Võ Long Tri?u

Võ Long Tri?u: Tôi có m?t câu h?i mu?n d?t v?i nhà báo Bùi Tín. M?c dù nhà báo Bùi Tín dã trình bày m?t cách rõ ràng r?ng dây là m?t cu?c chi?n tranh có tính cách ý th?c h?. Nhung mà n?u tôi nh? không l?m thì có m?t th?i gian c?ng s?n dã kêu g?i h?t các d?ng phái gia nh?p d? thành l?p m?t m?t tr?n c?u qu?c g?i là “Vi?t Nam Cách M?ng Ð?ng Minh H?i” r?i sau dó th?a d?p gi?t h?t các nhà ái qu?c không thu?c d?ng c?ng s?n d? n?m d?c quy?n, cu?p công qu?n chúng d? th?c hi?n ch? nghia c?ng s?n, cái dó có ph?i là thêm m?t b?ng ch?ng c?ng s?n ch? muu th?c hi?n s? bành tru?ng ý th?c h? c?ng s?n không?

Bùi Tín: Theo tôi dó, hi?n nay là tháng 8, tôi nghi l?i 63 nam tru?c thì quang c?nh lúc b?y gi? tôi r?t hang hái theo Vi?t Minh, nhung bây gi? nghi l?i thì th?y lúc dó ông H? Chí Minh r?t khôn khéo, có th? nói là tinh ranh che gi?u cái b?n ch?t c?ng s?n và tháng 11 s?p chi?n tranh, ông ?y tuyên b? gi?i th? d?ng C?ng S?n, nhung trong n?i b? l?i thông báo cái gì? Thông báo ph?i gi? v?ng lý tu?ng c?ng s?n, gi? v?ng t? ch?c c?ng s?n nhung ch? có dua ra b? ngoài mà thôi. Và cái sáng ki?n thành l?p Vi?t Minh là r?t khôn ngoan. Vi?t Minh là gì? Là Vi?t Nam d?c l?p d?ng minh, không có c?ng s?n dâu c?, không có chuyên chính vô s?n dâu c?, mà d?c l?p thì mê l?m. Ð?c l?p d?ng minh trong dó t? ch?c 7 h?i toàn là h?i c?u qu?c. Thanh niên c?u qu?c n?y, ph? n? c?u qu?c n?y, nông dân c?u qu?c n?y, thi?u nhi cung c?u qu?c. Cho nên nh?ng ch? c?u qu?c, yêu nu?c, r?i m?t tr?n liên hi?p qu?c dân n?y, m?t tr?n Vi?t Minh n?y và sau n?y là m?t tr?n t? qu?c n?y, d?u là theo cái quan di?m c?a ông H?, quan di?m dó là gì? Là m?m d? bu?c ch?t. Bu?c ch?t cái gì? Cái c?t lõi c?a nó là chuyên chính vô s?n, là d?c quy?n c?a d?ng c?ng s?n. Còn m?m là gì? Là khôn khéo d? chinh ph?c cái lòng yêu nu?c c?a nhân dân. Cho nên cái dó nó cho th?y rõ dây là m?t cu?c huynh d? tuong tàn du?i cái hình th?c là ý th?c h?.

Và chính cái dó là trách nhi?m c?a d?ng c?ng s?n. Th? gi?i ngu?i ta bi?t chính vì ý th?c h? c?ng s?n mà c?ng s?n hành d?ng nhu v?y, cho nên m?i có cái chi?n lu?c là contentment strategic t?c là be b?, ngan ch?n cái tai h?a c?ng s?n. Cái chi?n lu?c dó là chi?n lu?c d? ch?ng l?i s? bành tru?ng c?a c?ng s?n. Và chính vì c?ng s?n dã gia nh?p vào cái h? th?ng c?ng s?n qu?c t? cho nên h? là d?i tu?ng c?a c? m?t phong trào dân ch? th? gi?i nó ngan ch?n anh ta. Anh ta tr? thành ti?n d?n c?a phe xã h?i ch? nghia tr? thành d?i l?p v?i th? gi?i t? do cho nên ngu?i ta m?i ngan ch?n anh.

Lê Minh Nguyên: Tôi mu?n h?i anh Bùi Tín m?t di?u: Theo anh nghi n?u Vi?t Nam không có ông H? Chí Minh, không có d?ng C?ng S?n thì Vi?t Nam có d?c l?p hay không? Và cái d?c l?p dó có dúng th?i di?m hay không? Có s?m hon hay tr? hon không?

Bùi Tín: Tôi nghi l?ch s? nó dã di?n ra hon n?a th? k? nay r?i, v?n d? n?u thì nó vô cùng l?m, ta ph?i ch?p nh?n cái th?c ti?n d? mà bu?c t?i tuong lai. Nhung mà cái dánh giá quá kh? cung r?t là c?n thi?t. N?u nh?ng d?ng nhu Qu?c Dân Ð?ng, Cách M?ng Ð?ng Minh H?i mà sáng su?t, mà khôn ngoan, mà bi?t th?i co, mà giành du?c th?ng l?i d?i v?i d?ng c?ng s?n thì tôi nghi dó là d?i phúc. Ðó là con du?ng dân t?c th?t s?. Tôi nghi mình ph?i nh?n d?i tu?ng c?a mình nó khôn hon mình th?t, nó bi?t ch?p th?i co hon mình. Ngay khi mà Nh?t Pháp b?n nhau, thì t?i hôm dó nó h?p và dua ra m?t ngh? quy?t nh?n d?nh là Nh?t Pháp dánh nhau chúng ta ph?i hành d?ng ngay, hành d?ng gì? Là dua ra m?t m?t tr?n Vi?t Minh t?n d?ng cái lòng yêu nu?c. Phá kho thóc, sinh t?n c?a nhân dân d? l?y lòng qu?n chúng. Cho nên mình ph?i h?c kinh nghi?m c?a h? là ph?i bi?t cách n?m l?y th?i co dó.

Võ Long Tri?u: Tru?c khi giao l?i cho anh Thanh Toàn mu?n có ý ki?n thì hình nhu c?u d?i s? Bùi Di?m có câu tr? l?i ngay.

Bùi Di?m: Tôi mu?n v?n t?t nhu th? n?y d? tr? l?i câu h?i c?a anh Nguyên, r?ng Vi?t Nam có th? có d?c l?p du?c không? Thì rõ r?t mình th?y sau cái tr?n chi?n th? gi?i l?n th? hai, t?t c? các nu?c d? qu?c trên th? gi?i h? l?n lu?t trao tr? d?c l?p cho các nu?c thu?c d?a. T? d? nhu Mi?n di?n, nhu ?n Ð?, nhu Nam Duong, các nu?c dó h? nh?n s? d?c l?p r?t là s?m không ph?i tr? cái giá quá d?t do d?ng c?ng s?n dè lên d?u dân t?c Vi?t Nam d? dân t?c Vi?t Nam ph?i ch?u nh?ng cái tai n?n kéo dài cho t?i bây gi?. Vì v?y câu tr? l?i c?a tôi d?i v?i anh Nguyên là ch?c ch?n Vi?t Nam b?ng cách n?y hay cách khác, sau tr?n d?i chi?n th? hai s? có d?c l?p t? do s?m ch? không ph?i di qua con du?ng mà d?ng c?ng s?n d?t lên d?u dân t?c Vi?t Nam.

Thanh Toàn: Tru?c tiên Thanh Toàn xin cám on quí v? dã cho phép Thanh Toàn tham d? cu?c h?i lu?n hôm nay nhu là m?t ngu?i tr?. Và Thanh Toàn mong m?i là khán thính gi? cho t?i gi? n?y không có ng? khò khò khi nghe chúng ta h?i lu?n. B?i vì chúng ta dã có h?ng tram ngàn, h?ng tri?u cu?c h?i lu?n trong dó r?t nhi?u các v? tru?ng thu?ng phân tích, d?t nhi?u v?n d? r?i sau dó chúng ta t?t dèn di v? ng? không có m?t cái hành d?ng c? th? nào h?t.

Tru?c tiên dây là m?t d? tài mà quí v? nói v? quá kh? thì Thanh Toàn có nhi?u di?u ph?i h?c h?i v?i các bác các chú ? dây. Tháng 4 nam 1975 Thanh Toàn còn là 12 tu?i. Tôi ch?ng ki?n t?i ngã ba Hàng Xanh m?t anh lính th?y quân l?c chi?n b?ng m?t viên d?n cu?i cùng anh b?n vào m?t chi?c xe tang T54, anh b? b?n tr? và ch?t, chi?c xe tang dó cán lên ngu?i c?a anh. Th? thì anh lính dó ý th?c nhu th? nào khi mà dã có nhi?u ngu?i b? ch?y và ch? còn l?i ngu?i lính v?i hành d?ng dó. Ðó là v?n d? Thanh Toàn th?y khi còn nh?.

Ông n?i Thanh Toàn là ông Tr?n Thi?n H?i, ông Tr?n Thi?n Thanh l?c d?c di h?c t?p v?i m?t cái l?i nh?n là không sao dâu. Lính di h?c 3 ngày si quan di h?c 10 ngày và sau dó thì c?ng s?n Vi?t Nam không ng?n ng?i lu?ng g?t c? m?t th? h? b? tù dày mu?i m?y nam, Thanh Toàn ý th?c nhu th? nào?

C? cái d?t nu?c cho t?i gi? phúc n?y, khi mà qua t?i Hoa K? thì quá kh? g?n nh?t là 33 nam v?a qua chúng ta có bao nhiêu cu?c h?i lu?n? Chúng ta có bao nhiêu là phe nhóm, chúng ta có bao nhiêu là c?ng d?ng mà chúng ta dã làm du?c gì? Khi mà ? Vi?t Nam hôm nay có hon 80 tri?u d?ng bào v?n còn dang kh?n kh? v?i c?ng s?n Vi?t Nam, th? thì bây gi? chúng ta d?t ra v?n d? ý th?c h? hay là huynh d? tuong tàn Thanh Toàn nghi là ngu?i Vi?t ? h?i ngo?i c?a chúng ta ph?i d?t cái quá kh? qua m?t bên d? nhìn v? hi?n t?i khi mà 80 tri?u d?ng bào h? kh?n kh? nhu th? nào?

Hy v?ng r?ng trong cu?c h?i lu?n n?y chúng tôi s? nghe du?c nhi?u ý ki?n không ph?i ch? riêng quí v? ? dây mà còn h?ng tram ngàn nh?ng ý ki?n c?a nh?ng b?c tru?ng thu?ng khác dang xem chuong trình n?y và u?c mong ngu?i ta s? không t?t máy d? ngu?i ta di ng? khò khi ngu?i ta xem nh?ng cu?c h?i lu?n nhu th? n?y.

Võ Long Tri?u: Tr? l?i anh Thanh Toàn, tôi cung hy v?ng r?ng khán thính gi? c?a mình s? không t?t máy d? di ng?. T?i vì sao? T?i vì n?i cái chuy?n ngu?i ta th?y Thanh Toàn thi?u nh?n n?i s? chúng ta nói r?i b? di v? ngh? ngoi h?t chuy?n. N?i bao nhiêu dó ngu?i ta s? không t?t máy d? ch? xem Thanh Toàn và chúng tôi nói cái gì. Ðó là di?u th? nh?t.

Ði?u th? hai cung xin thua chúng ta ? dây, t?i nu?c M? n?y, chúng ta làm du?c cái gì? Chúng ta mu?n làm cái gì thì ph?i phân tích v?n d? cho th?t rõ, ông bác si mu?n ch?a b?nh ?ng ph?i d?nh b?nh tru?c tiên, mình ph?i nói cho rõ, v?n t?t d?ng ý, có ph?i vì ý th?c h? hay không? T?i sao ý th?c h?? B?ng c? nhu th? nào? Xong r?i mình nói hi?n t?i c?ng s?n dang làm cái gì? Ðúng hay sai? Xong r?i mình nói tuong lai nên làm cái gì? Chúng ta làm du?c cái gì khi chúng ta ? mu?i m?y ngàn cây s? cách xa Vi?t Nam? M?i chuy?n chúng ta trông ch? ngu?i ? trong nu?c. Nhung mà ? trong nu?c dâu ph?i ai cung sáng su?t th?y ph?i làm cái n?y ph?i làm cái này ph?i làm cái n?y. Vì v?y chúng ta có nhi?m v? nêu ý ki?n, d? ngh?, khuy?n khích, ?ng h? vân vân.

Nguy?n Chí Thi?n: Tôi có ý ki?n th? n?y, chúng ta s? di ph?i nói v? quá kh? m?t tí vì nó vô cùng quan tr?ng, là vì hi?n nay nh?ng ngu?i d?u tranh trong nu?c, d?c bi?t nh?ng ngu?i c?ng s?n ph?n t?nh, thí d? nhu anh Bùi Minh Qu?c n?y, Tiêu Dao B?o C? n?y, Hà Si Phu n?y, Thanh Giang vân vân h? còn hi?u nhi?u sai l?m v? quá kh? l?m. Và nh?t là nh?ng ngu?i c?ng s?n khác ?y mà, h? có th? bào ch?a cho chính quy?n c?ng s?n là d?a vào quá kh?: Ð?ng c?ng s?n Vi?t Nam dã t?ng dánh th?ng Pháp, dánh th?ng M? giành d?c l?p cho dân t?c, th?ng nh?t d?t nu?c dó là nh?ng công tr?ng mà cho d?n bây gi? h? v?n còn tin.

Nh?ng ngu?i nhu H? Chí Minh, Võ Nguyên Giáp cho d?n bây gi? v?n còn nhu th?n tu?ng. C? th? nh?ng bài vi?t m?i dây h? v?n còn tin nhu th?. Tôi nghi r?ng t?t c? nh?ng ngu?i c?ng s?n nhìn rõ bi?t r?ng d?ng c?ng s?n là t?i t?, và nh?ng ngu?i mà tru?c kia h? cho r?ng là lý tu?ng, dáng noi theo, noi theo m?t cách v?ng m?nh nhu H? Chí minh, Võ Nguyên Giáp, Ph?m Van Ð?ng mà bây gi? n?u mình v?ch rõ ra nh?ng ngu?i dó, mình nói m?t cách khách quan, h? là nh?ng t?i d?.

Nêu ra m?t thí d? nhu vi?c c?i cách ru?ng d?t làm cho hai tram ngàn ngu?i ch?t và tù dày, mà bây gi? dua ra m?t tòa án công khai xét x? thì nh?ng ông H? Chí Minh, Tru?ng Chinh ph?i ch?u t?i nhu th? nào. Cho nên mình v?ch rõ nh?ng di?u dó là vô cùng c?n thi?t. Tôi xin nêu m?t thí d? n?a, s? di c?ng s?n l?a g?t du?c qu?n chúng là vì h? vô cùng khôn ngoan x?o quy?t, h? du?c dào t?o trong nh?ng tru?ng t?i M?c-tu-khoa, h? có chuong trình, có k? ho?ch ch? không nhu nh?ng ngu?i qu?c gia, nh?ng ông Ð?i Vi?t, nh?ng ông Qu?c Dân Ð?ng ch? vì t?m lòng yêu nu?c b?ng b?t mà ho?t d?ng thôi cho nên h? khó mà duong d?u v?i nh?ng tay cách m?ng nhà ngh?.

Nh?ng tay c?ng s?n nhà ngh? h? che d?y m?t cách tinh vi nhu th? nào? Nam 1947 m?t nhà báo Pháp sang B?c Vi?t, ph?ng v?n Ph?m Van Ð?ng, h?i ông ta có ph?i là c?ng s?n không? Các anh có th? tu?ng tu?ng Ph?m Van Ð?ng tr? l?i nhu th? nào không? Ph?m Van Ð?ng tr? l?i nhu th? n?y: “Con h?a m?t trí m?i theo c?ng s?n mà thôi” ! Ph?m Van d?ng tr? l?i nhu th? dó v?i m?t nhà báo Pháp d?y các anh ?. H? che d?y r?t là kín dáo.

Chúng ta ph?i dùng ti?ng nói d? làm ph?n t?nh nh?ng ngu?i trong nu?c. N?u ti?ng nói du?c phát huy thì vô cùng quan tr?ng. Nhà van Soljenitsin v?a m?i ch?t xong, mà sau n?y l?c các tài li?u c?a c?ng s?n Nga thì m?i th?y r?ng b? chính tr? c?ng s?n lo ng?i Soljenitsin hon là lo ng?i Hoa K?. B?i vì Soljenitsin tung ra cho th? gi?i th?y nh?ng chuy?n x?u xa du?c che d?y cho d?n bây gi?. Thì ngày nay chúng ta ph?i dua nh?ng cái tin trung th?c, chính xác v? hi?n tình d?t nu?c thì tôi nghi nó có m?t s?c m?nh thuy?t ph?c, th?c t?nh r?t là l?n d?i v?i m?i ngu?i.

Võ Long Tri?u: Tru?c khi trao l?i cho anh Bùi Tín, tôi th?y trong các anh em mình có hai v? chua phát bi?u ý ki?n, dó là c?u Th?m Phán Ð?ng Ðình Long và Ti?n Si Nguy?n Công B?ng, v?y xin m?i anh Long.

Ð?ng Ðình Long: Thua quí khán thính gi?, thua quí anh, t? nãy gi? ngu?i làm tôi chú ý hon h?t là anh Thanh Toàn, tôi r?t thông c?m v?i anh Thanh Toàn ? cái ch? làm anh s?t ru?t. Anh cho r?ng cái chuy?n ph?i làm gì trong tuong lai m?i quan tr?ng hon cái chuy?n dào sâu và phân tích v? quá kh?. Ði?u tôi mu?n nói ra có th? làm anh ng?c nhiên khó ch?u nhung ch?c anh cung thông c?m. Tôi mu?n nói t?t c? 12 anh em mình ng?i ? dây, t?t c? d?u có làm h?t r?i ch? không ph?i ng?i nói mà không làm, làm theo cái ki?u mà trong hoàn c?nh, trong di?u ki?n c?a m?i ngu?i, tôi bi?t ? dây có nh?ng ngu?i kiên trì dã làm ba b?n ch?c nam nay r?i. Bây gi? tôi mu?n nói v?n t?t, là t?i vì m?y anh tr?, m?y anh th?y t?i tôi l?n tu?i mà làm chua có k?t qu? cho nên cung nhu không có làm gì c?. Th?c s? nhi?u ngu?i ? dây, tôi bi?t h? dã làm dêm làm ngày làm d?n m?c d? b? v? con phi?n trách luôn.

Nói v? quá kh?, có hai cu?c chi?n tranh. Ai nói gì thì nói ch? theo quan di?m c?a tôi, cu?c chi?n tranh d?u tiên t? nam 1945 d?n 1954 rõ ràng là cu?c chi?n tranh giành d?c l?p, mà cu?c chi?n tranh dó là c?a t?t c? dân chúng Vi?t Nam. Cu?c chi?n tranh dó không ph?i nó kh?i s? t? nam 1945 d?n 1954 dâu. Ngay khi ký hi?p u?c Patenôtre 1884 thì m?t nam sau, 1985 dã có phong trào c?a vua Duy Tân huy d?ng qu?n chúng n?i lên ch?ng Pháp. Sau dó thì chúng ta bi?t r?i, Hoàng Hoa Thám, Phan Ðình Phùng r?i sau dó n?a có nh?ng phong trào tru?c khi d?ng c?ng s?n tham gia ch?ng Pháp thì dã có phong trào n?i d?y c?a Qu?c Dân Ð?ng.

Ði?m d?c bi?t tôi mu?n nói v? cu?c chi?n tranh 1945-54 là dúng nhu anh Bùi Tín dã xác nh?n di?u mà h?i nãy anh Tri?u có nói dó, là c?ng s?n dã khéo léo l?p ra cái m?t tr?n Vi?t Minh d? chi v?y? Ð? thu gom nh?ng ngu?i có lòng yêu nu?c, ch?ng Pháp giành d?c l?p l?i d?ng co h?i dó h? gi?t h?t nh?ng ngu?i yêu nu?c dó, cu?p công nh?ng ngu?i kháng chi?n ch?ng Pháp mà không ph?i là c?ng s?n. Ði?u dó l?ch s? s? phê phán v? sau. B?ng ch?ng v? vi?c có ý th?c h? hay không có ý th?c h? trong cu?c chi?n t? nam 1960 thì tôi th?y r?ng cu?c di cu c?a ngu?i mi?n B?c vô trong Nam sau hi?p d?nh Genève d? nói lên tính ch?t ý th?c h?. Ngu?i ta ch?n l?a s? t? do không ch?p nh?n c?ng s?n. Cu?c di t?n nam 1975 nó nói lên cái gì? Nó nói lên s? ch?n l?a c?a ngu?i ta không ch?p nh?n ch? d? c?ng s?n.

K?t lu?n c?a tôi v? cu?c chi?n t? nam 1960 là m?t cu?c chi?n tranh huynh d? tuong tàn do ch? xu?ng c?a d?ng c?ng s?n và nó mang tính ch?t ý th?c h? rõ ràng.

Nguy?n Công B?ng: Thua t?t c? quí v?, nhìn l?i m?t giai do?n l?ch s? h?t s?c ph?c t?p tru?c dây vì v?y trong m?t th?i gian ng?n chúng ta khó có du?c m?t k?t lu?n chính xác v? m?t giai do?n l?ch s? d?y mâu thu?n và ph?c t?p. Tuy nhiên d? gi?i quy?t nh?ng v?n d? hi?n t?i thì chúng ta ph?i có cái nhìn v? quá kh?. Theo tôi cái nhìn c?a tôi v? cu?c chi?n Vi?t Nam, n?u nói r?ng ý th?c h? c?ng s?n thì cái dó ch? là cái can nguyên, th?c s? cu?c chi?n tranh gi?a mi?n Nam và B?c là chi?n tranh huynh d? tuong tàn xu?t phát t? m?t cu?c chi?n tranh ?y nhi?m do s? tranh giành c?a hai kh?i tu b?n và c?ng s?n mà dân t?c chúng ta vô tình d?ng trong m?t hoàn c?nh l?ch s? mà không có s? ch?n l?a.

Tuy nhiên thành ph?n có s? ch?n l?a trong hoàn c?nh dó là nh?ng ngu?i lãnh d?o mi?n B?c và sau n?y nh?ng ngu?i lãnh d?o ch? d? Vi?t Nam C?ng Hòa ? mi?n Nam. H? dã không có s? ch?n l?a chín ch?n và d?ng d?n. Mi?n B?c dã ch?n l?a ch? nghia c?ng s?n, mà ch? nghia c?ng s?n có cái muu d? bành tru?ng c?a h?. Và có th? kh?ng d?nh r?ng dó ch? là cái chiêu bài mà thôi th?c ch?t cu?c chi?n tranh xam lang mi?n Nam là chi?n tranh xâm lu?c. ? dây có Ð?i Tá Bùi Tín tôi tin r?ng khi bu?c vào giai do?n xam lang mi?n Nam ch?c ông có cái tâm tình là di gi?i phóng mi?n Nam ch? không ph?i v?i cái tâm tình bành tru?ng xã h?i ch? nghia. T?i vì voi cái tâm s? là do tuyên truy?n c?a c?ng s?n. Lúc dó mi?n Nam dang b? M?-Ng?y th?ng tr?, cho nên cái chiêu bài ch?ng M? c?u nu?c nó g?i lên cái tinh th?n dân t?c, vào Nam d? gi?i phóng mi?n Nam.

Tinh th?n yêu nu?c b? l?i d?ng d? d?n d?n chi?n tranh huynh d? tuong tàn. Cho nên di?u mà chúng ta nói ? dây là gì? Là hon n?a th? k? dân t?c chúng ta không có cái quy?n t? quy?t. Không có quy?n ch?n l?a. Ngoài B?c thì ch?n l?a theo kh?i c?ng s?n, mi?n Nam không có s? ch?n l?a nào khác hon là d?a vào Hoa K? d? ch?ng d? v?i kh?i c?ng s?n. Và cu?i cùng ngày hôm nay m?i ngu?i th?y r?ng nh?ng ai theo c?ng s?n thì b? l?a g?t và nh?ng ngu?i di theo Hoa K? thì b? ph?n b?i.

Có ph?i chang là giai do?n v?a qua nó cho chúng ta m?t bài h?c là khi nào dân t?c Vi?t Nam không có ý th?c dân t?c t? quy?t không dám tin vào s?c l?c c?a mình d? gi?i quy?t nh?ng v?n d? n?i t?i thì chúng ta s? g?p khó khan nhu nh?ng khó khan v?a qua.

Võ Long Tri?u: Tôi xin phép du?c nói là tôi không hoàn toàn d?ng ý v?i anh T.S. B?ng b?i vì cái th? c?a d?t nu?c mình lúc dó không th? tin vào s?c l?c c?a mình d? gi?i quy?t nh?ng v?n d? n?i t?i nhu anh nói. Tôi mu?n dùng cái ch? g?ng k?m l?ch s? c?a anh Bùi Di?m. Anh th? nghi chúng ta có s? l?a ch?n nào khi hai th? l?c qu?c t? nó ép mình? Anh là m?t nu?c nhu?c ti?u? Không! Không th? có l?a ch?n nào ngoài s? ch?p nh?n d?a vào m?t th? l?c có th? t?m th?i giúp chúng ta.

Tôi tôn tr?ng ý ki?n c?a anh, nhung chúng ta dang trao d?i xem cu?c chi?n v?a qua là vì ý th?c h? hay vì huynh d? tuong tàn hay là d? giành d?c l?p và ch?ng M? c?u nu?c.

Bùi Tín: Tôi th?y là nh?ng ngu?i lãnh d?o d?ng c?ng s?n h? có ý th?c d?ng c?ng s?n là x?u, là phi nhân, là nhân dân không tán thành cho nên h? m?i gi?i th? d?ng c?ng s?n Ðông Duong và h? d?i tên là d?ng Lao Ðông, mãi cho d?n nam 1975 h? m?i dám l?y l?i cái tên d?ng c?ng s?n. Th? mà hi?n nay s? di ch? d? c?ng s?n còn t?n t?i b?i vì h? còn n?m trên cái gi? d?i là có công lãnh d?o nhân dân giành l?i d?c l?p, dánh th?ng ba d? qu?c. Cái dó nhân dân Vi?t Nam mình su?ng l?m ch?. Ph?ng mui lên ch?. Mình là m?t nu?c nhu?c ti?u mà dánh c? nh?t c? Pháp c? My.? Nhung mà s? th?t h? d?u ti?t m?t cái, dó là cái gì? Cái d? tam qu?c t?, h? t?ch thu cái t? do c?a nhân dân, do dó h? ph?i ch?u trách nhi?m v? cái ch?t c?a ba tri?u ngu?i.

Ð?ng c?ng s?n ph?i ch?u trách nhi?m chính ch?. Chính d?ng c?ng s?n d?y dân t?c n?y vào cái g?ng k?m l?ch s? dó. Cho nên d?n d?n là anh ch? em v?i nhau mà ph?i gi?t nhau. Trong tr?n chi?n n?y mình gi?t Pháp bao nhiêu? Hai tram ngàn ngu?i, gi?t M? bao nhiêu? Nam muoi tám ngàn ngu?i, nhung mà ngu?i Vi?t b?n vào ngu?i Vi?t m?t cách say sua sung su?ng, và còn khoe khoang b?ng nh?ng thông cáo là dã di?t du?c ngu?i mi?n Nam du?c bao nhiêu ngu?i và d?c bi?t là trong ngày T?t M?u Thân n?a. Ðó là m?t cái nh?c ch?.

Ngu?i Vi?t mình mà b?n gi?t nhau càng nhi?u càng t?t m?t cách u mê. Lý do dó cho nên cách dây sáu nam tôi v?t b? chín cái huân chuong. Tôi b?o ném nó vào cái s?t rác! Ð?ng có b?o chi?n công n?y, chi?n công n?, tu?ng d?ng c?a Tru?ng Chinh, tu?ng d?ng c?a Ph?m Van Ð?ng vân vân. T?t c? nh?ng cái dó là gi? d?i, là m? dân, là sai l?m h?t. Ph?i th?y rõ dó là cái nh?c tru?c th? gi?i mình ph?i nh?n ra nh?ng ngu?i lãnh d?o c?ng s?n không có công gì h?t. Cái dó nó quan tr?ng d? làm gì? Ð? cho nhân dân bi?t s? th?t. Và hi?n nay nói ra là dúng th?i co.

Hôm nay tôi có dem theo m?t bài vi?t c?a Nguy?n Kh?i, m?t nhà van, m?t d?i tá có huân chuong hon ch?c cái. Tru?c khi ch?t anh ?y du?c gi?i thu?ng Qu?c Gia H? Chí Minh. Th? mà tru?c khi ch?t anh ?y vi?t m?t bài 21 trang g?i cho tôi, anh ?y b?o khi tôi ch?t r?i thì anh ph? bi?n, anh ?y ph? d?nh h?t t?t c?. Dù có chi?n công, gi?i thu?ng nhung anh không dám nói ra, d?i tru?c khi ch?t m?i dám nói. Tôi nghi r?ng các b?n trong dài Truy?n hình SBTN nên d?c cái bài tham lu?n n?y t?a d? “Ði Tìm Cái Tôi Ðã M?t” dó là tìm quy?n s?ng, tìm quy?n t? do.

Tr?n Van Son: Tôi mu?n góp ý v?i hai anh Ð?ng Ðình Long và Nguy?n Công b?ng v? nh?ng ý mà hai anh v?a m?i phát bi?u. Anh Long xác nh?n m?t di?u v?i ký gi? Thanh Toàn, tôi nghi di?u dó ai cung ph?i nh?. T?t c? chúng ta khi r?i nu?c ai cung có n? l?c làm. Làm m?t cái gì dó d? dóng góp vào vi?c tái l?p dân ch? và t? do cho d?t nu?c Vi?t Nam. Nhung nói di?u dó r?i chúng ta cung ph?i nhìn nh?n v?i nhau, thành th?t ng?i l?i v?i nhau mà xác nh?n là cho t?i gi? n?y chúng ta chua có thành công. Lý do gì chúng ta s? nói khi khác, nhung mà ch?c ch?n chúng ta chua có thành công. Theo tôi nghi cái sáng ki?n c?a anh Võ Long Tri?u và v?i s? y?m tr? c?a dài SBTN làm m?t cu?c h?i lu?n nhu th? n?y chính là d? tr? l?i câu h?i dó.

N?u mà ba muoi m?y nam nay chúng ta th?t b?i thì bây gi? chúng ta ph?i làm sao cho nh?ng n? l?c dó dua d?n s? thành công. Mu?n làm di?u dó thì ph?i phân tích can nguyên c?a s? vi?c. Mà phân tích can nguyên là chúng ta ph?i di vào nh?ng s? ki?n mà xua nay ai cung bi?t.

Anh Nguy?n Công B?ng có nêu ra m?t ý ki?n làm chúng ta nghi d?n cái g?ng k?m l?ch s? dù chúng ta không thích cái ch? g?ng k?m dó, chúng ta mu?n gi?i thích nhu th? nào thì cái g?ng k?m dó nó dã k?p chúng ta vào nh?ng hành d?ng mà chúng ta không mu?n.

Vi?t Nam chúng ta, mi?n B?c và mi?n Nam roi vài cái g?ng k?m dó. Cái hình thái hi?n ra bên ngoài chúng ta có th? gi?i thích nó là huynh d? tuong tàn, chúng ta có th? gi?i thích nó là ý th?c h? b?i vì có các màu s?c dó th?t. Vì cu?i cùng trong cái g?ng k?m dó mi?n B?c c? say mê v?i ch? thuy?t c?ng s?n luôn nh?n l?nh t? M?c-tu-khoa khi ch? d? c?ng s?n Liên-Xô chua s?p d?. Mi?n Nam mình thì duong nhiên mình ph?i nh? Hoa K? giúp d?. H? giúp d? ph?i trong nh?ng di?u ki?n nào dó. Mà v?i s? giúp d? dó chúng ta cung không thành công cho nên cu?i cùng chúng ta cung b? l?a g?t.

Câu h?i d?t ra là gi? n?y chúng ta phân tích can nguyên d? làm th? nào cho nh?ng vi?c chúng ta làm s?p t?i nó có hi?u qu? hon. Làm th? nào chúng ta thoát ra kh?i cái c?nh mi?n B?c còn say mê trong lý thuy?t còn mi?n Nam vì tho ngây mà b? l?a g?t.

Tr?n Phong Vu: Thua quí khán thính gi?, thua quí anh, cái v?n d? mà chúng tôi dang th?o lu?n s?p di d?n ph?n k?t thúc r?i. Dù gì chang n?a thì cung m?t th?i gian d? mà nhìn l?i quá kh?. V?n d? ký gi? Thanh Toàn nêu ra cung là v?n d? h?t s?c thi?t th?c. Tôi nghi r?ng da s? anh em tr? d?u chia x? v?i Thanh Toàn. Nhung mà tôi nghi khi theo dõi t?t c? nh?ng di?u chúng tôi dã trình bày, và nhu anh Võ Long Tri?u t? d?u dã nh?n m?nh: Ðây là nh?ng ý ki?n cá nhân nhung ít nhi?u cung g?i cho quí v? nh?ng di?u có th? giúp ích cho chúng ta suy nghi v? tuong lai. V?n d? ? dây tôi mu?n tr? l?i là ph?i nhìn v? quá kh?, nó r?t là thi?t th?c. Mai n?y chúng ta ph?i nhìn vào ba tri?u ngu?i d?ng viên c?ng s?n, chúng ta ph?i tách b?ch ra là trong tuy?t d?i da s? ba tri?u d?ng viên c?ng s?n dó là dúng nhu l?i anh Ð?i Tá Bùi Tín dã nh?n m?nh, h? là nh?ng ngu?i di theo d?ng c?ng s?n m?t cách r?t tình c?, dun d?y b?i cái lòng yêu qu?c gia, yêu dân t?c mong m?i cho dân t?c ti?n lên b?ng ngu?i.

Tôi d?c ? dâu dó, hình nhu là tác ph?m c?a anh Vu Thu Hiên là ph?i, anh có nói d?n tru?ng h?p c?a ông c?, dó là c? Vu Ðình Hu?nh, n?u mà trong m?t s? tình c? khác c?a l?ch s? thì c? Vu Ðình Hu?nh dã là ngu?i qu?c gia hoàn toàn. B?i vì lý do thúc d?y di vào con du?ng dó là th?c s? mu?n dóng góp m?t cái gì cho d?t nu?c cho dân t?c lúc b?y gi?. V?y thì tôi mu?n tr? l?i ý ki?n c?a da s? anh em ? dây là c?n ph?i nhìn l?i quá kh? d? làm gì? Ð? mai dây nhu cách nói c?a anh Ð?i Tá Bùi Tín hay là c?a anh Nguy?n Minh C?n bên Moscou ch?ng h?n. Nh?ng ngu?i mà bây gi? còn b? dã kích, thì tôi nghi nó cho chúng ta m?t hình ?nh phóng l?n là trong s? ba tri?u ngu?i c?ng s?n g?i là có th? d?ng dó có nh?ng ngu?i nam ba ch?c nam sau, v?t b? th? d?ng và còn bi?t bao nh?ng ngu?i khác. Th? thì mai n?y chúng ta d?i di?n tru?c nh?ng ngu?i Vi?t Nam v?i nhau chúng ta ph?i d? sáng su?t d? th?y m?t s? r?t nh? là nh?ng ngu?i dã lèo lái dua cu?c chi?n tranh n?y vào c?nh huynh d? tuong tàn bao nhiêu nam dài. Ð?y là di?u tôi xin du?c dóng góp.

Thanh Toàn: V? v?n d? quá kh? Thanh Toàn dã h?c h?i r?t nhi?u v?i m?y bác và m?y chú. V?n d? quan tr?ng là tu?i tr? ? h?i ngo?i, các em ra ti?m sách vô thu vi?n, xem TV qua h? th?ng truy?n thông các b?n d?u hi?u quá kh? và nh?n d?nh du?c mình là ai. Nhung v?n d? quan tr?ng là tu?i tr? ? trong nu?c ngày hôm nay h? r?t t? hào v? cái d?ng c?ng s?n c?a h?. Trách nhi?m c?a mình là làm sao cho h? hi?u dúng cái qua kh? c?a chúng ta, v?y chúng ta ph?i làm gì? V?n d? Thanh Toàn mu?n d?t ra là: Có m?t b?n tr? nói v?i Thanh Toàn là các anh tu?i tr? ? h?i ngo?i các anh t? hào v? các anh, còn chúng tôi, tu?i tr? ? trong nu?c chúng tôi có quy?n t? hào v? d?t nu?c và d?ng c?ng s?n c?a chúng tôi.

Thanh Toàn nghi dó là m?t v?n n?n. Chúng ta nên nhìn l?i, b?i vì cái tu?i tr?, cái l?p ngu?i mà bi?t du?c s? th?t c?a quá kh? nhu chúng ta nó quá ít, so v?i s? ngu?i tr? mà h? ?ng h? m?t quá kh?, có th? cái quá kh? dó nó t?m b?y, nhung h? ?ng h? và h? s?n sàng b?o v? cái quá kh? dó. V?n d? mà Thanh Toàn mu?n d?t ra là li?u s? hi?u bi?t c?a tu?i tr? nó có d?y d? cho con du?ng tranh d?u mà chúng ta v?ch ra hay không?

Võ Long Tri?u: Thua quí anh tôi mu?n th? nói m?t cách tóm t?t nh?ng ý ki?n mà chúng ta dã trao d?i v?i nhau t? n?y gi? d? xem quí anh có d?ng ý hay không. Hai cu?c chi?n tranh x?y ra trên d?t nu?c Vi?t Nam Chúng mình can nguyên là do s? cam tâm t? nguy?n làm nghia v? qu?c t? d? bành tru?ng ch? nghia c?ng s?n c?a nh?ng ngu?i d?ng d?u là H? Chí Minh, r?i Lê Du?n, Tru?ng Chinh, Ph?m Van Ð?ng, cho nên m?i gây ra c?nh huynh d? tuong tàn vì ý th?c h?. N?u s? phát bi?u c?a tôi không có di?u gì trái ý quí anh thì xin anh d?i s? Bùi Di?m m?t l?n n?a dúc k?t gi? d?u c?a cu?c hôi lu?n c?a chúng mình nhu th? nào?

Bùi Di?m: Thua quí anh và thua quí khán thính gi? c?a dài, Tôi mu?n quay l?i m?t cách ng?n g?n l?i phát bi?u c?a anh Tr?n Bình Nam, tôi mu?n nói r?ng n?u chúng ta tinh tâm nhìn l?i th?i gian dã qua. Theo chi?u dài l?ch s? thì ch? có ba y?u t? nó xen l?n vào cu?c tranh d?u c?a t?t c? chúng ta. M?t là s? ngoan c? c?a nh?ng ngu?i Pháp. N?u mà ngu?i Pháp không ngoan c?, t?nh táo hon thì Vi?t Nam cung nhu các thu?c d?a c?a d? qu?c Anh hay d? qu?c Hà Lan, chúng ta dã l?y l?i cái n?n d?c l?p có l? nó d? dàng hon. Y?u t? th? hai n?a cùng di v?i s? ngoan c? c?a th?c dân Pháp, ?y là s? tham v?ng c?a nh?ng ngu?i c?ng s?n mu?n áp d?o lên trên d?u dân t?c Vi?t Nam m?t s? b?o tàn l?i th?i không th? ch?i cãi du?c. Còn y?u t? th? ba là s? can thi?p c?a ngu?i Hoa K?. Do nh?ng sai l?m c?a chính quy?n Hoa K? khi vào Vi?t Nam d? giúp mi?n Nam. Nh?ng s? sai l?m dó dã làm l?ch l?c cái ý nghia c?a nh?ng ngu?i Vi?t Nam mu?n tranh d?u cho t? do dân ch? nhân quy?n và công b?ng xã h?i. Ba cái y?u t? dó là y?u t? can b?n trong kho?ng th?i gian l?ch s? nó làm l?ch l?c cu?c tranh d?u c?a t?t c? m?i ngu?i. Theo cái nhìn c?a tôi thì nó có th? h?n h?p nhung n?u nhìn theo chi?u dài l?ch s? thì có ba y?u t? dó là quan tr?ng. (Còn ti?p)