Bài và hình: Nguyên Huy/Ngu?i Vi?t

“L?ch s? Vi?t Nam t? 1930 d?n 1945” là m?t trong nh?ng d? tài c?a Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng ph? trách trong khóa Vi?t-H?c Hè 2008 c?a Vi?n Vi?t H?c di?n ra trong hai tháng 6 và 7 nam 2008.

Vào t?i hôm Th? Sáu 27 tháng 6 v?a qua, t?i Vi?n Vi?t H?c trên du?ng Brookhurst thành ph? Westminster, Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng dã di?n gi?ng l?i l?ch s? Vi?t Nam th?i c?n d?i, th?i gian mà h?u h?t thanh niên trí th?c trong nu?c sôi n?i v?i nh?ng cu?c tranh d?u ch?ng th?c dân Pháp d?n d?n cu?c kh?i nghia 19 tháng 8 c?a toàn dân mà d?ng C?ng S?n dã cu?p công dua d?n cu?c chi?n tranh tuong tàn kéo dài d?n g?n 30 nam tr?i d? k?t qu? là d?t nu?c và dân t?c Vi?t Nam ph?i ch?u nhu ngày nay.

M? d?u, Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng dã xin minh xác ngay r?ng v?i t?ng s? th?i gian 10 ti?ng mà vi?n ?n d?nh cho m?t giai do?n l?ch s? c?n d?i nhi?u bi?n d?ng nhu th?, qu? là m?t di?u h?t s?c khó khan nên trong nh?ng ph?n di?n gi?ng sau dó, Giáo Su Ph?ng ch? xin nh?c d?n nh?ng nét chính.

Nét chính th? nh?t là “S? thay d?i ch? vi?t”. Ch? nho chính th?c b? bãi b? vào nam 1920. Tru?c dó vào nam 1917, Toàn Quy?n Ðông Duong dã ra m?t ngh? d?nh bãi b? các k? thi Huong, thi H?i, thi Ðình. K? thi ? Hu? vào nam 1918 là k? thi cu?i cùng.

Theo Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng thì s? vi?c này mang m?t ý nghia r?t quan tr?ng. Ðó là c?t b? n?n van hóa cu (t?c là c?t b? ?nh hu?ng Trung Hoa), gi?m h?n nh?ng ?nh hu?ng c?a di?n tích trong van sách c?a gi?i có h?c. Ði?u này dã phát sinh ng?m phong trào dân t?c mà các bi?n c? chính tr?, cách m?ng ng?m dã ?nh hu?ng l?n d?n tinh th?n dân t?c Vi?t Nam.

Ch? “Qu?c ng?” dã du?c thay th?. V?n theo Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng thì ch? Qu?c ng? không ph?i là do nhà truy?n giáo Alexandres de Rhodes khai hóa, mà ngu?i d?u tiên sáng t?o ra là m?t nhà truy?n giáo ngu?i B? Ðào Nha, ông Francesco de Pina dã h?p tác v?i ngu?i Vi?t d? so?n ra cu?n t? di?n Vi?t-B?-La (Vi?t Nam, B? Ðào Nha và La Tinh). Chính Alexandres de Rhodes cung xác nh?n trong công trình so?n th?o ch? Qu?c ng? d?u tiên c?a mình, ông cung dã d?a vào cu?n t? di?n này.

Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng cung nh?n m?nh d?n vi?c các t? ch?c “h?i kín” ch?ng Pháp nhu trong th?i k? Ðông Du tru?c dó hay Vi?t Nam Qu?c Dân Ð?ng và C?ng S?n sau này dã dùng ch? Qu?c ng? d? truy?n bá tu tu?ng cách m?ng d?n ngu?i dân qua nh?ng truy?n don, nh?ng b?n cáo tr?ng lên án th?c dân Pháp ph?n l?n du?c in b?ng m?c b?n là hình th?c thu?ng du?c ngu?i dân bi?t d?n qua s? truy?n bá các tác ph?m ch? nôm bình dân tru?c dó.

Nét chính th? hai là phong trào “Duy Tân” v?i ba m?c tiêu là Khai, Ch?n, H?u. Khai là khai dân trí, Ch?n là ch?n hung dân trí và H?u là h?u dãi dân sinh nhu nhà yêu nu?c Phan Chu Trinh ch? xu?ng. Ngoài ra ch? truong nhân quy?n cung xu?t hi?n trong phong trào Duy Tân, C?n Vuong và Van Thân sau dó. Trong phong trào này thì n?i lên rõ nh?t là cu?c n?i d?y c?a Vua Duy Tân ? Hu? vào nam 1916 và Ð?i C?n ? Thái Nguyên vào nam 1917. M?t bi?n c? quan tr?ng là v? ám sát Toàn Quy?n Merlin ? Qu?ng Châu vào nam 1924 do ngu?i thanh niên yêu nu?c Ph?m H?ng Thái ti?n hành khi?n th?c dân Pháp xu?ng tay m?nh m? d?n các phong trào Ðông Du và Duy Tân, v?n d?ng ngo?i giao nhu?ng quy?n l?i ? Ðông Duong cho Nh?t d? Nh?t tr?c xu?t t?t c? nh?ng nhà ho?t d?ng cách m?ng Vi?t Nam ch?ng Pháp và nh?ng du sinh dang h?c ? Nh?t... S? xu?ng tay m?nh m? c?a th?c dân Pháp dã khi?n các phong trào cách m?ng bùng lên d? d?i t? B?c vào Trung d?n Nam k?. Các sách s? Vi?t Nam c?n d?i d?u ghi rõ nh?ng cu?c t?n công, kh?i nghia c?a Cao Th?ng, Phan Ðình Phùng, Hoàng Hoa Thám v?i Bãi S?y và nh?t là c?a Vi?t Nam Qu?c Dân Ð?ng v?i v? kh?i nghia ? Yên Bái và m?t s? l?n các t?nh mi?n B?c Vi?t Nam...

Trong Nam thì có cu?c kh?i nghia vào nam 1940 do các nhà yêu nu?c cùng ph?i h?p trong dó có d?ng C?ng S?n.

Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng dã phân tích v? nh?ng ho?t d?ng c?a d?ng C?ng S?n trong th?i gian này r?ng “phong trào C?ng S?n ? mi?n Nam dã bùng lên m?nh hon ? B?c và Trung k? vì trong Nam Pháp dã c?t Nam k? thành m?t lãnh th? thu?c d?a c?a Pháp nên báo chí (b?ng ti?ng Pháp) không b? ki?m duy?t nên các nhà ho?t d?ng cách m?ng dã l?i d?ng du?c s? t? do báo chí c?a Pháp mà truy?n bá tu tu?ng trong dân chúng vì dân chúng trong Nam cung du?c chính quy?n th?c dân Pháp áp d?ng m?t n?n giáo d?c r?ng rãi, ph? thông. Do dó mà phong trào C?ng S?n v?i Lê H?ng Phong, Nguy?n Th? Minh Khai phát tri?n du?c cùng v?i các phong trào khác trong dó có Ð? T? Qu?c T? v?i Phan Van Hùm...

V?n theo Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng thì cu?c kh?i nghia Nam k? nam 1940 là do cái b?y c?a C?ng S?n mi?n B?c Vi?t Nam, mu?n tiêu di?t C?ng S?n Nam Vi?t Nam vì s? ?nh hu?ng quá l?n r?ng c?a Nguy?n Th? Minh Khai và Lê H?ng Phong.

Trong hai ti?ng d?ng h? di?n gi?ng, Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng dã lu?c qua nh?ng phong trào ch?ng th?c dân Pháp, d?n tình hình Vi?t Nam tru?c và trong Th? Chi?n Th? Nh?t r?i Vi?t Nam gi?a hai th? chi?n th? I và th? II. Tình hình qu?c t? ?y dã ?nh hu?ng không ít d?n tinh th?n ch?ng Pháp c?a toàn dân t?c Vi?t Nam mà các t? ch?c d?ng phái chính tr? d?u góp công d? khai thác mong d?y lên cu?c cách m?ng giành chính quy?n. Th? nên khi vào cu?i cu?c Th? Chi?n Th? Hai, khi quân Nh?t l?t d? chính quy?n th?c dân Pháp, nhu?ng quy?n hành chánh cho chính ph? Tr?n Tr?ng Kim r?i sau dó Nh?t ph?i d?u hàng Ð?ng Minh thì toàn dân dã n?i d?y d? giành l?y chính quy?n. Trong bi?n c? này, d?ng C?ng S?n do ông H? Chí Minh lãnh d?o dã khôn khéo mánh l?i nh?y ra lãnh d?o các cu?c bi?u tình c?a toàn dân b?ng cách giuong lên nh?ng lá c? d? sao vàng trong b?t c? m?t cu?c bi?u tình nào c?a các gi?i công ch?c quân nhân di lính cho Pháp v.v...

Ðây là giai do?n l?ch s? mà ngu?i C?ng S?n dã bóp méo tr?ng tr?n khi nh?n r?ng dã lãnh d?o toàn dân trong cu?c Cách M?ng 19 Tháng Tám nam 1945.

Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng là m?t nhà nghiên c?u l?ch s? và dã là tác gi? b? s? Vi?t Nam g?m 4 t?p mà t?p 4 là l?ch s? c?n d?i. Nh?ng bu?i thuy?t gi?ng c?a giáo su v? l?ch s? c?n d?i qu? là nh?ng dóng góp cho nh?ng trang s? c?n d?i Vi?t Nam du?c sáng t? và khách quan hon. (N.H.)