| Hát bội Việt Nam Trong 85 tuồng hát bội mà ông Trương Vĩnh Ký nhắc trong bài giảng cho học trò lớp Hậu Bổ, có một số tuồng tiêu biểu nay nhắc lại có nhiều người biết còn nhớ. |
|
Home
|
Tr?n Van Chi Trong 85 tu?ng hát b?i mà ông Truong Vinh Kư nh?c trong bài gi?ng cho h?c tṛ l?p H?u B?, có m?t s? tu?ng tiêu bi?u nay nh?c l?i có nhi?u ngu?i bi?t c̣n nh?. 1. Tu?ng “Son H?u” có d?n 7 ngu?i d?ch nhu là Lê Nh?t ?nh, Phùng Hoàng San & Vơ Thành Kư, Hoàng Minh Tu, Nguy?n Kim Đính, Lê Ng?c Báu, Túc Ṭng Khê, Nguy?n Bá Th?i. Đây là lo?i tu?ng du?c xem nhu là tiêu biêu cho hát b?i v? m?i m?t, lo?i tu?ng kinh di?n dùng d?y trong tru?ng l?p hát b?i. 2. Tu?ng “Tŕnh Đ́nh Luu Tú” có 4 ngu?i d?ch. 3. Tu?ng “Tr?n Trá Hôn” có 3 ngu?i d?ch. 4. Tu?ng “Tam Qu?c,” P. Michel d?ch. Tu?ng này cung là lo?i r?t du?c an khách d?n nay. 5. Tu?ng “Ô Thu?c” do Đ? Vân Đi?m & Đ? Vân Tam d?ch. 6. Tu?ng “T? B?u Van Pḥng,” Nguy?n Van Tr? d?ch. 7. Tu?ng “Nh?t Đi?n, Nh? Đi?n,” Chánh V? Nhi d?ch. 8. Tu?ng “Nguy?n Van Thi?u B? Tên” do Nguy?n Bá Th?i là so?n gi?. 9. Tu?ng “Ti?t Đinh San Ch?u Phàn Lê Huê” cung do Nguy?n Bá Th?i so?n... (Đ?c Tr?n Van Chi, T́m Hi?u C?i Luong... Van M?i 2005) Trên dây là các tu?ng tiêu bi?u c?a hát b?i, nay có tu?ng c̣n du?c hát có tu?ng không, ho?c có tu?ng b? d?i tên. Trong gi?i hát b?i phân bi?t tu?ng ra làm 2 lo?i tu?ng: “Tu?ng Đ?” và “Tu?ng Pho” Th? nào là Tu?ng Đ?? Ông Hu?nh T?nh C?a gi?i thích trong “Đ?i Nam Qu?c Âm T? V?” r?ng: Tu?ng d? là tu?ng hát m?t chuy?n riêng, là tu?ng hát “riêng chuy?n ngoài”. Nói d? hi?u theo ngày nay th́ dó là lo?i tu?ng mà c?t truy?n do tác gi? b?a ra, tu?ng tu?ng ra, không có thi?t trong sách s? Tàu. Cung có khi tác gi? d?a vào m?t di?n tích trong sách r?i hu c?u thêm ra làm cho h?p d?n thêm. “Đ?” ? dây có nghia là “ph?ng theo”, “d? l?i”, nghe ch? này nói dem di nói l?i ch? khác làm cho sai n?i dung, tr? thành chuy?n vu vo, không có giá tr? v? nguyên b?n chánh nhu truy?n Tàu. Trong dân gian mi?n Nam có ch? “vàng d?” d? ch? vàng pha tr?n v?i kim lo?i khác, không ph?i “vàng y”, m?t giá tr?. Tu?ng d? nhu là: Son H?u, Kim Th?ch K? Duyên, Tr?n Trá Hôn, Nghêu Ṣ ?c H?n... Xem ra ngày xua v́ l? thu?c Tàu, cái ǵ không ph?i chánh truy?n Tàu th́ b? chê, xem thu?ng nên các nhà nho xem r? lo?i tu?ng không di theo c?t truy?n Tàu. G?i là tu?ng d? là v?y dó. Lo?i tu?ng th? hai là “tu?ng pho” hay c̣n g?i là tu?ng truy?n. Đây là lo?i tu?ng can c? vào các truy?n Tàu mà so?n ra. V́ lo?i tu?ng vi?t theo truy?n Tàu nên tu?ng pho có nhi?u “h?i” mà dân gian g?i là “l?p”. Có tu?ng có d?n 100 l?p nhu các tu?ng Phong Th?n (100 h?i); Tu?ng Chi?n Qu?c có l?p Phù Sai Câu Ti?n, T? Tu Phá M?. Tu?ng Tam Qu?c có 120 h?i; Tu?ng Đông Hán; Tu?ng Đu?ng... cung có nhi?u l?p. Hát b?i thu? dó chua có c? d?nh nên mang tánh h?i hè vui choi, d́nh dám hon là chuyên nghi?p. Do dó có nhi?u h́nh th?c tŕnh di?n mà nay c̣n g?i là “th? hát”. Nhu: - Hát Đám: Là hát Cúng Th?n, cúng k? yên. Ban hát du?c ru?c d?n hát 1 ch?u, 2 ch?u ho?c 3 ch?u tùy theo giao k?t. Ngu?i d?n coi t? do, không thâu ti?n. Thù lao ban hát do ban t? ch?c lo li?u và giao k?t r?i. - Hát thu?ng: Thu?ng là hát ? các d?p h?i ch?, ho?c khai th? hay các cu?c l? l?n nhu l? d?c l?p c?a Pháp, ban hát du?c m?i t?i hát, không bán gh? (bán vé) mà ch? an ti?n thu?ng c?a ngu?i coi. - Hát ch?p: Khi gia ch? có vi?c vui, vi?c m?ng kêu ban hát d?n nhà hát choi. Đào kép không m?c d? hát, không hóa trang, v? m?t... Tu?ng tích bài b?n, t? ư thích. Ch? nhà và dào kép là ch? quen bi?t, ti?n b?c thù lao tùy h?. - Hát tru?ng: Mà nay g?i là hát r?p, có bán gh?, thu ti?n vào coi. Đây là th? lo?i hát chuyên nghi?p, kinh doanh. Đào kép s?ng nh? ti?n thâu m?i khi hát. Hát b?i thu? dó nh́n chung du?c xem là lo?i “l? nh?c” nên du?c dùng d? cúng th?n ? Đ́nh , Mi?u, nhà Vơ Ca. Hát b?i nh?m dâng lên vua, lên th?n lên quan l?n coi. Sau này d?u di vào kinh doanh, nhung hát b?i v?n c̣n gi? theo l?i xua, là l? nh?c, cho d?n ngày nay. Nay nói qua n?i dung Tu?ng Son H?u. Tru?c h?t Son H?u là tên c?a thành Son H?u noi x?y ra ?n t́nh khúc m?c c?a tu?ng Son H?u. Đây là lo?i tu?ng th?y, tu?ng kinh di?n c?a hát b?i mà theo tài li?u c̣n ghi l?i, tu?ng có 3 h?i, m?i h?i hát d? 4 gi? d?ng h?; m?i h?i không có t?a riêng, g?i chung là tu?ng Son H?u. - H?i th? nh?t nói v? Phàn Viên Ngo?i t?ng cung ái n?. - H?i th? nh́ nói v? Phàn Công chém s? gi?. - H?i th? ba nói v? Tô Nguy?t Ki?u di tu. Son H?u n?i dung d?y k?ch tích, nhi?u t́nh hu?ng gây c?n, mâu thu?n... g?n nhu chuy?n ngoài d?i mang tánh cách xă h?i nên du?c khán gi? Vi?t Nam r?t ua thích. tranvanchi@earthlink.net K? t?i: Hát B?i Cúng Đ́nh Ngày Xua Ghi chú: Tác ph?m “T́m Hi?u C?i Luong -Tâm T́nh Ngu?i L?c T?nh” biên kh?o c?a tác gi? dă phát hành và hi?n có bán t?i các nhà sách ? Little Saigon. ? xa mu?n mua sách xin liên h? v?i tác gi?: Tr?n Van Chi 1911 West 148 Street Gardena, CA-90249 - USA Giá 15 M? Kim (tính luôn cu?c phí) |
| Powered By Nguoi-Viet Online | |
This article has been moved here