Võ Long Tri?u

Tôi th?ng th?ng trách Thi?u Tá Th?ng không gi? dúng l?i h?a khi anh yêu c?u tôi ti?p m?t ngu?i mà anh bi?t ch?c tôi không mu?n ti?p, h?ng ngu?i t? v? hách d?ch, d? tr?n áp tinh th?n m?t c?u tù nhân thu?c “ng?y quy?n cao c?p”.

Thi?u Tá Th?ng ái ng?i d? l?i cho tên v? si ngu d?t hành d?ng h? d?. Tôi ch? nói cho anh bi?t di?u gì tôi nghi thôi, còn ph?n tôi dã quên vi?c gì x?y ra hôm qua vì nó không dáng cho tôi ghi nh?. Th?y tôi có v? b?c b?i Th?ng chuy?n sang chuy?n khác, nào là th?y bánh c?a tôi làm chung bán trong nhi?u c?a hàng h?p tác xã và m?c dù anh dã t?ng an bánh ngon u?ng trà v?i tôi t?i nhà nhung cung có khi mua v? d? khoe v?i bà xã.

Hôm dó anh Th?ng cáo bi?t v? s?m d? r?i hôm sau dem quà t?ng, cung ru?u c?c kè núi, cung trà ngon nhu thu?ng l?. Nhu dã nói trên, trà thì tôi cùng u?ng v?i ông Th?ng còn ru?u thì tôi không h? dám u?ng m?t gi?t. Có th? là nhát gan, nhung dè d?t v?n hon.

Th?i gian b?t d?u công cu?c d?i m?i c?a c?ng s?n Hà N?i, c? x? xôn xao, ngu?i dân thành ph? ít quan tâm vì sinh ho?t hàng ngày không th?y gì thay d?i, v?n ch? den,v?n phân ph?i hàng cao c?p... nhung toàn b? d?ng viên có ch?c quy?n ai cung d?t nhi?u d?u h?i trong d?u.

Ð?i m?i kinh t? nhu th? nào? Kinh t? th? tru?ng là c?a b?n tu b?n t?i sao d?ng mu?n kinh t? th? tru?ng d? xây d?ng xã h?i ch? nghia? Lúc dó nhà tho T? H?u, phó th? tu?ng là “bà m? d?” cho cái quái thai kinh t? dó.

Cung nên nh?c l?i T? H?u là ngu?i dã t?ng kh?ng d?nh trong tho van c?a ông là Trang Liên-Xô sáng hon trang Vi?t Nam và, ôi Staline h?i Staline, thuong cha thuong m?t, thuong ông thuong mu?i.

Th?i gian dó có nhi?u quy?t d?nh và ch? th? v? kinh t? bu?c c? nu?c ph?i thi hành. Và c? m?i l?n nhu v?y là Thi?u Tá Th?ng mu?n c? d?n nhà h?i tôi nghi gì v? quy?t d?nh n?y hay quy?t d?nh khác.

Lúc ban d?u tôi tìm cách nói phân hai và vi?n c? tôi d?y kinh t? nông nghi?p ? d?i h?c canh nông là chuy?n b?t d?c di thôi, v? l?i sau g?n ba muoi nam t?t nghi?p bi?t dâu môn h?c kinh t? có nhi?u d?nh lu?t c?i ti?n hay bi?n d?i, vì v?y tôi không mu?n phán doán sai l?m.

M?c dích c?a Th?ng là mu?n tìm hi?u và soi r?i tu tu?ng ch?ng d?i c?a tôi d?n m?c d? nào nên anh c? n?ng n?c d?n h?i, vi?n c? r?ng tôi dã t?ng du h?c ? nu?c ngoài và t?ng d?y d?i h?c thì c?n gì ph?i tránh né d?c bi?t là nh?ng quy?t d?nh liên quan d?n chính sách di?n d?a.

Ý d? c?a Th?ng tôi hi?u rõ nên s? lo ng?i c?a tôi càng to hon?

Suy di nghi l?i tôi th?y không th? tránh né hoài, n?u tôi c? tìm cách nói phân hai thì s? lòi s? ng? ng?n ngu d?t c?a mình. Tôi quy?t d?nh phát bi?u th?ng th?ng, phê bình gay g?t, nêu ra nh?ng di?m khôi hài sai trái nhung lúc nào tôi cung k?t lu?n: N?u tôi có trách nhi?m thì s? quy?t d?nh nhu th? n?y nhu th? khác có l?i cho d?t nu?c hon.

Tóm l?i tôi d? cho Thi?u Tá Th?ng th?y lúc nào tôi cung hu?ng v? quy?n l?i d?t nu?c dân t?c tru?c tiên. N?u tôi có bày t? ý ki?n ngu?c hay phê bình th?ng th?n thì xin anh ta thông c?m d?ng bu?n phi?n. Vài tu?n l? sau h?a si ?t, t?c Hu?nh Bá Thành, trung tá công an T?ng Biên T?p báo Công An thành ph? H? Chí Minh, d?n nhà xin g?p tôi và nài n? tôi vi?t m?t bài v? chính sách nông nghi?p. Tôi v?n m?t m?c t? ch?i.

Sau dó Th?ng l?i d? ngh? tôi ti?p m?t v? d?i tá khác, anh b?o d?m v?i tôi ngu?i n?y hi?n lành gi?n d?, c?t ý mu?n g?p tôi d? làm quen thôi, không có ý gì khác. Th?ng dua t?i nhà gi?i thi?u m?t ngu?i tên Tu, thông thu?ng Vi?t c?ng không dùng tên th?t mà ch? dùng ngôi th? trong gia dình d? xung hô. Tôi bi?t du?c tên th?t c?a Th?ng là do g?n h?i nhi?u l?n anh m?i nói.

Ti?p xúc v?i Ð?i Tá Tu, tôi nh?n th?y anh n?y r?t nhà quê, hi?n lành, k? chuy?n kháng chi?n “th?n thánh” c?a anh m?t cách hãnh di?n. Chúng tôi bàn chuy?n thu?c men nhi?u hon chính tr? vì anh mù m? v? di?m n?y và anh bi?t tôi dang b?nh gan do Th?ng nói nên anh gi?i thi?u cho tôi d? th? cây lá, c? hoa, toàn là nh?ng v? thu?c tr? gan.

Có l?n anh Tu và Th?ng d?n ch? tôi di t?i nhà m?t ông th?y thu?c Nam, ông n?y ch? tr? b?nh cho cán b? c?ng s?n cao c?p mà thôi. Tôi là ngu?i d?c bi?t l?m nên anh Tu m?i ch? d?n gi?i thi?u và xin xem m?ch h?t thu?c giùm.

L?i thêm m?t l?n tôi ph?p ph?ng lo s? vì ph?i ng?i xe Honda do công an ch?. Ông th?y b?t m?ch h?t cho b?n thang thu?c, b?o s?c u?ng s? th?y d? b?nh nhi?u. Tôi cám on r?i tít dem v? b? vào gi? rác ngay vì bi?t dâu u?ng xong thì ngày nay không còn s?ng ng?i vi?t l?i h?i ký n?y.

Ngày qua ngày s? ti?p xúc thu?ng xuyên gi?a tôi và Th?ng tr? thành tuong d?i thân m?t. Hình nhu Th?ng cung có c?m tình ít nhi?u d?i v?i tôi, có l? anh ta th?y tôi ngay th?ng b?c tr?c không s? s?t cung không n?nh b? d?ng và nhà nu?c c?a anh. Có l?n anh tâm tình nói v?i tôi “n?u d?ng có hai tram ngu?i nhu anh ch?c d?t nu?c không d?n n?i nhu ngày nay”. L?i nói n?y th?t hay gi?, v?i m?c dích gì, ch? có mình Th?ng bi?t thôi. Nhung khi tôi làm vi?c cho dài phát thanh qu?c t? Pháp (Radio France Internationale) phát nh?ng bài dã kích c?ng s?n Hà N?i ký tên Võ Long Tri?u, gia dình tôi cho bi?t Th?ng b? c?p trên dì thê th?m.

T?i nghi?p anh Th?ng hi?n lành d? thuong.

M?c dích c?a Th?ng là mu?n soi r?i cho b?ng du?c tu tu?ng ch?ng d?i c?a tôi nên anh vi?n tr? m?t ông d?i tá khác.

Th?ng nói: Em s? gi?i thi?u v?i anh m?t ngu?i mà em ch?c ch?n là anh có quen bi?t, ngu?i n?y cung du h?c bên Tây nhu anh, cung trí th?c nhu anh, cung d?y d?i h?c ? mi?n Nam nhu anh. Tôi không hình dung du?c ngu?i mà Th?ng s? gi?i thi?u là ai nên kh?ng d?nh li?n: Ch?c ch?n không h? có m?t ngu?i nhu v?y, có th? là ngu?i dó tôi quen nhung không nhu ngu?i anh mô t?.

Th?c t? Th?ng gi?i thi?u v?i tôi ông Ð?i Tá Nguy?n Ðình Ng?c, c?c phó c?c ph?n gián c?a c?ng s?n Hà N?i. Tôi không quen bi?t anh Ng?c nhung dích th?c anh du h?c t?i Pháp, theo l?i anh k? là dã t?t nghi?p d?n ba b?ng c?p: ti?n si toán h?c, k? su khí tu?ng, k? su hàng h?i.

Anh tâm s? là ba anh b? Tây x? t? hình và trang tr?i v?i anh tru?c khi ch?t r?ng “Ð?t nu?c dân t?c mình ? trong hoàn c?nh ngày nay là vì dân mình thi?u h?c”.

Do dó Ng?c quy?t tâm h?c hon ngu?i và do?t ba c?p b?ng trong khi ngu?i khác ch? c?n m?t là d? d? ti?n thân.

Anh thú nh?n v?i tôi anh gia nh?p d?ng C?ng S?n Pháp khi còn du h?c, nhung anh ho?t d?ng và nh?n ch? th? c?a d?ng C?ng S?n Vi?t Nam trong th?i gian dó.

Sau khi t?t nghi?p anh luu l?i Pháp có v? con nhung r?i d? v? ? l?i Pháp anh v? x? ho?t d?ng v?i tu cách là tình báo c?a Hà N?i. Ng?c d?y cho t?t c? các d?i h?c Mi?n Nam, t? Saigon, Hu?, C?n Tho, Ðà L?t, V?nh H?nh, Hòa H?o.

Anh hãnh di?n khoe r?ng th?i gian chu?n b? cu?c T?ng T?n Công T?t M?u Thân anh quá b?n lo nhi?u công tác không còn gi? d? an com nên m?i ngày ch? an du?c có m?t b?a mà thôi.

Thói quen dó anh hãy còn gi? cho d?n bây gi?. B? v? con ? l?i Pháp m?t th?i gian quá lâu nên bà v? dành ph?i ra tòa xin ly d?.

Ti?p xúc nhi?u l?n v?i Ð?i Tá Ng?c tôi nh?n xét anh là con ngu?i t? nh?, khéo léo, nh? nh?, s?ng hoàn toàn cho lý tu?ng. Xu?t thân t? gia dình nghèo nhung anh không ham ti?n tài sung su?ng v?t ch?t. Ch?c v? c?a anh là Ð?i Tá c?c phó mà khi vào Nam anh không c?n xe dua ru?c, ch? nh? ngu?i chuyên ch? b?ng xe Honda và an ? nhà t?p th? theo dúng gi? gi?c k? lu?t nhu m?i ngu?i.

Anh Ng?c và tôi g?p nhau r?t nhi?u l?n m?i khi anh công tác vào Nam. Chúng tôi nh?c chuy?n xua cu khi còn du h?c, anh thu?ng bình lu?n v?i tôi v? nh?c thính phòng c?a Tây Phuong, thích nh?c si n?y chê nh?c si khác. Chúng tôi chuy?n trò g?n nhu thân m?t.

R?t nhi?u l?n anh yêu c?u tôi phê bình dúng sai v? nh?ng ho?t d?ng c?a d?ng. Tôi l?a l?i trình bày m?t cách chân tình và tôi tin r?ng Ng?c hi?u bi?t và c?m thông du?c s? giãi bày c?a tôi. Di nhiên Ng?c luôn bênh v?c d?ng c?a anh ta b?ng nhi?u lý l?, nhung bên trong hình nhu anh v?n th?y có m?t cái gì dó gu?ng ép không thông. Còn tôi thì dè d?t không mu?n nói h?t l?i c?n lý. Tôi nh?n xét anh là ngu?i c?ng s?n nhung không có d?u óc gian ác nhu d?ng b?n c?a anh. Có l? cái giáo d?c c?a tây phuong nh?i n?n anh quá lâu nên con ngu?i c?ng s?n c?a anh hình nhu khác gi?ng v?i c?ng s?n Vi?t Nam.

Tôi nh? mãi câu h?i c?a tôi làm Ng?c vô cùng ái ng?i là: T?i sao Lê-nin d?y ph?i s? d?ng nh?ng chuyên gia c?a ch? d? cu d? duy trì gu?ng máy qu?c gia khi mình m?i cu?p chính quy?n, ch? cho d?ng có d? ngu?i d? thay th?. V?y mà các anh dã m?nh tay tr? kh? nh?ng chuyên gia “ng?y quân ng?y quy?n” có kh? nang mu?i l?n hon k? thu?t gia c?a xã h?i ch? nghia các anh s?n xu?t, d? r?i bây gi? h? tr?n di g?n h?t ho?c dã b? ch?t trong các tr?i tù, các anh l?i than d?t nu?c dang “ch?y máu ch?t xám”?

Ng?c cu?i chua chát bi?n b?ch r?ng anh ch? lo v? tình báo ph?n gián thôi, chính sách qu?c gia cách xa t?m tay anh quá nhi?u. Ng?c cung có m?c dích thuy?t ph?c tôi h?p tác v?i “cách m?ng” nhung l?i l? và cung cách c?a anh thông minh, t? nh? hon Cáp Xuân Di?m nhi?u. Anh nói v?i tôi m?t di?u mà tôi không th? quên là: “Ð?c l?p mình dã có r?i, t? do thì t?m coi nhu mình dã có, còn h?nh phúc mình chua có du?c ép-xi-lon” (ngôn ng? toán h?c ch? con s? nh? nh?t mà ngu?i ta có th? hình dung du?c).

Và anh nói ti?p: “Bây gi? t?i mình h?p tác làm cho con s? ép-xi-lon dó tr? thành in-phi-ni” (ngôn ng? toán h?c ch? con s? l?n nh?t có th? tu?ng tu?ng du?c).

Tôi tr? l?i: Làm sao anh có th? và có quy?n h?p tác, ho?t d?ng v?i m?t ngu?i “ng?y quy?n” nhu tôi? Anh có d?ng, có lý tu?ng c?ng s?n c?a anh, tôi có lý tu?ng c?a tôi, tôi tin m?t qu?c gia ph?i có t? do dân ch? th?t s? thì m?i ki?n t?o du?c h?nh phúc cho b?n thân mình và cho qu?n chúng.

Ng?c kh?ng d?nh và tin tu?ng s? h?p tác v?i nhau du?c, r?i anh d? ngh? khi nào tôi xu?t ngo?i thì n?m tay v?i anh và nhóm anh em thân tín nh? h?p c?a anh bên trong, chúng ta s? muu d? doàn k?t dân t?c và phát tri?n qu?c gia. Anh còn ch? cho tôi ngu?i Vi?t Nam nào c?n liên l?c bên ngoài vì ngu?i dó dã b?t tay v?i “cách m?ng”! Tôi m?t m?c ch?ng minh v?i anh là d?ng c?ng s?n c?a anh t? xem mình là th?n thánh làm sao có vi?c h?p tác v?i b?t c? ai ngoài muu d? lu?ng g?t l?i d?ng hàng th?n.

Tr? khi có m?t y?u t? nào ép bu?c, m?t l?c lu?ng d?i kháng nào d? m?nh làm cho d?ng anh thay lòng d?i ý d? sinh t?n. Nhung hi?n t?i tôi chua th?y có di?u gì cho phép anh th?c hi?n di?u dó. S? di tôi nói m?nh nhu v?y là c? ý d? ch?ng minh s? thoái thác c?a tôi và d? cho d?i di?n không nghi r?ng tôi t? ch?i vì tinh th?n ch?ng d?i.

Tôi thi?t nghi cá nhân anh Ð?i Tá Ng?c cung ch? là m?t con c? c?ng s?n hoi khác màu dó thôi. R?i s? có m?t ngày anh ta nghi l?i s? th?y nh?ng l?i c?a tôi nói h?u lý.

Ng?c và tôi dù khác bi?t hoàn toàn v? tu tu?ng và th? d?ng trong xã h?i Vi?t Nam, nhung tôi n? tr?ng anh là m?t trí th?c có lòng yêu nu?c th?t, có d? thông minh hi?u s? vi?c, nhung ti?c thay anh dã t? mình trói thân chui vào ngõ c?t.

Có th? ngày anh s?p lìa tr?n s? h?i ti?c là dã hy sinh c? d?i mình vì m?t lý tu?ng phi nhân.

Phi nhân d?i v?i b?n thân anh và d?i v?i toàn dân. T?p th? qu?n chúng mà thân ph? anh dã hy sinh tính m?ng và chính anh dùng c? cu?c d?i v?i u?c mong ki?n t?o du?c t? do h?nh phúc cho dân t?c Vi?t Nam...

(Còn ti?p)