Lái Thiêu với người Sài Gòn xưa
Năm xưa, có bao chàng trai người Minh Hương bỏ tiền ra mua cho được chiếc giường lèo với ước mong cưới được những cô con gái Việt hương sắc ở Lái Thiêu? Không ai biết. Có điều tôi biết chắc là người Sài Gòn xưa mong cuối tuần đi Lái Thiêu đổi gió và ăn trái cây, nhứt là cứ độ từ tháng 5 đến tháng 8, là mùa trái cây ở Lái Thiêu chín rộ.

Home

Nam Son Tr?n Van Chi

 

“Đêm r?m mu?i sáu trang treo

Anh dóng giu?ng lèo, cu?i v? Lái Thiêu”

(Ca dao)

 

Nam xua, có bao chàng trai ngu?i Minh Huong b? ti?n ra mua cho du?c chi?c giu?ng lèo (giu?ng b?ng g?, có ch?m tr?) v?i u?c mong cu?i du?c nh?ng cô con gái Vi?t huong s?c ? Lái Thiêu? Không ai bi?t. Có di?u tôi bi?t ch?c là ngu?i Sài G̣n xua mong cu?i tu?n di Lái Thiêu d?i gió và an trái cây, nh?t là c? d? t? tháng 5 d?n tháng 8, là mùa trái cây ? Lái Thiêu chín r?.

Đ?t B́nh Duong-Th? D?u M?t ra d?i cùng lúc v?i l?ch s? h́nh thành Sài G̣n-Đ?ng Nai, thu? Nguy?n H?u C?nh “mang guom di m? cơi”. Đ?t B́nh Duong n?m trong vùng chuy?n ti?p gi?a cao nguyên Nam Trung Ph?n v?i d?ng b?ng sông C?u Long nên th? d?t b?ng ph?ng hoi d?c, có d? cao trung b́nh 20-25m so v?i m?t bi?n, r?t thích h?p v?i các lo?i cây công nghi?p và cây an trái. Và Lái Thiêu là m?t trong 5 qu?n thu?c t?nh B́nh Duong t? lâu dă n?i ti?ng v?i vu?n cây tr?i r?ng trên di?n tích 1,250 ha.

Thu? tru?c, B́nh Duong là m?t ph?n c?a t?nh Th? D?u M?t. Đ?n tháng 12 nam 1899 t?nh Th? D?u M?t du?c thành l?p t? S? Tham Bi?n Th? D?u M?t, tách t? t?nh Biên Ḥa. T?i th?i Vi?t Nam C?ng Ḥa, t?nh B́nh Duong (là m?t trong 22 t?nh c?a Nam Ph?n Vi?t Nam du?c thi?t l?p theo S?c L?nh s? 143-NV ngày 22 tháng 10 nam 1956) bao g?m t?nh Th? D?u M?t và m?t ph?n t?nh B́nh Long, có 5 qu?n, t?nh l? là Phú Cu?ng. Ngu?i B́nh Duong trong l?ch s? c?a ḿnh dă làm nên di s?n van hóa mi?t vu?n “d?c trung mi?n Đông” và làng ngh? truy?n th?ng diêu kh?c g?, d? g?m và tranh son mài, ti?ng tam vang l?ng c? nu?c cho t?i ngày nay.

Lái Thiêu cách Sài G̣n kho?ng 20 km, thu? xua là noi ngh? cu?i tu?n tuy?t di?u “dành riêng” cho ngu?i Sài G̣n. Lái Thiêu c̣n n?i ti?ng là di?m ḥ h?n c?a các l?a tu?i... Lái Thiêu tuy?t v?i nhu th? nhung h?i dó dâu ph?i ngu?i Sài G̣n nào cung bi?t thu?ng th?c Lái Thiêu dâu!

Qua kh?i c?u B́nh Tri?u, theo Qu?c l? 13 di kho?ng 20 phút chúng ta s? di vào Lái Thiêu, m?t vùng d?t vu?n cây xanh t?t, mát l?nh (trung b́nh 26 d?, mùa T?t 24 d? C), không khí trong lành. Vào trong làng, sâu vào là nh?ng nhà vu?n, noi dây có sông có r?ch dua nu?c len l?i vào t?ng góc vu?n, có nh?ng con du?ng d?t d? quanh co theo các lùm cây r?p bóng trái triu trên d?u...

Ngu?i Sài G̣n d?n Lái Thiêu m?t ph?n v́ ti?ng d?n “S?u riêng Lái Thiêu”.

Qu? không sai! Nói d?n Lái Thiêu không th? không nh?c cái tên “S?u riêng Lái Thiêu”. Trái s?u riêng ? dây du?c li?t vào hàng ngon, b? nh?t và d?t giá nh?t. S?u riêng tr?ng du?c ? L?c T?nh nhung trái không ngon b?ng s?u riêng tr?ng ? Lái Thiêu.

Ngu?i Pháp g?i trái s?u riêng là Durian, hay Durion. Ngu?i Vi?t ḿnh g?i là s?u riêng, và ph?i chang ti?ng “s?u riêng” do ta d?c tr?i t? ti?ng “Djoerian” c?a ngu?i Malaysia mà ra chang? Trái s?u riêng không gi?ng trái mít nhu có ngu?i l?m tu?ng!

Cây s?u riêng có tên khoa h?c là Durio Zibethinus, hay Durio Capparis thu?c h? th?o m?c Malvacées hay Bombacacerae, cùng h? v?i cây g̣n- g?o, cây bông v?i. B? tách trái s?u riêng ra, bên trong có nhi?u múi nhu trái g̣n, trái bông v?i.

Cây s?u riêng nguyên th?y m?c ? r?ng Malaysia, ngu?i ? dây g?i là cây Djoerian. Ngu?i Tàu sang Malaysia buôn bán, h? mang h?t v? tr?ng t?i ?n Đ?, Thái Lan, Cambodia. Đ?n khi ngu?i Pháp chi?m Nam K?, có m?t s? c? d?o truy?n giáo Gia Tô theo vô x? Lái Thiêu, và nh?ng nhà truy?n giáo n?y dă mang nhi?u gi?ng cây trái l? t? các x? khác vào dây, trong dó có cây s?u riêng. Ngu?i Lái Thiêu k? l?i, vào nam 1890 có c? d?o ngu?i Pháp tên là Cernot dem h?t s?u riêng t? x? Nam Duong v? tr?ng ? h? d?o Tân Quy. Có l? dây là cây s?u riêng d?u tiên c?a Lái Thiêu?

Cây s?u riêng cao l?n t?i 20m. Lá h́nh b?u hoi dài, hoa m?c ? nhánh, trái to, v? có gai r?t nh?n. Trái cho nhi?u múi, m?i múi có t? 1 d?n 5 h?t nhu h?t mít. H?t có bao b?c m?t l?p com m?m, màu tr?ng vàng óng nhu màu m? gà, gi?ng nhu múi mít m?t, mít ráo.

S?u riêng chín có mùi r?t d?c bi?t, g?i là mùi s?u riêng. Mùi xu?t phát t? l?p com s?u riêng, bay xuyên qua v? t?a ra ngoài. Mùi s?u riêng m?nh hon mùi mít, ngu?i thích th́ khen là thom, ai không ua th́ cho là mùi “khó ch?u”. Nói ǵ th́ nói là h? dă “ch?u an” s?u riêng r?i th́ th?y nó ngon-bùi-béo-thom và ghi?n luôn...

Cây s?u riêng tr? bông ba d?t trong m?t nam, cho 60 d?n 90 trái. T? khi tr? bông d?n khi trái d?u là 20 d?n 25 ngày, và t? ngày tr? bông d?n ngày k?t trái và chín là 5 tháng. Mùa s?u riêng t? tháng 5 d?n tháng 9 duong l?ch. S?u riêng khi “chín mùi” th́ t? nhiên ban dêm r?ng xu?ng g?c. Ch? vu?n không ai d? trái chín mùi c?, mà c?t s?u riêng tru?c khi chín, nhi?u khi trái dem di bán hăy c̣n xanh là v?y.

Mua s?u riêng ph?i là “ngu?i chuyên môn” m?i bi?t trái s?u riêng nào ngon. S?u riêng chín già bao gi? cung ngon hon trái non dem “giú ép” cho chín gi?. Trái già nh́n v? có màu vàng d?m, gai n? cách xa nhau, gay to và d?u. Trái v? c̣n xanh th́ ph?n nhi?u ru?t chua chín h?t, com m?ng và không m?m. Cho nên khi mua, có ngu?i ḍi ngu?i bán khoét m?t l? - g?i là th?: coi màu s?c, coi com c?ng hay m?m, n?m ng?t l?t... V?y mà nhi?u lúc v?n b? l?m!

Có ngu?i cho r?ng s?u riêng an r?t b?, giúp nhu?n tràng, an vô th?y h?t m?t nh?c. Nh?ng ngu?i mà da khô hay n?t n?, có gai, nh?t là ph? n?, an nhi?u s?u riêng s? làm cho da nh?n m?n. Ngày xua ph? n? ? Malaysia thu?ng l?y com c?a trái s?u riêng và m? c?a trái bo làm thu?c xoa bóp cho da tr? nên m?n, d?p, ch?c và bóng m?n.

Giai tho?i k? r?ng vào d?u th? k? 17, Lái Thiêu b?y gi? c̣n là m?t vùng d?t hoang v?i b?t ngàn r?ng r?m. Trong s? nh?ng ngu?i Minh Huong d?u tiên d?n l?p nghi?p ? Lái Thiêu, có gia d́nh c?a m?t ngu?i dàn ông h? L?c làm ngh? g?m. Con trai c?a ông là L?c Thành Tài dă dem ḷng yêu m?t cô gái ngu?i Vi?t, nhà ? bên kia sông R?ch Tra. Hàng ngày, cô gái thu?ng chèo ghe, ch? m?m, khô d?n bán cho ḷ g?m. Gia d́nh hai bên bi?t du?c, d?u ngan c?m nhung hai ngu?i v?n quy?t tâm t́m d?n nhau. Cu?i cùng, m?i t́nh c?a h? dă ph?i k?t thúc b?ng hai cái ch?t bi thuong.

Sau dó, trên m? hai ngu?i m?c lên m?t loài cây l?, trái c?a nó có v? ngoài xù x́, gai góc nhung bên trong th́ thom ngon d?n l? lùng. Ngu?i dân d?a phuong dă d?t tên cây là s?u riêng d? tu?ng nh? t?i m?i t́nh chung th?y c?a dôi trai gái và Lái Thiêu cung n?i danh v? trái cây t? dó.

Cây s?u riêng cao trên 20m, trái n?ng t? 2-5kg, khi chín t? r?ng xu?ng. Đi?u k? l? là trái s?u riêng ch? r?ng vào ban dêm nên không h? có tru?ng h?p roi vào d?u ngu?i. Ngu?i cho dó là do s? linh nghi?m c?a chàng trai Minh Huong và cô gái Lái Thiêu.

 

Mang c?t Lái Thiêu cung là trái cây níu kéo ngu?i Sài G̣n.

Mang c?t lo?i trái cây du?c xem là n? hoàng c?a cây an trái nhi?t d?i, trái có h́nh dáng d?p d? thuong và ch?a nhi?u ch?t b? du?ng. Trái mang c?t chín có màu tím s?m nh́n b?t m?t, b? ra bên trong màu tr?ng tinh g?i c?m, huong thom d?u mát quy?n ru, và b?n có th? an no mà không s? d?y b?ng.

Mang c?t Lái Thiêu tr?ng theo k? thu?t cách 6-7m/cây theo h́nh vuông, tàn cây không du?c giáp nhau nên ph?i t?a cành sau m?i v? thu ho?ch. Mang c?t du?c tr?ng t? h?t cung có d?c tính gi?ng nhu cây m?, d? 8-10 tu?i m?i cho trái. Cây mang c?t tr? bông thay lá vào tháng 2, tháng 3. Mùa trái chín t? tháng 5 d?n tháng 7.

Theo các nhà nghiên c?u trên th? gi?i th́ mang c?t (Garania Mangostana Linn) là 1 trong 10 “siêu trái cây”, v́ mang c?t là s? k?t h?p hoàn h?o v? nhi?u m?t nhu: huong v? thom ngon d?c s?c, h́nh dáng và màu s?c d?p m?t, giàu du?ng ch?t, có kh? nang ch?ng oxy hóa và giúp co th? ch?ng l?i du?c nhi?u b?nh t?t. V? mang c?t du?c x?t lát, s?y khô, r?i nghi?n thành b?t tr? b?nh ki?t l?.

Mang c?t không ch? có ? Lái Thiêu mi?n Đông, mà c̣n du?c tr?ng vùng L?c T?nh nhu B?n Tre, C?n Tho, H?u Giang, Sóc Trang,và trong dó B?n Tre mang c?t tr?ng xen trong vu?n d?a lăo. Hi?n nay toàn t?nh B?n Tre có kho?ng 4,500 ha d?t tr?ng mang c?t, chi?m 77% di?n tích c? nu?c v́ ? B?n Tre cây mang c?t phát tri?n r?t t?t.

***

Đ?t B́nh Duong-Th? D?u M?t ra d?i cùng lúc v?i l?ch s? h́nh thành Sài G̣n-Đ?ng Nai, thu? Nguy?n H?u C?nh “mang guom di m? cơi”. Lái Thiêu là m?t trong 5 qu?n thu?c t?nh B́nh Duong t? lâu dă n?i ti?ng v?i vu?n cây trái. Lái Thiêu xua là noi ḥ h?n c?a ngu?i Sài G̣n. Lái Thiêu là noi ngu?i Sài G̣n cu?i tu?n di d?i gió.

Lái Thiêu gi? dây ngày nào cung ph?i dón khách, và dang ch?u s? h?y ho?i môi tru?ng!

Lái Thiêu c?a ngu?i Sài G̣n xua gi? dây ph?i chang ch? c̣n là k? ni?m d? nh? d? thuong? Ti?c thay!

 

(*) Giu?ng lèo là giu?ng b?ng g? quư, có ch?m tr? công phu.

Ngày 26 tháng 9 nam 2008

tranvannamson@gmail.com

 

Trân tr?ng gi?i thi?u hai tác ph?m m?i và d?c s?c c?a Nam Son Tr?n Van Chi

1. Nhân V?t Mi?n Nam, M?t Th?i Vang Bóng, Van M?i xu?t b?n nam 2008, giá $17 USD

2. Món Ngon Mi?n Nam Xua Và Nay, Van M?i xu?t b?n nam 2008, giá $14 USD

Xin h?i:

- T?i front desk báo Ngu?i Vi?t, trong ngày và gi? làm vi?c.

- ? xa xin liên l?c v?i tác gi?:(310) 516-8234 ho?c: tranvannamson@gmail.com

Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here