C?-Luy

Hôm Th? Sáu d?u tiên Tháng Nam, T?ng Th?ng George W. Bush g?i d?n qu?c h?i yêu c?u ngân sách 70 t? cho thêm vào cu?c chi?n ch?ng kh?ng b? ? Iraq và A Phú Hãn (Afghanistan) cho d?n Mùa Xuân t?i (khi ông dã r?i kh?i tòa Nhà Tr?ng, v?i m?t t?ng th?ng m?i thay th?). Ðây là s? ngân sách ph? tr?i vào ngân sách có s?n - nhu hàng nam t?ng th?ng v?n xin thêm c? g?n tram tri?u cho cu?c chi?n t? ngày 11 Tháng Chín, 2001 - và nó d?y cái giá cu?c chi?n G-WOT (Global War On Terror) lên d?n g?n chín tram t? dô-la (chính xác là 875 t? dô-la.)

V?i s? ti?n hon g?p dôi ngân sách qu?c phòng hàng nam hi?n nay (tách riêng v?i ngân sách dành cho cu?c chi?n G-WOT), dây qu? là cái giá cao cho cu?c chi?n không m?y hi?u qu? và m?y may chua th?y ánh sáng cu?i du?ng h?m - nguyên nhân l?n ?nh hu?ng vào kinh t? suy thoái và y?u t? chính làm m?c ?ng h? chính quy?n Bush di xu?ng du?i 30 ph?n tram. L?i yêu c?u này d?n cùng th?i gian gi?i dân c? Dân Ch? dang dánh v?t v?i yêu c?u 108 t? dô-la ngân sách cho riêng cu?c chi?n ch?ng kh?ng b? sáu tháng chót nam nay. Phe Dân Ch? nói có l? h? s? c?ng 70 t? cho nam t?i vào cùng v?i s? 108 t? này - tránh du?c m?t phi?u quy?t d?nh có th? mang b?t l?i chính tr? cho h? trong mùa tranh c? gay g?t mà Iraq là m?t d? tài quan tr?ng.

Trong khi l?p tru?ng hai ?ng viên t?ng th?ng Dân Ch? khá rõ ràng v? Iraq - h? mu?n rút quân d?i M? ra kh?i noi này, tuy v?i di?u ki?n và ? hai m?c d? khác nhau: Ngh? Si Barack Obama ch?ng chi?n tranh t? d?u nhung v?n mu?n “duy trì vai trò lãnh d?o” ngo?i giao c?a Hoa-K? trên th? gi?i; Ngh? Si Hillary Clinton ?ng h? chi?n tranh t? d?u nhung nay cung mu?n rút quân ra t? t? vì ?nh hu?ng kinh t? và chính tr? b?t l?i. Riêng ngh? si ?ng viên C?ng Hòa John McCain ?ng h? cu?c chi?n t? d?u và nay v?n cuong quy?t ?ng h? cu?c chi?n, dù ông b? nhi?u gi?i quan sát xem là tru?c sau b?t nh?t trong nhi?u l?p tru?ng ho?c tuyên b? c?a mình (xin xem c?t T? Nam California ba tu?n liên ti?p tru?c, cùng ngu?i vi?t).

Quen thu?c nh?t có l? là l?i ?ng viên McCain tuyên b? s? gi? binh lính M? ? l?i Iraq “m?t tram nam” n?a, mà n?u ngu?i ta không nh? thì phe Dân Ch? (?y Ban Toàn Qu?c Ð?ng Dân Ch? và t? ch?c h? tr? MoveOn.org., v?i gu?ng máy gây qui tranh c? “th?n s?u”) cung h? h?i nh?c l?i h?u nhu hàng ngày trên truy?n hình d? qu?ng bá l?p tru?ng xem nhu r?t b?t l?i cho ông (nh?t là l?i ghép n?i n?i dung có th?t trên kèm thêm hình ?nh ông McCain v?i cái áo ?m phùng sau vai trông gi?ng anh gù Quasimodo nhà th? Ð?c Bà ? Ba-Lê).

Cung cu?i ngày Th? Sáu nói trên, theo b?n tin hãng Associated Press (AP) m?t tr?n tranh c? McCain l?i ph?i “nói rõ” n?a v? tuyên b? c?a ông v? Iraq m?i x?y ra trong ngày. Trong m?t h?p m?t thân m?t v?i dân chúng ? Denver (Colorado), ông McCain tuyên b?: “Thua các b?n, tôi s? có m?t chính sách nhiên li?u s? nói sau dây, và nó s? ch?m d?t s? l? thu?c c?a chúng ta vào d?u h?a t? Trung Ðông và [dây] s? giúp ta không bao gi? ph?i dua nh?ng ngu?i tr? chúng ta vào nh?ng tranh ch?p ? vùng này.” (xin xem thêm bài Chi?n Tranh Iraq: D?u H?a, Kh?ng B? và An Ninh c?a M?, trên nguy?t san Th?-K? 21, Tháng Nam 2003, cùng ngu?i vi?t). Th? mà t? tru?c d?n nay ngu?i ta v?n nghe chính quy?n Bush và phe dân c? C?ng Hòa trong Qu?c H?i, cung nhu các v? trí th?c giáo di?u (và thân Do Thái) trong và ngoài chính quy?n cùng gi?i truy?n thông b?o th? sau lung chính quy?n ra r? tuyên ngôn v? xi?n duong dân ch?, v?i Iraq nhu m?t khuôn m?u “dân ch?” nh?m ti?n t?i hòa bình trong vùng lò l?a “Trung Ðông” (nhu ngu?i vi?t xác d?nh nhi?u l?n, dây là danh t? d?a du sai l?c do ngu?i Tây Phuong - v?n l?y mình làm trung tâm th? gi?i - g?i vùng nói chung g?m Tây Nam Châu Á và m?t ph?n Ðông B?c Châu Phi).

?ng viên McCain g?n nhu chính th?c c?a d?ng C?ng Hòa ph?i ch?a l?i cùng ngày r?ng ông không có ý nói Hoa-K? di vào chi?n tranh Iraq t? nam nam tru?c “vì d?u h?a.” Ông nói, “Không, không, ý tôi nói là ta dã chi?n d?u ? cu?c chi?n vùng V?nh [Gulf War, th?i ông Bush b?, nam 1991]... N?u ch? ‘không bao gi?’ gây hi?u l?m, tôi mu?n ch?m d?t s? l? thu?c c?a chúng ta vào d?u h?a vì nh?ng lý do an ninh qu?c gia, và dây là t?t c? nh?ng gì tôi mu?n nói.” Ông cung gi?i thích thêm v? m?t l?c lu?ng gi? hòa bình, ch? không ph?i cu?c chi?n tram nam ? Iraq (ông t?ng tuyên b? rõ ràng khi tranh c? ? New Hampshire Tháng Giêng nam nay r?ng n?u binh si M? ph?i ? l?i Iraq m?t tram nam n?a “v?n du?c v?i tôi,” “it would be fine with me.”).

Tru?c c? t?a kho?ng ba tram ngu?i g?c Do Thái ông McCain cho bi?t, “Các b?n dã th?y m?t lo?t qu?ng cáo trên truy?n hình ch?ng l?i tôi, nói r?ng tôi mu?n ? l?i Iraq và tham chi?n ? Iraq, chinh chi?n m?t tram nam n?a. Thua các b?n, dây là m?t gian d?i ghê g?m và tôi r?t bu?n khi nh?ng v?n d?ng tranh c? dã di xu?ng th?p d?n m?c d? này.” ?ng viên Dân Ch? Hillary Clinton cung m?t thì gi? v? chuy?n này, tuy ? m?c d? h?n ch? hon-dù bà v?n c? di “hàng hai,” c?ng r?n v? Iraq n?u ph?i tranh c? v?i ông McCain sau này, m?m d?o khi dang tranh c? hi?n nay v?i ông Barack Obama, ngu?i ph?n d?i cu?c chi?n rõ r?t. ?ng viên Dân Ch? Barack Obama có l? s? g?p r?c r?i v? Iraq v?i thái d? ph?n d?i chi?n tranh rõ r?t, n?u ông ph?i tr?c ti?p tranh c? v?i ông McCain sau này (ông d? b? gán nhãn hi?u cánh t?, hay “không ph?i ngu?i M? th?t s?” b?i gu?ng máy tranh c? sát ván C?ng Hòa sau này cung nhu gu?ng máy tranh c? Clinton hi?n nay; xin xem T? Nam California tu?n tru?c). Ông McCain và m?t tr?n tranh c? c?a ông dã tuyên b? nhi?u, cung nhu “nói rõ l?i” nhi?u l?n v? cu?c chi?n Iraq. Nhung dây là chuy?n tranh c? sát ph?t. Ông chua tr? l?i nh?ng câu h?i th?t s? nghiêm ch?nh v? Iraq, dù ông v?n du?c xem là r?t m?t thi?t v?i cu?c chi?n này.

Cung trong Th? Sáu cùng ngày, ông Ronald Brownstein, m?t ch? biên cao c?p thu?c t? National Journal, d?t ra nh?ng câu h?i nghiêm túc v? Iraq v?i ông McCain và gián ti?p v?i nh?ng ?ng viên khác. Ông Brownstein nguyên là d?c phái viên th? dô Hoa Th?nh Ð?n chính c?a t? nh?t báo uy tín hàng d?u mi?n Tây, toàn qu?c và th? gi?i Los Angeles Times. G?n dây ông dã t? ý chính th?c r?i t? báo và ch? vi?t m?c Du Lu?n/Nh?n Ð?nh trên báo này (m?c Opinion, v?i nghia dúng d?n là quan di?m cá nhân - dù dây là nh?ng quan di?m th?m quy?n, educated opinion, vô cùng quan tr?ng và mang ?nh hu?ng l?n lao vì ti?ng tam ngu?i du?c báo uy tín m?i vi?t - ch? không ph?i s? ki?n, tin t?c ph?i hoàn toàn theo tiêu chu?n vô tu, trung th?c). Lý do chính là ngu?i ph?i ng?u c?a ông t?ng và v?n n?m v? trí khá cao trong m?t tr?n tranh c? McCain, và ông không mu?n nh?ng gì mình vi?t có th? gây ng? nh?n; cung do dó ông thu?ng ghi rõ di?u trên khi vi?t báo. Ông Brownstein dua ra hai câu h?i can b?n nhu sau dây.

Th? nh?t, n?u ông McCain không nhìn th?y vi?n tu?ng binh si M? tr?c ti?p tác chi?n ? Iraq “m?t tram nam,” ông s? gi? binh si M? trong vai trò tác chi?n ? dây bao nhiêu lâu n?a? Cho d?n nay, ông v?n nói r?ng Hoa-K? ch? rút quân trong tru?ng h?p ta có th? k?t lu?n r?ng s? m?nh c?a Hoa-K? ? Iraq không th? nào d?t du?c; ho?c, khi Hoa-K? d?t d?n “thành công,” hi?u theo nghia là Hoa-K? thi?t l?p du?c “m?t qu?c gia hòa bình, ?n d?nh, ph?n th?nh và dân ch?” ? Iraq. Bu?c vào nam th? sáu cu?c chi?n, v?i hàng tram t? b?c d?n vào dây, v?i hon sáu tram nghìn ngu?i Iraq thuong vong (theo th?ng kê chính th?c trên t? The Lancer c?a H?i Y Khoa Anh, Vi?n Ð?i H?c Mustangshiriya ? th? dô Iraq và vi?n d?i h?c hàng d?u M? Johns Hopkins, hai nam tru?c dây), t? hai t?i ba tri?u ngu?i Iraq luu vong trong và ngoài nu?c (theo th?ng kê LHQ), và hon b?n nghìn binh si M? thi?t m?ng, g?n 30 nghìn b? thuong n?ng ph?i lo?i ra kh?i vòng chi?n (theo Casualties.org) - không m?t ai, k? c? T?ng Th?ng Bush, và nhân v?t chính trong chính quy?n d? xu?ng cu?c chi?n là Phó T?ng Th?ng Dick Cheney, có th? xác d?nh Hoa-K? dang di g?n l?i chút nào m?t trong nh?ng m?c tiêu này chang. Ông McCain v?n chua cho bi?t s? gi? binh si M? ? dây bao lâu d? d?t d?n nh?ng m?c tiêu khó khan ngoài m?c tu?ng tu?ng này. Ngh? Si Lindsey Graham (C?ng Hòa, South Carolina), m?t trong nh?ng d?ng minh ch?t ch? v?i ông McCain ? Thu?ng Vi?n, m?i dây cho bi?t ông nghi r?ng ông McCain s? gi? m?c quân s? M? hi?n th?i ? Iraq trong su?t b?n nam nhi?m k? t?ng th?ng c?a ông n?u ông d?c c?, và n?u gi?i lãnh d?o quân s? d? ngh? vi?c này, d? gi? ?n d?nh ? dây. Ông McCain chua cho bi?t lúc nào, nhung ông h?a các don v? Iraq “cu?i cùng cung” s? n?m l?y trách nhi?m tác chi?n chính.

T? dây l?i thêm câu h?i th? nhì: Nhu v?y thì s? m?nh c?a quân d?i M? ông gi? l?i ? Iraq s? là gì? Ông chua xác d?nh rõ r?t, nhung d? ngh? công vi?c c?a h? s? là ngan ch?n gây h?n t? bên ngoài gi?ng nhu ? Nam Hàn, noi “binh si ta làm m?t lá ch?n ngan c?n xâm lang t? B?c Hàn.” Nhung gi?a Iraq và Nam Hàn cung nhu nhi?u noi khác có nhi?u di?m khác bi?t. Theo h?c gi? uyên thâm v? chính sách ngo?i giao M? Ivo Daalder thu?c vi?n nghiên c?u d?c l?p (không thiên phía d?ng nào) Brookings, trong tru?ng h?p Nam Hàn, B?c Hàn là m?i de d?a t? bên ngoài. S? hi?n di?n c?a l?c lu?ng M? ? Ð?c và Nh?t B?n d?u d?a trên d?ng ý tuong t? là de d?a d?n t? bên ngoài, t? d? qu?c Nga Xô Vi?t ngày tru?c. Trong tru?ng h?p Iraq, Hoa-K? xem Ba-Tu (Iran) nhu m?i de d?a ghê g?m t? bên ngoài, nhung theo ông Daalder “d?i da s? ngu?i Iraq không xem Iran là 'de d?a.' H? xem Iran nhu m?t 'p?c-no,' không hon không kém.” V?y n?u Iran không ph?i là d?ng co thúc d?y s? có m?t quân s? c?a Hoa-K? ? Iraq, t? ch?c kh?ng b? qu?c t? Al Qaeda có th? thành cái bi?n minh cho s? hi?n di?n c?a l?c lu?ng M? ? Iraq chang? Nhung n?u Al Qaeda v?n là de d?a ? Iraq, tình tr?ng này ch?c không d?t d?n tiêu chu?n ông McCain dua ra là binh si M? không còn b? de d?a n?a.

Nh?ng ngu?i tuong d?i bi quan hon l?i d?t thêm câu h?i th? ba, thách d? t?n g?c r? vi?c ông McCain so sánh Iraq v?i Ð?c, Nh?t-B?n và Nam-Hàn: M?t ngày d?p tr?i nào dó, ngu?i nu?c Iraq s? tho th?i hân hoan ôm ch?m l?y binh si M? chi?m dóng nu?c này, nhu l?c lu?ng quân s? M? t?ng du?c ch?p nh?n ? các xã h?i Nam-Hàn, Nh?t-B?n và Ð?c chang? Ho?c gi?, l?c lu?ng quân s? M? luôn luôn ph?i ch?u mui dùi t?n công, không nh?ng t? Al Qaeda, mà còn t? các phe phái quy?n l?i tôn giáo, ch?ng t?c Iraq tuy ch?ng d?i gi?t chóc nhau nhung h?u nhu cùng chung m?c tiêu dánh du?i quân chi?m dóng ra kh?i nu?c? Nhu ch? t?ch d?ng Dân Ch? Howard Dean (m?t ?ng viên so b? t?ng th?ng nam 2004, v?i ch? truong ch?ng chi?n tranh Iraq) v?n n?n tu?n này, “M?y ai nghi r?ng... n?u gi? binh si ? Iraq m?t tram nam, dân chúng [Iraq] s? không... dánh bom t? sát gi?t h?i binh si ta?”

Trong m?t cu?c ph?ng v?n v?i tu?ng TQLC h?i huu Anthony Zinni (nguyên ch? huy tru?ng l?c lu?ng M? ? “Trung Ðông” th?i chính quy?n Bill Clinton và cung là s? gi? hòa bình nhi?u l?n trong vùng sau dó), ông cung ph?n ánh nh?ng âu lo tuong t? nhu trên. Tu?ng Zinni cho bi?t, ông McCain r?t dúng khi ông nh?c d?n vi?c Hoa-K? ph?i có kh? nang dáp ?ng tru?c nh?ng de d?a trong vùng. Nhung tu?ng h?i huu này cung tin r?ng Hoa-K? c?n d?t kh? nang dáp ?ng c?a mình ngoài Iraq, có l? là ? nu?c d?u l?a Kuwait nh? bé sát nách Iraq. Ông Zinni nói, “Duy trì m?t l?c lu?ng tác chi?n [M?] r?ng l?n [? Iraq] là m?t nh?m l?n l?n. Vì ta s? luôn luôn b? xem nhu k? chi?m dóng, và m?t th? l?c th?c dân, và ta s? lôi cu?n nh?ng ngu?i mu?n t?n công l?c lu?ng này.”

***

Tu?n này nam nam tru?c, T?ng Th?ng Bush ng?i sau chi?n d?u co thu?c h?i quân (th?i Chi?n tranh Vi?t-Nam ông nh? b? làm giám d?c CIA và thu?c gi?i dân c? nên du?c nh?n làm phi công tr? b? t?i n?i d?a Hoa-K?, tránh vi?c ph?i qua Vi?t-Nam tham chi?n; trong khi ông McCain có b? và ông n?i làm th?y su dô d?c, nhung tình nguy?n làm phi công tham chi?n r?i b? b?n roi và c?m tù, tra t?n ? H?a Lò Hà-N?i lâu nam) bay ra chi?n h?m Abraham Lincoln ngoài khoi thành ph? San Diego ? Nam California, và bu?c xu?ng boong t?u du?i bi?u chuong to l?n ghi nh?n rõ r?t “S? M?nh Hoàn T?t,” sau khi Iraq dã du?c “bình d?nh,” r?i b? chi?m dóng d? th?ng du?ng ti?n lên dân ch?, t? do và hòa bình ? “Trung Ðông.”

Cung tu?n này, theo ông Brownstein, dù di?n d?ch th? nào nh?ng l?i tuyên b? c?a ông McCain, ngu?i ta d?u hi?u ông nhu dang qui vào “d? ngh? m?t s? m?nh m?i n?a ? Iraq - m?t vi?n tu?ng lâu dài - v?i hàng th?p niên tru?c m?t.” Và ông Brownstein k?t lu?n, “V?i bi?t bao h? tr?ng l?n lao di li?n v?i d? ngh? này, ông McCain không th? ch? lên ti?ng ch? trích ngu?i ta v?n v?o, bóp méo l?i nói c?a ông. Ông c?n gi?i thích rõ hon v?i dân chúng v? chính mình.”