Võ Long Tri?u

Chuy?n tôi bán bánh ki?m com sau khi C?ng S?n tr? t? do không có gì là x?u h? hay ly k? c?.

Hoàn c?nh d?t nu?c, v?n s? con ngu?i, “g?p th?i th?, th? th?i ph?i th?”. Có th? m?t s? ngu?i c?m th?y ng?i ngùng x?u m?t b?i vì d?u óc h? còn vuong v?n m?t chút gì dó c?a th?i k? vàng son trong quá kh?, h? d?t t? ái c?a mình sai l?c không dúng ch?, b?i vì tình c?nh không còn gi?ng nhu ngày xua.

Riêng tôi suy nghi và nhìn d?i có ph?n khác nên tôi ch?p nh?n m?t cách r?t t? nhiên và coi thu?ng m?i vi?c. Tuong lai tôi ph?i ch?u c?c kh? di?u dó di nhiên r?i.

Sáng s?m b?n gi? ru?i tôi ph?i th?c d?y chu?n b? keo hu b? vào nam cái túi xách d?m làm b?ng giây lác duong, hai túi treo trên tay c?m xe phía tru?c, hai túi treo hai bên “b?t-ba-ga” sau yên, và m?t c?t k? vào cái g?c dó vì không có ngu?i ng?i.

Nam gi? tôi r?i kh?i nhà t? ch? Truong Minh Gi?ng d?p th?ng vào ch? An Ðông khu Ch? L?n d? giao bánh cho nh?ng ngu?i bán l? ng?i quanh ch?. R?i tôi ph?i ng?i trên yên xe ch? d?n 6 gi? sáng c?a ch? An Ðông m?i m? d? cho khách hàng vào, tôi giao d?t th? nhì cho nh?ng ngu?i có s?p bán bánh trong ch?.

Có m?t ngày, bu?i sáng trang l?n tr?, th?y tr?i d?p tôi xoay mình ng?i ngu?c trên yên xe, vòng hai tay d? d?u d?a trên tay c?m xe, ng? lung n?m ng?a hai chân v?n ch?ng d?t, cây chõi du?i thân xe dù y?u nhung cung ch?u du?c hàng ch?c cân, tôi ng?m trang khoan khoái.

B?ng nhiên t? h?i lòng mình có t?i thân không? Cao sang quy?n quí r?i tù dày nghèo khó có bu?n không? Lòng tôi bình th?n cu?i th?m, ch?ng có gì bu?n c?, không ch?t là may r?i. “Ð?i d?i, Tr?i s?p” dè ch?t bi?t bao nhiêu ngu?i, trong dó có th?ng Tôn em mình. R?i tôi cung t? h?i bây gi? nghèo khó bán bánh ki?m com h?ng ngày mình có ti?c r? dã không nghe l?i khuy?n d? c?a tên Cáp Xuân Di?m, phó giám d?c s? công an thành ph? không?

N?u lúc dó mình thu?n ý h?p tác v?i b?n “cách m?ng” chúng nó thì dâu có b? tù d?y, trái l?i còn vinh thân phì da, nhà c?a tài s?n còn nguyên v?n, bây gi? dâu d?n n?i ng?i ch? c?a ch? m? lúc 6 gi?!

Tôi cu?i th?m l?i còn hãnh di?n nghi r?ng mình dã gi? du?c khí ti?t và b?n linh c?a th?ng trí th?c mi?n Nam không d?u hàng C?ng S?n. Tôi b?t cu?i l?n ti?ng mà không bi?t. T? nhiên tôi th?y có m?t cái gì vui vui trong lòng. Tôi nghi th?m, lát n?a mình s? l?y ti?n bán bánh t? thu?ng mình m?t tô h? ti?u vì dã th?ng Cáp Xuân Di?m hai l?n. Không du?c, com nu?c, b?t du?ng n?m trong kho?n ti?n dó ch? không ph?i d? mua h? ti?u. T?i sao bây gi? tôi nh? du?c rõ ràng nhu v?y? B?i vì nh?ng ý nghi khá d?c bi?t dó nó dã in sâu trong d?u, n?m k? trong b? óc tôi, s?n sàng hi?n ra m?i khi tôi nghi d?n.

Trên du?ng v? Saigon tôi d?p xe quanh co trên các du?ng ph? tìm nh?ng “c?a hàng” c?a h?p tác xã nhà nu?c nài n? xin h? cho tôi g?i bánh d? bán giùm, da s? nh?ng ngu?i cai qu?n gian hàng là các bà có liên h? xa g?n v?i “cách m?ng” nên m?i du?c vào d?ng bán.

M?c dù th?i gian dó t?ng bí thu d?ng C?ng S?n, Tru?ng Chinh dã tuyên b? “d?i m?i d? s?ng còn” nhung m?i ho?t d?ng kinh t? còn n?m g?n trong tay c?a nhà nu?c C?ng S?n. Tu nhân mu?n buôn bán ? l? du?ng ph?i lo lót cho công an khu v?c thì chúng nó m?i d? yên. Ða s? hàng hóa d?u qua h?p tác xã nhà nu?c tru?c khi t?i tay ngu?i tiêu th?.

Mu?n du?c phép g?i bánh tôi ph?i xin ngu?i ph? trách c?a hàng ch?p nh?n. Có ngu?i thông c?m d? dàng có ngu?i t? ph? ? quy?n, tu?ng du?c phép d?ng bán trong c?a hàng nhà nu?c là oai phong, có quy?n th? cao tr?ng nên b?t b? làm khó d? d? di?u.

Nh?ng tru?ng h?p dó làm tôi vui nhi?u hon là b?c b?i vì tôi có d?p ch?ng ki?n du?c nh?ng trò h? “khua môi múa m?” gi?ng nh?ng con kh? m?c áo ngu?i, d?i nón, d?p xe, nhe rang cu?i trong các màn hát xi?c ngoài du?ng mà tôi thu?ng xem khi còn nh?. Tôi càng th?y vui hon khi tôi ph?i l?a l?i nh? nh? ? ôi nài n? mà lòng thì mu?n cho h? ti?p t?c tr? h?t tài b?t b? hay rao gi?ng chính sách thuong m?i c?a nhà nu?c d? tôi du?c d?p luy?n tài nài n? c?a mình xem có hi?u nang hay không.

Th?t là t?i nghi?p cho nh?ng con ngu?i t? nhiên bi?n mình thành con két, l?p di l?p l?i nh?ng l?i ch? nhân d?y ph?i nói mà b?n thân h? không hi?u rõ mình nói gì! Thông thu?ng khi tôi xu?ng nu?c vu?t ve, than th? vì nghèo g?p hoàn c?nh khó khan, gia dình túng thi?u vân vân thì da s? t? v? thuong h?i nh?n li?n, m?t ít ngu?i c?ng lòng an nói càng ngang ngu?c, tôi cu?i vui v? bu?c ra nói th?m trong b?ng ch?c b?n bây thu?c “gia dình cách m?ng” còn dang say mê chi?n th?ng nên m?i h?ng hách nhu v?y.

Th?y tôi nài n? không xong mà còn cu?i vui v?, d?i tu?ng tru?c m?t tu?ng tôi diên khùng l?c d?u tr? m?t nhìn tôi v?i v? khinh khi và b?c t?c.

C? ngày d?p xe giao bánh, dòi ti?n bán c?a ngày hôm tru?c. Có noi thì ngu?i ta vui v? tr? li?n, có noi ph?i ch? d?i, có noi h?n ngày mai tr? l?i r?i h?n ngày mai, ngày mai n?a, c?ng thêm l?i ham d?a chua cay: Không d?i du?c thì d?ng có giao.

Thu?ng nh?ng noi dó là h? có ch? tâm gi?t ti?n luôn.

Khi tôi c?m th?y b?ng dói thì v? nhà an com, h?t bánh d?p xe v? l?y thêm. Nh?ng ngày d?u tôi ch? có ti?n mua nam ba hu d?ng bánh, v? sau mua thêm du?c g?n ba muoi keo, giao nhi?u noi hon, thu d? ti?n sinh s?ng nhung c?c kh? càng n?ng n?. M?i chi?u an xong tôi ph?i nh?i b?t li?n d? ? cho ngày mai, hôm nay thì l?y b?t dã nh?i ngày tru?c, n?n thành bánh, d?t lò nu?ng t?i khuya, ít thì làm t?i mu?i m?t mu?i hai gi?, nhi?u thì dôi khi ph?i th?c d?n hai gi? sáng m?i nu?ng xong.

Cái vui cái bu?n c?a s? nghèo khó tôi n?m d? g?n hai nam tr?i. Có nh?ng ngày chi?u v? không bi?t ph?i làm sao có ti?n mua g?o cho ngày mai ho?c ph?i mua ch?u b?t, du?ng, d?u, tr?ng d? ti?p t?c làm cho n?i com có d? g?o n?u.

R?t nhi?u l?n Thi?u Tá Th?ng gi? dò ng?i lì d?n m?t gi? trua, tôi m?i loi anh ta ? l?i dùng com, anh nh?n l?i li?n vì anh c? ý dò xét sinh ho?t c?a tôi h?ng ngày. Và r?t nhi?u l?n nhu v?y, cu?i cùng anh Th?ng cung ph?i buông ra m?t câu r?t khôi hài: Em không th? tu?ng tu?ng du?c nhà anh an com mà tô canh “không có ngu?i lái”, ý nói là ch? có rau và nu?c không th?t cá gì trong dó c?.

Có l?n tôi d?p xe trên du?ng Phan Ðình Phùng g?p anh Tr?n Van T?n, c?u khoa tru?ng Ð?i H?c Su Ph?m, c?u vi?n tru?ng Vi?n Ð?i H?c Saigon, tôi h?i:

T?n, toa nghi gì khi th?y moa là th?ng “lái buôn” bán bánh h?nh nhon và quai v?c? T?n cu?i tr? l?i.

Moa ph?c toa sát d?t, giá tr? c?a th?ng trí th?c trong giai do?n n?y ch? b?ng ch?ng dó thôi. Toa còn khá d?y, moa có vài th?ng h?c trò ph?i d?p xích lô n?a kìa.

T?n xác nh?n m?t di?u mà t? lâu tôi t? nh? th?m “d?i ngu?i ph?i có thang tr?m m?i bi?t giá tr? dích th?c c?a cu?c s?ng”. M?t l?n khác tôi hì h?c m?t nh?c d?p xe lên d?c c?u Truong Minh Gi?ng, th?ng con ng?i sau “b?t-ba-ga” nói:

T?i nghi?p ba quá, h?i nào xe ba chua k?p ng?ng h?n là chú B?y v? si nh?y xu?ng tru?c m? c?a cho ba ra li?n.

Câm mi?ng l?i, t?i sao con không nói bây gi? ba d?p xe c?a bác Nam cho, tay c?m do nu?c ngoài S?n Xu?t, còn bao nhiêu ngu?i khác d?p xe tay c?m làm b?ng nhôm, hàng g?n trong x?, nhôm m?m g?y n?a ch?ng xóc h?ng vào cây nh?n còn l?i ngã ch?t gi?a du?ng?

Th?ng con ho?ng h?n im thin thít, tôi l?i d?ng co h?i gi?ng cho nó m?t bài h?c dài: Ph?i thích nghi v?i th?i cu?c, ph?i bi?t kiên trì vuon lên khi mình b? chìm sâu du?i v?c th?m, ph?i ch?p nh?n m?i th? thách và giá nào cung ph?i th?ng b?ng s? thành công, b?ng nh?n n?i kiên trì và can d?m. V? t?i nhà tôi còn gi?ng thêm cho nó th?t lâu nhung k? th?t nh?ng l?i tôi nói dó là d? t? khích l? chính mình, t? nh?c nh? b?n thân tôi ph?i can d?m s?ng, ph?i t?n t?i d? th?c hi?n nh?ng gì tôi nghi.

Nh?ng gì tôi nghi là qu?c gia dân t?c, là công b?ng xã h?i, là t? do dân ch?. Tôi ph?i theo du?i cho d?n k? cùng. B?i vì thành công không ph?i ch? d?t du?c k?t qu? mà thôi. Thành công còn là s? quy?t tâm không b? cu?c, kiên trì ti?p t?c cho d?n hoi th? cu?i cùng. Dù chua d?t k?t qu? mong mu?n, nhung ít ra tôi s? hài lòng dã s?ng tr?n ki?p ngu?i luôn thu?n lý v?i chính tôi. Th?t b?i không ph?i là chua d?t m?c tiêu, mà th?t b?i là ngã lòng n?n chí, s? hãi không dám hy sinh. Nhung hi?n t?i tôi ph?i làm th? nào dây khi còn b? giam hãm trong cái nhà tù bao la Vi?t Nam n?y? Chua bi?t ! Nhung còn s?ng là còn tìm co h?i. Ch?ng nào ch?t m?i thôi.

T?i nghi?p anh Nguy?n Van Tru?ng, c?u t?ng tru?ng giáo d?c. Tìm m?i cách gi?i thi?u v?i b?n bè và h?c trò c?a anh r?ng bánh tôi làm r?t ngon, b?o h? ph?i t?i nhà tôi mua giúp. Và anh H? Xích Tú cung v?y, lâu lâu anh còn m?i Tru?ng và tôi di an tô ph? hay h? ti?u mà chúng tôi không d? ti?n xa xí. Tôi ng?m ngùi tu?ng nh? H? Xích Tú ngu?i b?n quá c? vô cùng t?t b?ng. Chính anh cho tôi mu?n sách nói v? công cu?c d?i m?i c?a Gorbachev, và nhi?u tài li?u ghi nh?n nh?ng suy nghi c?a m?t s? trí th?c C?ng S?n ph? bi?n lén lút không bi?t ? dâu mà anh có du?c.

Và cái biên b?n báo cáo v? cho “Ch? Ba Thi”, ngu?i dàn bà có nhi?u quy?n quy?t d?nh v? kinh t? mi?n Nam lúc dó. Tú nói c?a Nguy?n Xuân Thu dua cho anh ta trong dó ghi chép k?t qu? phiên h?p gi?a h?i ch? nhân các công ty thuong m?i k? ngh? Pháp và ông Nguy?n Xuân Phong, c?u t?ng tru?ng xã h?i, c?u thuong thuy?t gia c?a Vi?t Nam C?ng Hòa t?i h?i dàm Paris, d?i di?n cho các công ty qu?c doanh C?ng Hòa Xã H?i Ch? Nghia Vi?t Nam th?i dó.

Hai anh Tru?ng và Tú thuong giúp tôi trong hoàn c?nh mà b?t c? ai cung c?n có s? an ?i tinh th?n nhi?u hon v?t ch?t. M?i c?m tình sâu d?m, on nghia n?ng tr?m c?a hai anh, làm sao tôi tr? du?c? Thôi dành ghi kh?c tâm can tôi, tình b?ng h?u thâm giao c?a chúng mình lúc nào cung s?n lòng giúp nhau trong m?i ngh?ch c?nh.

Nhu tôi dã nói trên, Thi?u tá Th?ng và c?p trên c?a anh t? v? quan tâm d?n tôi quá nhi?u. Ngày T?t c? hai th?y trò d?n chúc m?ng nam m?i và bi?u xén quà d?u Xuân.

Trung bình m?i tu?n Th?ng t?i nhà tham tôi ít nh?t m?t l?n, thông thu?ng là hai, có khi ba l?n. Nói ti?ng là tham nhung th?c t? là dò la tu tu?ng, ki?m soát hành d?ng.

Th?ng vi?n l? anh ta dã u?ng trà v?i tôi quá nhi?u l?n và bi?t r?ng tôi không có du ti?n nên anh xin du?c phép th?nh tho?ng dem l?i m?t gói trà d? hai ngu?i cùng u?ng chung cho vui.

Tôi ng?i vì nghi ng? bi?t dâu có ch?t gì không t?t tr?n trong trà. V? l?i bao nhiêu chai ru?u b?, ru?u c?c kè núi, ngâm nguyên con trong chai, d?t giá, t? Trung Qu?c bán sang. T?t c? ru?u tôi còn d? nguyên v?n không dám d?ng t?i, s? có d?c du?c ch?t oan u?ng m?ng. Khi cho ru?u c?c kè Th?ng còn nói b? duong t?t d?nh, cách m?ng bi?u cho ngu?i dào hoa nhu tôi ph?i l?a d? th?t t?t. Nay l?i thêm v?n d? trà, t? ch?i thì khó mà nh?n l?i thì không nên. Cu?i cùng Th?ng v?n dem l?i cho tôi m?t gói trà dúng y nhu lo?i trà d?c bi?t d?t ti?n mà tôi thu?ng u?ng tru?c nam 1975. T?i sao Th?ng bi?t tôi u?ng lo?i trà n?y và dã ghi?n trà n?ng tru?c kia?

K? t? dó Th?ng canh ch?ng và thu?ng xuyên dem trà t?i nhà d? ng?i “h?i cung” tôi m?t cách tho?i mái gi?a ch? và khách. Ai chi ti?n? Tôi nghi b?n thân anh Thi?u Tá Th?ng ch?c ch?n cung không có kh? nang bi?u xén thu?ng xuyên trà ngon nhu v?y.

Tru?c khi tôi du?c tr? t? do Th?ng cung t?ng h?i tôi có bi?t Hu?nh Bá Thành, còn có bi?t hi?u là H?a si ?t hay không? Và có gì bu?n vui làm m?t lòng anh ?y không? Th?ng l?i nhân danh Hu?nh Bá Thành chuy?n l?i c?a anh ta m?i tôi d?n nhà an com.

Ðuong nhiên tôi t? ch?i. B?y gi? Thành là Trung Tá công an, ch? biên t? báo công an thành ph? H? Chí Minh. Sau khi tôi t? ch?i Thành l?i nh? Th?ng m?i tôi d?n quán an sang tr?ng c?a bà v? anh Lý Quí Chung.

Tôi v?n t? ch?i.

Ð?t nhiên Th?ng d?n Hu?nh Bá Thành d?n nhà tham tôi và dích thân Thành m?i tôi m?t cách kh?n thi?t. Tôi r?t ái ng?i nhung dành ph?i thoái thác m?t l?n n?a. Thay vào s? t? ch?i dó tôi l?i m?i anh ta d?n nhà dùng com v?i tôi. Thành ch?p nh?n li?n.

Ði?u phi?n ph?c là ph?i mua m?t con gà hay con v?t gì dây trong lúc mình không có ti?n. Tôi xin con Xuy?n, em gái tôi, mua cho m?t con gà và nh? nó n?u giùm b?a com dãi khách. Cô em tôi n?t v?i:

Th?ng kh?n ki?p dó là nhân viên c?a anh mà l?i tr? m?t b?t anh, hành h? anh, t?i sao bây gi? anh m?i nó t?i nhà an com? B? anh diên r?i h??

M?y bi?t cái gì mà xía vào nh?ng chuy?n r?c r?i c?a tao?

Tôi không cho ti?n, cung không khi nào n?u com cho th?ng ph?n ch? dó an. Và tôi cung khuyên anh nên d?p chuy?n dó di. Anh dã ? tù d? án r?i, còn s? gì th?ng kh?n dó n?a.

Cô tám gi?n d?, phát ngôn b?a bãi, chê tôi không còn bi?t ph?i qu?y, không phân bi?t t?t x?u vân vân và vân vân.

Tôi cu?i buông xuôi: M?y không cho thì thôi. M?y không n?u thì tao cung dành ch?u không m?i ai c?.

Ít ra anh còn bi?t nghe l?i em út. Bình thu?ng th?y anh ngon lành mà t?i sao bây gi? anh gi? ch?ng n?nh b? ngu?i ta quá v?y?

Tôi cu?i v? l? cho qua con gi?n c?a cô em. K?t qu? tôi ph?i b? ti?n mua m?t con v?t, h?n ngày v?i th?ng “?t” và t? tôi n?u n?i cháo dua vào phòng riêng, ng?i an chuy?n trò v? kinh t? xã h?i v?i b? m?t vênh váo c?a Hu?nh Bá Thành.

(Còn ti?p)