Nguyên Huy/Ngu?i Vi?t

“Nguy?n dem lòng thành kính, G?i theo dám mây huong, Ph?ng ph?t kh?p mu?i phuong, Cúng du?ng ngôi Tam B?o. Th? tr?n d?i gi? d?o, Theo t? tánh làm lành, Cùng pháp gi?i chúng sanh, C?u Ph?t Tr?i gia h?, Tâm B? Ð? kiên c?, Xa b? kh? vòng mê, Chóng quay v? b? Giác”.

Ðó là do?n m? d?u trong b? kinh Vu Lan “Ð?i báo Ph? M?u tr?ng Ân” mà b?t c? ngu?i Ph?t t? nào di chùa trong d?p l? Vu Lan cung thu?ng du?c nghe hay t?ng th?i kinh này.

L? Vu Lan v?i ngu?i Vi?t còn g?i là T?t Trung Nguyên nh?m vào ngày r?m Tháng B?y Âm l?ch. Tinh th?n c?a ngày l? này là “xá t?i vong nhân”. Ngu?i ta tin r?ng vào ngày này bao nhiêu t?i nhân ? du?i âm ph? d?u du?c tha t?i. Cho nên ? trên duong th? m?i gia dình d?u làm c? bàn cúng gia tiên, d?t vàng mã. Nhi?u gia dình có ngu?i thân m?i m?t còn m?i tang ni t?i làm chay t?ng kinh c?u siêu thoát cho ngu?i m?i m?t d?ng th?i cung cúng “cô h?n các d?ng” qua vi?c cúng “cháo thí” d? c?u cho cha m? du?c bình an, hu?ng phúc.

Thi hào Nguy?n Du cung dã có m?t tác ph?m vào d?p này. Ðó là bài vi?t “Van T? Th?p Lo?i Chúng Sanh” du?c các d?i sau tôn sùng là m?t tác ph?m van h?c. Van t? Th?p Lo?i Chúng Sanh g?m có 184 câu tho song th?t l?c bát t? c?nh ?m d?m Mùa Thu, k? d?n là l?i kêu g?i các vong h?n chi?n si, giai nhân b?c m?nh, quan l?i, tu?ng si, h?c trò, thuong nhân, hành kh?t, tù nhân... d? c?u chúc cho oan h?n siêu thang nh? s? nhi?m m?u c?a Ph?t pháp.

“Ti?t Tháng B?y mua d?m sùi s?t

Toát hoi may l?nh bu?t suong khô

Não ngu?i thay, bu?i chi?u Thu

Ngàn lau nhu?m b?c, lá ngô r?ng vàng.

...

Trong tru?ng d? t?i tam tr?i d?t

Có khôn thiêng ph?ng ph?t u minh,

Thuong thay th?p lo?i chúng sinh

H?n don phách chi?c lênh dênh quê ngu?i.

Huong khói dã không noi nuong t?a

Ph?n m? côi l?n l?a dêm den

Còn chi ai quí ai hèn

Còn chi mà nói ai hi?n ai ngu?

...

Ti?t d?u thu l?p dàn gi?i thoát

Nu?c “tinh bình” ru?i h?t “duong chi”

Muôn nh? d?c Ph?t t? bi

Gi?i oan c?u kh?, h?n v? Tây phuong.

V? vi?c l?p dàn tràng và cúng cháo thí trong dân gian Vi?t Nam, nhi?u sách dã vi?t. Nhà van Toán Ánh trong cu?n “Tìm hi?u phong t?c Vi?t Nam qua l? T?t h?i hè” dã vi?t v? l? Trung Nguyên nhu sau: “Xua, t?i các c?u quán dình chùa vào ngày này (r?m Tháng B?y) d?u có t? ch?c “cúng cháo” t?c là cúng các cô h?n không ai cúng gi?. Các tu gia, ngoài l? cúng Th? Công, cúng gia tiên, cung có cúng cháo cho các cô h?n.”

“H? b?y bàn cúng tru?c c?a nhà. Ð? l? d?t trên m?t cái m?t, ho?c cái nong tùy theo nhi?u ít và thu?ng g?m có cháo hoa, th? cháo n?u b?ng g?o, com n?m thành nh?ng n?m nh?, hoa qu?, bánh k?o, b?ng, tr?u cau và cung có khi có c? xôi chè. Ð? mã thu?ng là nh?ng qu?n áo gi?y c?t nh? x?p thành t?ng x?p. Ngu?i ta tin r?ng xu?ng cõi âm thì chúng s? bi?n ra d? các âm h?n v?a m?c. Và ngu?i ta cung tin r?ng các cô h?n nh?ng cô nhi y?u vong, nh?ng ngu?i ch?t du?ng ch?t ch?, nh?ng ngu?i ch?t không ai bi?t, không ai cúng gi? s? t?i ph?i hu?ng l? cúng làm phúc trong ngày ‘xá t?i vong nhân’ này”.

Ngày nay ? trong nu?c cung v?n còn nhi?u gia dình cúng “cháo thí” trong ngày r?m Tháng B?y. Cúng xong thì d? cúng s? dem phát cho t?t c? nh?ng ngu?i vô gia cu, hành kh?t có m?t ? xung quanh khi?n b?n tr? quanh vùng dã coi nhu m?t b?a an “free” d? chúng d?n tranh cu?p có khi l? cúng còn chua hoàn t?t.

Vi?c l?p “dàn tràng” d? cúng gi?i oan t?i các chùa thì trong van h?c Vi?t Nam cung có m?t tác ph?m d? c?p d?n. Ðó là cu?n “H?n Bu?m Mo Tiên” c?a Khái Hung. Trong tác ph?m này nhà van Khái Hung dã t? m?t cu?c ch?y dàn tràng t?i chùa Long Giáng ? B?c Ninh vào th?p niên 40 nhu sau: “ Ngoài sân chùa, ? gi?a b?y ba t?ng án thu ch?ng lên nhau theo hình b?c thang. Hai bên cung d?u có án thu. N?n th?p linh tinh, ánh sáng ph?n chi?u vào nh?ng m?t kính tròn ? các mu gi?y b?y la li?t, trông l?p lánh t?a nh?ng ngôi sao.

“Ðêm nào các nhà su cung c?t lu?t nhau t?ng kinh d?n t?n hai, ba gi? sáng, ho?c ng?i ? chi?u gi?a, ho?c d?ng sát các án thu bên. C? xong m?t l?n t?ng ni?m l?i có dánh tr?ng l?n, tr?ng con, thanh la, não b?t, nghe r?t là inh ?i.”

Ðêm th? ba vào dàn gi?i k?t.

“...Su ông ng?i ? chi?u gi?a, t?ng kinh m?t lúc l?i ch?y vòng quanh dàn vài vòng, nhanh hay ch?m tu? theo nh?p tr?ng. Sau lung su ông g?n hai ch?c ngu?i ch?y theo, nào ti?u, nào vãi, nào thi?n nam tín n? cùng là nh?ng ngu?i nhà s? ch?.”

“Ch?y xong m?t tu?n, su ông l?i vào chi?u gi?a, múa mênh quy?t ?n trông r?t d?o tay, r?i c?m kéo c?t nh?ng d?ng ti?n gi?y thành hình ngu?i và treo l?ng l?ng ? ba hàng giây chang quanh bàn. M?i l?n c?t b?n, nam d?ng k? cho h?t là tan dàn”.

Tru?c dây, t?i nhi?u vùng mi?n B?c, dân ? các vùng quê cung thu?ng l?p dàn tràng noi các “Am chúng sinh”. Bu?i l? thu?ng di?n ra v?i d?u tiên là l? “Ru?c Linh” do m?t v? hòa thu?ng c?m g?y T?m Xích di d?u. Theo sau là các bà vãi là nh?ng n? Ph?t t? thu?ng d?n “cúng du?ng” t?i chùa tay c?m nh?ng cành “Phu?n” ho?c các nén nhang dang cháy. Ðoàn ru?c di kh?p m?i noi có bãi tha ma trong làng r?i quay tr? l?i dàn v?i nh?ng nghi th?c nhu “phát t?u” t?c là t?ng kinh c?u nguy?n cho vong h?n chúng sinh du?c gi?i thoát, siêu sinh t?nh d?, k? dó là l? “dâng l?c cúng”, l? “phát do?n” và “phóng sinh thí th?c”. Ð?n sáng ngày th? ba m?i có l? “ch?y dàn phá ng?c” cho các oan h?n u?ng t? du?c di d?u thai vào ki?p khác.

T? ngày ngu?i Vi?t có m?t ? h?i ngo?i sau bi?n c? 30 Tháng Tu 1975, sau khi dã ?n d?nh du?c ph?n nào cu?c s?ng noi x? ngu?i thì ai n?y d?u nghi d?n nh?ng phng t?c t?p quán c?a mình. V?i dân t?c Vi?t Nam thì trong m?i nam có nh?ng ngày l? “tr?ng” v?a có tính cách tôn giáo hòa d?ng l?i v?a mang d?m nét sinh ho?t truy?n th?ng. Ðó là T?t Nguyên Ðán, L? Thu?ng Nguon R?m Tháng Giêng “L? Ph?t quanh nam không b?ng ngày r?m Tháng Giêng”, T?t Ðoan Ng? Mùng Nam Tháng Nam, T?t Trung Nguyên R?m Tháng B?y (Âm l?ch), T?t Trung Thu R?m Tháng Tám, Ngày Ph?t Ð?n và L? Giáng Sinh.

Riêng T?t Trung Nguyên thì v?a là m?t ngày l? trong Ph?t Giáo, v?a là ngày th? hi?n tinh th?n nhân d?o c?a dân t?c pha tr?n v?i lòng t? bi h? x? trong Ph?t Giáo.

T?t Trung Nguyên nay dã phai nh?t nhi?u v?i nh?ng c? t?c mà dang có hình thái là m?t Ngày Báo Hi?u M? Cha. Tinh th?n báo hi?u là nét ch? d?o trong giáo lý nhà Ph?t. Tinh th?n hi?u th?o cung là tinh túy c?a cu?c s?ng ngu?i dân Vi?t. T? ngày Thi?n Su Thích Nh?t H?nh cho ra d?i cu?n sách “Bông H?ng Cài Áo” vào kho?ng d?u th?p niên 60 thì gi?i Ph?t t? tr? th?m nhu?n câu chuy?n M?c Ki?n Liên c?u M? trong kinh nhà Ph?t dã b?y ra hình th?c bông h?ng cài áo trong ngày l? Vu Lan d? nh? d?n công on du?ng d?c c?a M? Cha. Bông h?ng d? tu?ng trung cho nh?ng ai còn M?. Và, bông h?ng tr?ng cho nh?ng ai không còn thân m?u. Ða s? chúng ta d?u dã nh?n ra r?ng M? “nhu nu?c trong ngu?n ch?y ra” thì có khi nào ngung du?c. M? chính là ngu?i cho ta hi?u du?c s? thuong yêu d? t? dó ta có du?c tình nhân lo?i, tình chúng sanh và có du?c ý ni?m v? t? bi h? x?. Chính M? dã là kh?i ngu?n cho chúng ta vào d?i và d?y cho chúng ta bi?t làm ngu?i trong thuong yêu dùm b?c.

Tóm l?i l? Vu Lan không ch? là ngày cho ngu?i ta “báo hi?u” mà còn là ngày cho chúng ta th? hi?n lòng t? bi nhân ái h? x? vì nhu du?i âm ty h?a ng?c kinh khi?p mà còn có ngày m? c?a ng?c “xá t?i vong nhân” thì sao trên duong th? chúng ta l?i không có du?c m?t ngày cho nhân lo?i yêu thuong nhau b? h?t h?n thù mà cùng nhau hu?ng v? cái Chân, cái Thi?n và cái M? là b?n Giác trong nhà Ph?t. (N.H.)