nga Xô xâm chi?n nu?c này, gia dình anh dã t?n cu sang Iran l?p nghi?p và anh dã ra d?i t?i dây. Vì có ngu?n g?c có liên h? v?i Iran, Anh dã b? gi? l?i g?n m?t gi? d? ph?ng v?n tru?c khi cho nh?p c?nh Do Thái.

Trên du?ng v? khách s?n, chúng tôi ghé qua m?t vài khu ph? c?a Tel Laviv. Thành ph? này xây d?ng l?i t? ngày l?p qu?c vào nam 1948, du?ng sá tuong d?i nh?, ki?n trúc c? và hi?n d?i l?n l?n bên nhau, du?c m?nh danh là thành ph? không bao gi? ng?, tuong t? nhu New York.

Th?i gian này, Do Thái bu?c vào Mùa Ðông, khí h?u Tel Laviv d? ch?u tuong duong v?i khí h?u Qu?n Cam. Ðoàn chúng tôi du?c ngh? ngoi vài gi?, sau dó cùng an t?i v?i m?t phái doàn kho?ng 30 c?nh sát cao c?p chuyên v? ch?ng kh?ng b? t? nhi?u qu?n h?t, và thành ph? c?a California d?n Do Thái h?c h?i cách ch?ng kh?ng b? c?a Do Thái.

Chúng tôi dã du?c nhà báo c?a t? Ha'aretz (tuong duong v?i t? New York Times), chia s? kinh nghi?m v? cu?c chi?n ch?ng kh?ng b? hàng ngày c?a Do Thái trên d?i d?t West Bank và Gaza. Ông cho bi?t hàng ngày ông v?n thu?ng di qua vùng West Bank, phía Ðông B?c c?a Tel Laviv, noi có nhóm dân quân Palestine (Fatah) theo c? lãnh t? Arafat. Tru?c dây là vùng r?t m?t an ninh, nhóm dân quân ki?m soát m?t ph?n c?a gi?i West Bank. Tuy nhiêu sau này Do Thái dã hòa gi?i v?i Fatah và tr? l?i m?t ph?n d?t trên vùng West Bank d? dân Palistine sinh s?ng, an ninh vùng này dã t?m yên ?n. H? d?ng ý làm hòa v?i Do Thái d? ch?ng l?i s? chi ph?i c?a nh?ng nhóm H?i giáo c?c doan trong gi?i Gaza du?c tài tr? b?i Iran. Do dó , chính quy?n Do Thái ít ph?i d?i phó v? v?n d? an ninh v?i d?i d?t này.

Ngu?c l?i, nhóm Palestine trong nhóm Hamas trong d?i d?t Gaza, v?n ch? truong quá khích, không công nh?n s? hi?n h?u c?a Do Thái. Nhóm quá khích này nh?n tài tr? c?a Iran và nhi?u qu?c gia H?i Giáo khác, v?n thu?ng gây nhi?u bi?n d?ng trong vùng này cung nhu b?t ?n an ninh trong nhi?u thành ph? l?n t?i Do Thái.

Qua ngày th? 2, chúng tôi du?c tham vi?ng tru?ng h?c Rogonzin, có s?c m?u da ch?ng, noi ti?p nh?n h?c sinh trong m?i hoàn c?nh. Tru?ng qui t? kho?ng 700 h?c trò t? l?p m?u giáo cho d?n l?p 12. Ða s? h?c sinh d?n dây là con nhà nghèo, con nh?ng ngu?i di dân b?t h?p pháp, con ngu?i lao d?ng ngo?i qu?c, nh?ng ngu?i di dân Do Thái d?n t? Nga, Phi Châu ho?c nh?ng ngu?i không d? tiêu chu?n và không tru?ng h?c nào mu?n nh?n. Hàng ngày giáo ch?c nhà tru?ng ph?i làm vi?c theo hoàn c?nh c?a h?c trò. Có th? ngày hôm nay còn di h?c, ngày sau gia dình h?c sinh này b? tr?c xu?t vì cu dân b?t h?p pháp. Nhi?u h?c trò s?ng trong nhi?u hoàn c?nh khó khan, nhà tru?ng tìm d? m?i cách giúp cho các em vu?t qua du?c nh?ng khó khan, d? hoàn t?t trung h?c tru?c khi bu?c vào dòng d?i ho?c lên d?i h?c.

T? ch?c TJF mu?n cho chúng tôi nhìn th?y s? khó khan c?a xã h?i Do Thái, m?t m?t thu?ng xuyên d?i phó v?i n?n kh?ng b?, m?t khác ph?i d?i phó v?i làn sóng di dân c?a ngu?i Do Thái v? l?i quê huong. M?i nhóm di dân h?i nh?p vào xã h?i có m?t ph?c t?p khác nhau và cung là th? thách l?n lao cho chính quy?n d?a phuong.

Chi?u d?n phái doàn du?c tham vi?ng s? rác thành ph?. Ðây là d? án mang nhi?u ý nghia khác nhau. H? dã thành công trong vi?c dùng k? thu?t tân ti?n l?a ch?n rác ra nhi?u lo?i. Máy t? d?ng phân lo?i nhi?u ph?n khác nhau nhu các v?t d?ng plastic, lon nhôm, th?y tinh d? tái bi?n ch?, cây c?i ph? th?i làm phân bón. Ph?n rác ph? th?i không dùng du?c làm thành nh?ng d?i núi cao d? làm công viên, sân dánh golf. Trong vòng 3 nam n?a khu này s? tr? thành công viên công c?ng. Chúng tôi dã du?c lên d?nh núi c?a rác, có th? nhìn toàn c?nh thành ph? Tel Aviv.

S? bi?n ch? rác cung là noi dùng d? giáo d?c cho h?c sinh cách ti?t ki?m, b?o v? môi tru?ng ngay t? lúc còn bé. Hàng nam có kho?ng hon 30,000 h?c sinh, tham vi?ng d? h?c h?i v? môi tru?ng, ti?p tay v?i chính quy?n không x? rác ngoài du?ng, có khái ni?m v? cách b?o v? môi tru?ng.

Trung tâm Qu?n Tr? Rác dã h?p d?n nhi?u s? rác trên th? gi?i d?t hàng trong dó có thành ph? Riverside, công trình xây c?t dã hoàn thành, và thành ph? Los Angeles dang thuong thuy?t nh? Do Thái thi?t l?p m?t co s? tuong t? nhu s? rác chúng tôi dang tham vi?ng, dua l?i m?i l?i kinh t? không nh? cho Do Thái.