Bài & hình: Vu Ðình Tr?ng/Ngu?i Vi?t

“Ð?n Bolsa nhu du?c tr? l?i quê nhà.”

Nhi?u ngu?i quen ? các ti?u bang xa v? Little Saigon, California, choi trong nh?ng d?p l? nói v?i tôi nhu th?.

Bolsa, v?i nhi?u ngu?i không ch? là tên m?t con du?ng, m?t con ph?, mà là m?t góc quê huong. ? dây, ta du?c nghe và nói ti?ng m? d? nhu chua t?ng r?i b? noi chôn nhau c?t r?n. Và ? dây, ta du?c thu?ng th?c nh?ng món an ngon ba mi?n mà nhi?u noi khác trên d?t nu?c Hoa K? này, khó có th? tìm th?y.

Hôm có ngu?i b?n t? xa v? choi, tôi d?n anh d?n quán Thanh Mai, trong khu Bolsa Mini Mall, an l?u m?m. Anh là ngu?i Nam K? “r?t” mà ngu?i ta r?t d? nh?n bi?t qua cách phát âm chân ch?t:

“M?!... tui ch?u h?ng th?u noi ‘gió tanh mua máu’ này m?i b? di. B? di r?i m?i th?y nh? mùi m?m th?y... m?!”

Anh lên gi?ng ch? “th?y”, xu?ng ch? “m?” nh? nhàng nhu m?t câu v?ng c?, r?i cu?i s?ng khoái.

Quê anh ? B?c Liêu, và cái mùi m?m và rau dã th?m vào ngu?i anh t? thu? chua l?t lòng. Anh k?, thu? nh?, nh?ng hôm tr?i mua, ch? l?i xa, má anh lôi hu m?m lóc trên giàn b?p xu?ng r?i nói anh ra ngoài hái rau. Anh d?i mua ra vu?n g?p rau gì hái rau dó. Ch? m?t thoáng, anh ôm v? m?t thúng rau d? lo?i: rau d?a, c?ng bông súng, bông diên di?n, d?t xoài, b?p chu?i... Khi má anh làm xong n?i m?m thì anh cung l?t xong thúng rau. N?i m?m nóng h?i t?a mùi “thom n?c mui”, anh k?:

“Ông bi?t không, tui choi cái tô l?n r?i n?m c? nùi rau v?t dôi, chan v?i mi?ng nu?c m?m r?i lùa nhanh vào mi?ng. Cái mùi m?m tr?n l?n v?i mùi thom, hang, chát c?a các lo?i rau kích thích toàn b? 'ngu giác dài' c?a tui. An hoài không th?y no. Dân mi?n Tây mà không bi?t an m?m là 'm?t g?c'. H?i dó, ch? c?n n?m tô bún m?m thôi là tui bi?t n?m dó làm t? vùng nào.”

Ch?ng bi?t anh có nói quá không, nhung dù tôi là ngu?i g?c B?c di cu v?n th?y có “duyên” v?i bún nu?c lèo y nhu món d?u ph? ch?m m?m tôm, nên có th?, da ph?n ngu?i dân mi?n Nam d?u bi?t làm và thích an bún m?m. Và cái n?i bún nu?c lèo hay bún m?m c?a ngu?i mi?n Nam c? du?c d?y t? má qua con y nhu món an “gia truy?n”.

Ca si Thanh Mai, ch? nhân nhà hàng cùng tên, m?i m? l?i, cung cho bi?t ch? h?c món bún nu?c lèo này t? má. Ch? nói:

“H?i ba, b?n tu?i tôi dã b?t d?u an m?m. Tám, chín tu?i dã bi?t ph? má làm m?t n?i m?m, r?i bi?t cách làm h?i nào cung không bi?t. L?n lên di hát, tu?n nào tôi cung cùng vài ngu?i b?n ghé vào gánh bún m?m n?m sau lung r?p Nguy?n Van H?o (góc du?ng Ð? Thám và Bùi Vi?n) tham 'bà bún m?m'.”

Ch? nh? l?i, h?i m?i m? quán Thanh Mai cách dây 10 nam, c? ngh? si Vi?t Hùng và nhi?u b?n bè nói r?ng là ngu?i mi?n Nam sao không n?u bún m?m. Th? là ch? n?u nhu dã bi?t t? bao gi?.

Th?c ra n?u bún m?m hay l?u m?m không khó. Cái kho là gi? du?c huong v? d?c bi?t c?a m?t vùng d?t s?n sinh ra nó. Nhu bún nu?c lèo B?c Liêu t?i Thanh Mai, dù th?c khách không th? hình dung du?c m?nh vu?n quê v?i d?y d? lo?i rau hoang t? nhiên, nhung mùi m?m thì không th? l?n v?i mùi m?m vùng d?t khác. Anh b?n tôi cho r?ng m?t tô bún m?m ngon không ch? do ph?m ch?t lo?i m?m dùng, chính s? nêm n?m, gia gi?m các lo?i ph? li?u m?i t?o nên cái riêng c?a tô bún m?m. “An bún m?m, khi ta c?m nh?n du?c ch?t ng?t c?a cá, ch?t cay n?ng c?a ?t s?ng v?i s?, ch?t m?n mòi c?a m?m hòa quy?n trong nu?c lèo thì dó m?i là tô bún m?m ngon.”

Ðó là lý do duy nh?t anh b?o tôi ch? anh l?i quán này.

Anh nói nhu ngu?i sành an, cái sành an c?a m?t ngu?i g?n bó v?i quê huong. Tôi thì thu?c lo?i “phàm phu t?c t?”, an nhi?u nhung hi?u bi?t l?i ch?ng bao nhiêu, nhung có m?t món t?i quán Thanh Mai làm tôi nh? d?n bà ngo?i tôi. Ðó là món ch? giò cua b?.

H?i di cu vào Nam, gia dình tôi s?ng g?n nhà bà ng?ai, nên m?i l?n gi? ông ng?ai, chúng tôi thu?ng du?c, hay b? (!)kêu qua d? bà sai b?o. Mâm gi? nam nào cung v?y, cung mi?n, mang, gi? c?y, ch? l?a, ch? qu?... và ch? giò. Mà ch? giò thì nh?t d?nh ph?i là ch? giò cua b?.

M?y công vi?c c?n khéo tay thì do m?, các dì tôi làm theo ý bà ng?ai. Còn nh?ng vi?c làm không c?n suy nghi thì bà thu?ng giao cho chúng tôi, nh?t là vi?c l? th?t cua b?.

Con cua b? ch?c n?t sau khi h?p du?c l? ra t?ng mi?ng tru?c khi tr?n th?t, mi?n, c? d?u, cà r?t... d? chiên. Công vi?c th?t nhàm chán nên th?ng nào cung ngán. Ðu?c cái là sau khi chiên vài ba cái ch? giò d?u tiên, th?ng nào còn ng?i l?i thu?ng du?c thu?ng cho m?t cái “an l?y th?o”. Trong b?a gi? thì m?i th?ng cung ch? du?c m?t cái thôi vì ph?i dành ph?n cho ngu?i l?n (!)H?i ngo?i sao không làm nhi?u nhi?u m?t chút thì bà nói: “Cua b? m?c l?m cháu, ti?n dâu mà mua nhi?u!”

Món ch? giò cua b? d?i v?i anh em chúng tôi h?i dó là m?t món cao luong m? v?, m?i nam ch? du?c an hai l?n: ngày gi? ông ngo?i và ngày T?t.

Khi bà ngo?i tôi già y?u r?i thì ch?ng ai bày ra làm cho chúng tôi an n?a. M? tôi nói: “M?t công l?m con.” Tôi h?i: “B? cua m?c ti?n l?m h? m??” M? im l?ng thay cho câu tr? l?i.

Không an lâu l?m r?i, nhung mùi v? dó hình nhu v?n n?m trong ký ?c tôi, và món Ch? Giò Cua B? (Alaska) t?i Thanh Mai l?i khoi d?y ký ?c dó. Cu?n ch? giò nh? có v? th?t giòn mà m?m, c?n vào m?t mi?ng d? ‘nghe’ mùi thom cua b? tuoi trong ký ?c tr? v?, và tôi c?m nh?n du?c m?t di?u: món ngon không ch? là món h?p kh?u v?, nó ngon hon vì du?c g?n v?i m?t noi ch?n, g?n v?i m?t ngu?i mình thuong.

...

Và nhu th?, cho dù Bolsa là ch?n “gió tanh mua máu” nhu l?i than th? c?a anh b?n tôi, v?n là noi ch?n anh mu?n tr? v?. Tr? v? d? giu áo phong suong tìm d?n m?t quán nh?, nghe vài b?n nh?c tình và thu?ng th?c huong v? c?a quê huong d? th?y d?i v?n d?p!