Hình bên: Nhà tù H?a Lò hi?n ch? còn m?t ti?n v?i t?m b?ng “Ð?i d?i ghi nh? công lao...” T?t c? các ph?n còn l?i c?a nhà tù này dã du?c chính quy?n CSVN bán cho các doanh nghi?p nu?c ngoài d? xây khách s?n, cao ?c cho thuê. Ki?u “d?i d?i ghi nh?...” này có l? là “d?c nh?t, vô nh?”.

Tr?n Kh?i Thanh Th?y

V. Tránh v? dua g?p v? d?a

Ðúng là l?m b? nhi?u ban, l?m quan thì tù nhân c?... ru tù. Ng?i nghe ông ch? thao thao b?t tuy?t, bác l?n tu?i th?ng th?ng: Ai d?i, H?a Lò xây t? nam m?t ngàn tám tram... dã lâu, v?i s? lu?ng 500 ngu?i, mà qua bao nhiêu th?i gian, nào chi?n tranh tàn phá, nào tù tr?n, tù x?ng b?ng cách phá tu?ng, vu?t ng?c, cua ch?n song... r?i nh?t d?n g?n 2,000 ngu?i trong di?u ki?n xu?ng c?p tr?m tr?ng nhu v?y. V?a ng?t ng?t, khó th?, v?a b?n tu?i, hôi hám, dù nóng hay l?nh cung n?m th?ng c?ng nhu cá mòi c? lu?t. M?t phòng c? dài l?n r?ng ch? v?n v?n 120 mét mà nh?t t? 2 d?n 300 con ngu?i, trong khi c? c?u tiêu, ?ng c?ng, d?u t? th?i Pháp d? l?i, có tu?i th? nh?ng hon 100 nam. Ch? v?, ch? t?c, ti?n cho ngu?i luong thi?n, t? t? còn không có, thì l?y dâu ra ti?n s?a cho tù? Vì th?, an ? sinh ho?t th?t không b?ng con v?t.

Th?i Pháp, dù ch?t m?i ngu?i còn du?c phát m?t manh chi?u, m?t cà mèn d?ng com, canh. Sang th?i bình, m?i ngu?i không n?i 40cm. Ðã th? m?y nghìn ngu?i ch? có hai khu v? sinh, thành th? không có ch? thoát, c? d?nh lên h?t c? phòng ?. Ðói an, dói m?c, dói không khí, nên bao nhiêu nam tr?i t? sau 1975, làm gì ch?ng ?m, ch?ng ch?t la li?t.

Ngay l?p t?c óc tôi n?y ra m?t so sánh: N?u so nh?ng ngày cu?i cùng c?a co ch? quan liêu bao c?p 1985, 1986 (t? ngân kh? d?n kho luong th?c r?ng không) thì s? ngu?i ch?t vì b?nh, vì dói l?n g?p c? ch?c l?n trong h? so d? l?i t? th?i thu?c Pháp. C? th?, nam 1920 t?ng c?ng có 21 ngu?i ch?t vì b?nh ph?i, d?u mùa trên t?ng s? 800 ngu?i. Sau khi giành du?c chính quy?n v? tay nhân dân, s? tù ch?t dói, ch?t b?nh lên t?i c? tram. Ngay cán b? qu?n giáo, ch? làm nhi?m v? coi tù, cung vì dói an, lao l?c mà s? ngu?i m?c ch?ng lao ph?i lên t?i 30%... Chính vì v?y, ph?m nhân kêu khóc nhu ri, v? qu?n giáo cung s? ch?ng không khác gì tù c?m c? vì mùi tù n?ng n?c trên co th? ch?ng m?i khi h?t ca tr?c... Tuy bán d?t cho tu b?n x?n, ti?n t?, ti?n t?n mà ch?n m?t d?a di?m xây nhà tù m?t ba nam tr?i... Ð?t Hà N?i thi?u gì d? c? ph?i vòng vèo lên t?n r?ng xanh, núi d?, bao nhiêu ti?n roi vãi r?i du?ng, n?a nam sau th?y không ?n, l?i ph?i tìm tr?i m?i. C? m?i l?n rút du?c... kinh nghi?m thì xuong th?t c?a g?n 2,000 tù nhân cung rút theo... Ðúng là thân ph?n tù, s?ng ch?t m?c bay... ti?n t? th?y b? túi.

Cu?i nam 1992, sau hon ba nam vòng vo di tìm d?a di?m, vi?c xây d?ng m?i du?c ti?n hành. T?t nhiên, S? Xây D?ng Hà N?i là don v? du?c giao nhi?m v? t? ch?c thi công. 12 công ty xây d?ng c?a nhà nu?c và tu nhân cùng du?c huy d?ng vào vi?c tham gia xây d?ng “công trình nhà tù” th? k? này, v?i t?ng v?n d?u tu do chính tay Th? Tu?ng Võ Van Ki?t phê duy?t là 53 t? d?ng.

Th? gian c?i vung nên d?i, t? 10 hécta b? hoang c?a tr?i l?n nam 1986, sau 6 nam dã bi?n thành tr?i giam s? m?t c?a công an thành ph? Hà N?i. Trong dó di?n tích xây d?ng kho?ng 16,000m2. T?ng 1 là toàn b? 136 bu?ng giam riêng (di?n tích m?i bu?ng 12m2). T?ng 2 g?m 88 bu?ng giam chung (m?i bu?ng 80m2). Ngoài ra có 13 bu?ng dành cho ph?m nhân t? giác, nghia là s? “con ông cháu cha”, có ti?n lo lót d? du?c ra ngoài làm vi?c quanh qu?n trong tr?i, không nh?ng không b? d?u g?u dánh d?p mà còn có th? xà x?o, an b?t tiêu chu?n c?a b?n tù, ho?c mua bán trao tay các v?t d?ng b? tr?i c?m nhu: kim ch?, b?t l?a, thu?c lá, thu?c lào, bút, gi?y th?m chí c? heroin... Riêng khu b?nh xá, nhà h?i cung chi?m t?i 65 bu?ng, còn l?i là h?i tru?ng, phòng làm vi?c, b?p an c?a lãnh d?o tr?i, cung nhu qu?n giáo, nhà dành riêng d? “ti?p dón” túi ti?n c?a thân nhân ph?m nhân thông qua vi?c bán các m?t hàng t? th?c ph?m d?n v?t d?ng sinh ho?t hàng ngày v?i giá c?t c?.

Hàng v?n thân nhân c?a 6,000 con ngu?i x?u s? tìm v? ti?p t?, tham nuôi theo d?nh k?. V?i lý do tr?i dông, không giám sát du?c lu?ng quà kh?ng l? g?i vào hàng ngày, nên lãnh d?o tr?i tha h? c?m không cho thân nhân mang quà t? nhà d?n mà ph?i mua ngay t?i nh?ng gian hàng do tr?i d?ng s?n d? có th? ch?t d?p. M?t bìa d?u ? ngoài có giá 1,000 d?ng thì vào tr?i du?c x?t thành 4 mi?ng, d?i giá g?p 4 l?n, rau xanh, th?c ph?m, chan màn... cung v?y. 70,000 m?t v? chan r? ti?n, m?ng dính, trong lúc Hà N?i rét d?m nhu hi?n t?i (t? 11 d? C-14 d? C) thì c? ch?c cái cung không d? ?m.

Tóm l?i, so v?i tr?i H?a Lò cu, di?n tích g?n g?p 7 l?n nhung s? thâm nghiêm, ch?c ch?n, kín c?ng cao tu?ng thì ki?n trúc b?c th?y xã h?i ch? nghia không th? nào so sánh v?i ki?n trúc “l?c h?u, l?i th?i” c?a th?c dân cu. B?ng ch?ng là sau 14 tháng thi công (b?ng n?a th?i gian so v?i th?i gian Pháp xây), cái g?i là H?a Lò m?i ch? hon h?n chu?ng l?n cu nhung so v?i ch? d? cho ngu?i (dù là tù nhân) ? thì quá so sài, c?u th?. Theo tài li?u “t?i m?t” c?a B? Công An và t? chính l?i ông Nguy?n Van Ho?c k? l?i, tru?c khi cho ph?m nhân nh?p tr?i m?i 20 ngày, dích thân ông cùng ban giám th? di ki?m tra công trình dã du?c lãnh d?o b? nghi?m thu thì th?y còn d? th? vi?c c?n ph?i làm nhu: Xây thêm b? nu?c trong khu v?c bu?ng giam t? tù, kh?c ph?c 600 cái khóa do l? khóa và móc khóa không d?ng b?, cái to, cái nh?, cái thò, cái th?t, cái vênh, cái n?t... Khu v? sinh c?a n? tù thì tr?ng huo, tr?ng hoác. M?i l?n có nhu c?u tiêu ti?u, v? sinh, không khác gì c?nh... “L?y cai, tôi ?... b? này”. Riêng cái g?i là khu y t?, chuyên cham sóc s?c kh?e ngu?i tù, ch? ch?ng cho m?t dãy nhà dài, không bàn gh?, không che ch?n, không c?a, gió lùa thông th?c. Cái g?i là b?p cung chua k?p xây bàn d? com canh. Còn h? th?ng c?a c?a khu b?nh xá thì là... v? du?ng cho tù x?ng vì b?n l? chôn m?t chi?u, khép m? du?c nhung khóa, ch?t d? gi? chân tù trong tr?i, d? tù yên tâm” c?i t?o” thành ngu?i có ích, nhanh chóng hòa nh?p v?i c?ng d?ng thì... không. Gi?a d?ng không mông qu?nh mà gió lùa thông th?ng, không nh?ng không có bi?n pháp ch?ng rét cho tù mà ngu?c h?n v?i cách xây d?ng kiên c? c?a Pháp (tu?ng dá, c?t thép cao 4 mét, dày n?a mét, m?t con ki?n bò qua không l?t). Mùa nóng thì c? óc tù nhân cung nhu cán b? ch? có nu?c tan ra nhu bo ho trên l?a, mùa rét thì c?ng hàm, qu?t tai, chua k? tr?m bom di?u hòa nu?c không có, kho luong th?c thì m?c gián, m?i, chu?t, b? tràn vào xâm l?n, h? th?ng ch?ng ?m cung không có n?t.

Nam 2001, hai t? tù Nguy?n Van Thân và Nguy?n H?i Nam dùng lu?i dao lam cua ch?n song, dùng bánh rang c?a qu?t, mài khóa chân tr?n thoát làm... kinh thiên d?ng d?a kh?p khu v?c t? tù, d?ng th?i cung là s? cháy nhà ra m?t chu?t. S?t thép làm nhà giam, theo dúng thi?t k? ph?i là s?t CT3 Thái Nguyên, song du?i s? lãnh d?o tài tình c?a d?ng, an c?p t? trên trung uong xu?ng, t? B? Chính Tr? ra, an t?t c? nh?ng gì có th?... dùng mi?ng, dùng tay c?p du?c, nên hàng v?n t?n s?t này dã b? dánh tráo b?ng s?t tái ch? bán d?y ngoài th? tru?ng do các ch? tu nhân hoán d?i...

Cho dù công an Hà N?i dã ph?i gi? b? trung c?u giám d?nh và dùng chính các t? báo trong ngành d? b?t mi?ng du lu?n song “lá c?i dâu che du?c s? th?t”, ch? b?ng dao lam mà cua du?c ch?n song s?t, dùng bánh rang qu?t mà mài du?c cùm chân d?... cao ch?y xa bay, m?c hàng tram cán b? qu?n giáo, lãnh d?o, tro m?t ?ch d?ng nhìn thì l?i d?n dã tr? thành d?i... s?. Cay d?ng nh?t là Giám Th? Tru?ng Nguy?n Van Ho?c, ông ta m?t gh? sau 9 nam (1993-2002) làm m?t... ông cai, l?y l?ng tên tu?i, giàu n?t d? d? vách ph?i v? huu s?m 4 nam so v?i tu?i d? tránh trách nhi?m liên d?i.

Dù th? nào thì tr?i l?n hoang hóa th?i bao c?p dã thành tr?i tù dông dúc th?i kinh t? th? tru?ng. Ch? có di?u, m?i khi xe rác nu?m nu?p ch? rác d?n d? thì mùi t? bãi rác theo gió b?c vào n?ng n?c và qu?n quanh trong tr?i c? ti?ng d?ng h?. Vì th?, câu c?a mi?ng mà m?i ph?m nhân may m?n du?c ra kh?i nhà tù H?a Lò thu?ng nh?c là:

“Ai dua tôi d?n ch?n này

Bên kia t? khí, bên này... hôi tanh”

(Còn ti?p)