S?p d?n ngày m?ng Chúa Giáng Sinh!

Trong chi?n tranh, nh?ng ngày l? tr?ng th? này, thì quân ta thu?ng tôn tr?ng l?nh huu chi?n d? d?ng bào có co h?i c? hành thánh l? và an tâm hu?ng th? nh?ng gi? phút thiêng liêng d?m ?m.

V?y chúng tôi cung theo l? dó mà tránh b?t nh?ng bài xã lu?n chính tr? v?i l?i l? “chém dinh ch?t s?t” d? nói v? nh?ng d? tài nh? nhàng hon. T? d? nhu v?n d? “ngôn t? Vi?t C?ng” mà lâu nay cung có nhi?u v? t?ng lên ti?ng báo d?ng r?ng dã xâm nh?p quá sâu trong sinh ho?t van hóa h?i ngo?i.

Th?t ra thì không có ngôn t? nào là c?a Vi?t C?ng c?. Ngôn t? là di s?n van hóa chúng ta th? hu?ng t? ti?n nhân t? hàng ngàn nam qua, sau khi dã g?n l?c, thêm th?t qua ti?n trình sinh ho?t, giao ti?p v?i th? gi?i bên ngoài.

Ch? có v?n d? s? d?ng ngôn t? m?t cách trong sáng, dúng d?n, h?p lý hay không mà thôi.

Ngôn là l?i nói, ti?ng nói, là phuong ti?n giao ti?p, truy?n thông d?u tiên trong d?i s?ng c?a con ngu?i, cung nhu c?a xã h?i loài ngu?i vào th?i hoang so. Th?i so khai, ngu?i ch? bi?t d?n hình ?nh c? th? quanh mình (núi, sông, hang d?ng, thú v?t...), nh?ng d?ng tác (an, nói, di, d?ng, làm...), t? t? ti?n lên hi?n tu?ng (mua, bão, ), c?m xúc (vui, bu?n, gi?n...), và cao hon là ý th?c v? tri?t h?c, chính tr?, khoa h?c k? thu?t. Tho?t d?u ngu?i ta dùng l?i nói (Ngôn) d? di?n d?t, r?i ti?n lên phát minh ra ch? vi?t (T?) nhu là nh?ng bi?u tu?ng d? s? truy?n d?t có th? di xa hon v? không gian và th?i gian.

Sinh ng? là ngôn ng? s?ng v?n còn du?c dùng, khác v?i t? ng? là ngôn ng? dã không còn ai dùng t?i. Ngôn ng? Vi?t Nam là m?t sinh ng? có t? nhi?u ngu?n: ti?ng Vi?t nguyên g?c (nu?c nhà, kho?ng cách, ngu?i lính...), ti?ng Trung Hoa d?c theo âm Vi?t (qu?c gia, c? ly, quân nhân...), ti?ng Tây phuong du?c Vi?t hóa (bom, cà phê, mô tô, vi la...); các thu?t ng? quân s?, k? thu?t m?i du?c d?t ch? Vi?t Nam tuong ?ng nhung chua ph? c?p (ph?n m?m (software), ph?n c?ng (hardware), nét (Internet)...) Sau khi nh?ng “ngôn” và “t?” này du?c s? d?ng quen thu?c và du?c d?i da s? ch?p nh?n, nó tr? thành ti?ng Vi?t chính th?c và ngu?i ta so?n ra van ph?m là th? lu?t d? hu?ng d?n m?i ngu?i bi?t cách dùng cho dúng và h?p lý d? khi nói hay vi?t ra, ai ai cung ph?i hi?u m?t cách d?ng nh?t. Van ph?m du?c d?y cho h?c sinh t? nh?ng nam ti?u h?c cho d?n d?i h?c. Tuy v?y, Vi?t Nam chua có m?t hàn lâm vi?n v? ngôn ng?, nên v?n còn nhi?u tr? ng?i khi mu?n c?p nh?t, di?u ch?nh, hay xác d?nh s? chính xác c?a cách dùng ch?.

Ngôn, T?, Van ph?m là do con ngu?i sáng t?o, nên cung có th? do con ngu?i thay d?i do s? thay d?i môi tru?ng s?ng và s? ti?n hóa chung. S? dúng sai trong cách dùng ch? có tính cách tuong d?i và ch? quan. Ví d?: tru?c 1975, mu?i b?y tri?u ngu?i mi?n Nam dùng hai ch? “don gi?n” nghe quen thu?c; thì mu?i chín tri?u ngu?i mi?n B?c l?i dùng ch? “gi?n don” và h? cung cho r?ng xuôi tai. G?t qua m?t bên tình c?m chính tr? mà có th? làm s? dánh giá c?a chúng ta sai l?ch di, thì ai, co quan nào, là ngu?i có th?m quy?n phân x? ch? nào dúng, ch? nào sai?

Nhu th?, b?t c? nh?ng l?i nào, ch? nào nói ra t? mi?ng ngu?i Vi?t d?u là Ngôn, T? chung c?a Vi?t Nam. Vi?t C?ng không sáng ch? thêm ch? mà ch? s? d?ng sai ch? do s? ngu d?t và c? ch?p c?a h?. Trong khi Ph?m Van Ð?ng (c? th? tu?ng VC) vi?t nhi?u bài kêu g?i làm trong sáng ti?ng Vi?t, thì H? Chí Minh l?i s? d?ng l? b?ch các ch? “Kách M?nh”, “gi?i fóng”, “nhân zân”. Trong khi c?ng s?n có khuynh hu?ng Vi?t hóa các ch? Hán Vi?t (Lính th?y dánh b?, tàu sân bay, xe b?c thép...), thì cung chính h? l?i có khuynh hu?ng sính dùng ch? Hán Vi?t trong khi các ch? Vi?t thu?n túy nghe êm tai hon.

Chúng tôi xin dua ra vài thì d? trong hàng tram, hàng ngàn cách s? d?ng sai trái c?a Vi?t C?ng.

Ch?c quý v? còn nh? các b?ng hi?u “xu?ng d?”, “nhà dái nam”, “c?a hàng th?t Thanh Niên” trong nh?ng nam sau 1975? Nghe mà t?m l?m, d?ng tóc gáy.

Các ch? Hán Vi?t nhu “c? li” (kho?ng cách = distance), “cách ly” (cô l?p = isolate), “ti?p c?n” (d?n g?n = approach) ngày tru?c chúng ta v?n dùng; nhung tùy theo t?ng tru?ng h?p. C? li dùng trong quân s?, ti?p c?n dùng trong toán h?c. Nhung khi nói v? nh?ng chuy?n thông thu?ng, ngu?i ta nói: “Kho?ng cách gi?a các xe...”; “anh B. b? b?n bè cô l?p....”; “Vi?t Nam ti?p xúc v?i n?n van minh Tây phuong”;”anh A. d?n g?n cô B.” Nghe nh? nhàng d? hi?u hon nhi?u.

Khi nói d?n “chùm” (cluster, bunch), chúng ta hình dung d?n chùm nho, chùm cau, chùm lông (hay túm lông). Nhung ngu?i ta nói m?t t?p tho, m?t x?p ?nh, m?t h?p ca (tam ca, t? ca, hay d?ng ca). Th?t là khó ch?p nh?n khi nghe hay d?c các ch? chùm tho, chùm ?nh, t?p ca

Trong các b?n tin do báo h?i ngo?i trích t? báo c?a Vi?t C?ng chúng tôi dã d?c:

- “Cái bánh chung vi d?i (du?c vào sách K? L?c) này do bà Nguy?n Th? X. ‘th? hi?n’”.

Ðúng ra, ph?i dùng ch? “th?c hi?n” hay don gi?n hon dùng ch? “làm”. Th? hi?n có nghia là bi?u l? (express). Ngu?i ta nói “th? hi?n s? uu ái, th? hi?n lòng ái qu?c... Chính t? di?n c?a VC cung d?nh nghia dúng th?.

- “Ca si X an m?c '?n tu?ng'”. ?n tu?ng là danh t? (impression). Ph?i nói cách an m?c c?a ca si X. gây m?t ?n tu?ng t?t.

- Ði?m nh?n: Trong cách an m?c, chi?c cà v?t là ‘di?m nh?n’ Ý tác gi? mu?n nói d?n di?m n?i b?t nh?t (focus).

- B?c xúc. Ti?ng Vi?t có các ch? b?t r?t, ray r?t (worry). Chính trong t? di?n VC cung không có ch? b?c xúc này. Nhung nhi?u nhà ho?t d?ng c?a ngu?i Vi?t h?i ngo?i v?n c? dùng ch? b?c xúc m?t cách ngô nghê.

- Th?ng nh?t ý ki?n. M?t bác si l?n tu?i, s?ng hon n?a d?i mình ? mi?n Nam và có nhi?u bài vi?t trên r?t nhi?u báo h?i ngo?i dã vi?t: sau khi h?i ý, các bác si dã th?ng nh?t ý ki?n T?i sao không vi?t Sau khi bàn b?c, các bác si dã cùng d?ng ý...

Vì lý do chính tr?, d?i kháng Qu?c C?ng, chúng ta có khuynh hu?ng d? ?ng v?i nh?ng ch? do VC dùng dù r?ng dó là nh?ng ch? r?t dúng và có ý nghia. Ví d? các ch?: Gi?i phóng, hi?p d?ng... Chúng ta nên giành l?i nh?ng ch? d?y chính nghia v? tay chúng ta.

S? dùng sai, vay mu?n ch? do VC s? d?ng b?a bãi c?a nh?ng ngu?i vi?t, c?a báo chí h?i ngo?i do thi?u ý th?c hay nhân l?c dã vô tình di sai ch?c nang cao quý v? hu?ng d?n qu?n chúng c?a báo chí truy?n thông. Ngày tru?c, báo gi?i Vi?t Nam C?ng Hòa r?t th?n tr?ng. H? làm báo nhu m?t ngh? chính th?c. Vì th?, các báo Vi?t Nam có c? m?t tòa so?n, ban tr? s?, ban biên t?p, ngu?i s?a bài. H? duy?t bài tuong d?i k?, v?a v? quan di?m v?a v? van ph?m, l?i h?i ngã. Và nh?t là h? không làm vi?c c?t dán, cóp py bài v? t? báo khác. Ngày nay, báo chí t?i h?i ngo?i n? r?. Có báo ch? c?n m?t ngu?i, m?t máy di?n toán là d? t?o nên m?t tòa so?n, ban biên t?p. Bài v? thì ph?n l?n c?t và dán t? các trang web mà không h? d?c l?i th?t k?. Chính vì s? dói bài v? này, mà nh?ng bài vi?t t? Vi?t Nam C?ng S?n có co h?i xâm nh?p ? ?t vào sinh ho?t truy?n thông h?i ngo?i, làm m?t công c? tuyên truy?n không công cho Vi?t C?ng. N?u ch?u khó làm công vi?c v?ch lá tìm sâu thì chúng ta s? th?y dã có nhi?u cây vi?t h?i ngo?i cung có ít nhi?u l?n, xài ch? sai do t? phía VC.

N?u khi vì m?c dích tuyên truy?n mà d?i tu?ng là cán binh VC hay ngu?i dân trong nu?c, chúng ta có th? ph?i s? d?ng ngôn t? thu?ng dùng c?a h? d? h? hi?u và d?n dà, tìm cách giáo d?c h? v? ngôn t? chính xác c?a chúng ta. Ðó là bài h?c can b?n v? xâm nh?p van hóa, cung nhu khi chi?n d?u du kích, chúng ta ph?i c?i trang nhu cán binh VC v?y.

Dù sao, nh?ng ngu?i có l?p tru?ng rõ r?t, có ý th?c cao, ph?i luôn luôn c?n tr?ng, ch?ng bao gi? d? b? ?nh hu?ng b?i th? van hóa be bét c?a Vi?t C?ng. Và báo gi?i l?i càng c?n tr?ng hon.