Tình hình h?n lo?n ? Iraq do nh?ng ph?n t? võ trang n?i d?y ? nhi?u thành ph? t? m?t tu?n l? qua dã là v?n d? th?i s? chi?m v? trí  hàng d?u trong các b?n tin thông t?n xã, trên màn ?nh truy?n hình và trên báo chí th? gi?i.

Ngày 9 tháng 4 là dánh d?u m?t nam ch?m d?t ch? d? d?c tài Saddam Hussein. B?n tin c?a thông t?n xã AP du?c h?u h?t các báo Hoa K? dang t?i dua ra hai hình ?nh tuong ph?n cùng th?i gian cách nhau dúng m?t nam. Ngày 9 tháng 4 nam 2003 dân chúng reo m?ng khi b?c tu?ng kh?ng l? c?a Saddam Hussein ? công tru?ng trung tâm th? dô Bagdad b? kéo s?p; bu?i sáng ngày 9 tháng 4 nam 2004 quân d?i Hoa K? ph?i d?n g? t?m bích chuong l?n hình Moqtada al-Sadr, m?t giáo si H?i Giáo Shiite lãnh t? dân quân kháng chi?n ch?ng M?, dã du?c treo lên trong dêm t?i chính noi d?t b?c tu?ng Hussein tru?c kia.

Trang báo di?n t? MSNBC dua hàng tít: “Ngày k? ni?m d?y ch?t chóc c?a Hoa K? ? Iraq”, cho bi?t vào ngày k? ni?m m?t nam Bagdad th?t th? có 3 binh si hy sinh và 2 còn m?t tích sáng Th? B?y (gi? d?a phuong) trong m?t v? t?n công doàn xe ti?p t? nhiên li?u c?a quân d?i Hoa K? ? phía tây Bagdad trên du?ng d?n thành ph? Fallujah. Trong vòng m?t tu?n l? dã có 46 binh si liên quân thi?t m?ng, s? ngu?i ch?t v? phía Iraq du?c u?c lu?ng là 460.

T? Boston Globe v?n r?t chú tr?ng d?n cu?c di?u tr?n tru?c ?y ban di?u tra v? kh?ng b? 9/11. Bà c? v?n an ninh qu?c gia Condoleezza Rice

V? tình hình Iraq báo này tóm lu?c tình hình h?n lo?n v?i vi?c 3 thành ph? l?t kh?i s? ki?m soát c?a liên quân d?ng minh. Quân d?i Ukraine ph?i rút ra kh?i Al Kut hôm Th? Ba và t?i ngày Th? Sáu m?t don v? Hoa K? dã ti?n vào l?i thành ph?, tuy nhiên chua hoàn toàn b?o d?m an ninh t?i dây. Tu?ng Ricardo Sanchez, tu l?nh các l?c lu?ng d?ng minh nói r?ng: “Tôi không th?y ? Iraq có m?t bóng dáng nào c?a chi?n tranh Vi?t Nam”, cam k?t s? l?y l?i các thành ph? và dánh tan dám dân quân n?i lo?n. Tuy nhiên các quan sát viên cho r?ng không ph?i là d? dàng d? tiêu di?t l?c lu?ng du?c g?i là Binh doàn Mahdi c?a Moqtada al-Sadr có kho?ng 5,000 chi?n binh H?i giáo Shiite ho?t d?ng l?n trong dân chúng.

Nh?ng dân quân Mahdi không du?c võ trang và hu?n luy?n d?y d? mà tru?c kia ngu?i ta coi nhu m?t l?c lu?ng không có kh? nang dáng k?, dã giao chi?n mãnh li?t v?i liên quân ? nhi?u thành ph?. T?i Kut, quân d?i Ukraine ph?i rút ra ngoài thành ph?. Quân Tây Ban Nha, Bulgaria, Ba Lan d?ng d? v?i dân quân t?n công vào Karbala, thành ph? cách Bagdad 60 d?m v? phía nam. Th? tu?ng Thái Lan Thaksin Shinawatra hôm Th? B?y cho bi?t quân d?i Thái du?c l?nh ? nguyên trong doanh tr?i cho d?n khi các cu?c giao tranh d?u l?i.

T? New York Times nhìn tình hình khá bi quan và cho r?ng “Hoa K? dang có thêm thù và b?t b?n”. M?t nam tru?c dây, di?u dáng lo ng?i là s? xung d?t gi?a hai phái H?i Giáo Sunni trung thành v?i Saddam Hussein và Shiite ?ng h? s? can thi?p c?a Hoa K?. Nhung gi? dây tu?ng Ricardo Sanchez bu?c ph?i tri?n khai l?c lu?ng trên c? hai m?t tr?n: “khu tam giác Sunni” vùng ho?t d?ng c?a du kích trung thành v?i ch? d? cu, và duong d?u v?i cu?c n?i d?y c?a dân quân H?i giáo Shiite ? mi?n nam. Trên m?t tr?n v?i dân quân H?i Giáo Sunni, cu?c chi?n t?i thành ph? Fallujah là tr?ng di?m.

Fallujah, v?i kho?ng 250,000 dân cu, là c? di?m ?n náu, ho?t d?ng c?a quân n?i d?y t? nhi?u tháng qua v?i nh?ng cu?c ph?c kích, t?n công l? t? vào quân d?i Hoa K?.  Nhung bi?n c? dua d?n m?t khúc ngo?t trong tình th? là v? 4 nhân viên dân s? Hoa K? b? sát h?i cu?i tu?n tru?c. Công ty Blackwater USA cung c?p nhân viên an ninh dân s? nói r?ng qua di?u tra so kh?i thì 4 ngu?i c?a h? dã b? l?a vào Fallujah, b?i nh?ng ngu?i m?c trang ph?c c?nh sát – có th? là gi? d?ng mà cung có th? là c?nh sát c?a chính quy?n lâm th?i Iraq dã b?i ph?n.

Ði?u này dua d?n m?t v?n d? nghiêm tr?ng trong gi?i pháp chuy?n giao quy?n l?c cho ngu?i Iraq. Theo k? ho?ch c?a Hoa K?, m?t l?c lu?ng c?nh sát Iraq dã du?c thành l?p và hu?n luy?n d? trách nhi?m v? an ninh khi quân d?i Hoa K? d?n d?n tri?t thoái. Tháng tru?c, khi phúc trình tru?c Qu?c H?i, tu?ng john P. Abizaid, tu l?nh quân l?c Hoa K? vùng Trung Ðông dã công khai t? bày s? lo l?ng v? l?c lu?ng an ninh c?nh sát Iraq, kho?ng 200,000 ngu?i khi cho bi?t: “Ch?c ch?n r?ng kh?ng b? và du kích dã tìm cách len l?i vào trong l?c lu?ng này”. Hôm Th? Sáu, quy?n B? tru?ng N?i v? Iraq, ông Nouri Badran – m?t ngu?i H?i gáo Shiite - d? don t? ch?c. Theo ngu?n tin t? ?y ban Ði?u hành  Lâm th?i Iraq thì Badran dã du?c yêu c?u t? nhi?m vì không n?m gi?  du?c l?c lu?ng an ninh c?nh sát. T? d?u tu?n, c?nh sát Iraq dã d? m?c cho lo?n quân n?m quy?n ki?m soát nhi?u thành ph?. ? m?t s? noi khác, các c?nh sát tr? m?t chuy?n sang theo dân quân du kích, trong dó có c? nh?ng c?nh sát tr? giúp cho l?c lu?ng Mahdi chi?n d?u ? Najaf, Karbala, Sadr City và nhi?u thành ph? dân H?i giáo Shiite khác quanh Baghdad.

H? qu? tr?c ti?p t? v? dân chúng Fallujah kéo và treo xác 4 nhân viên dân s? M? là vi?c các gi?i ch?c Hoa K?, trong dó có c? T?ng th?ng Bush, tuyên b? s? có hành d?ng tr?ng tr?. Th?y quân l?c chi?n Hoa K? du?c giao nhi?m v? bao vây và t?n công vào Fallujah. Báo New York Times nghi ng? tính cách chín ch?n trong quy?t d?nh này vì khi hành quân vào Fallujah s? không tránh kh?i t?n th?t cho thu?ng dân và gây thi?t h?i d?n các co s? tôn giáo vì quân du kích trà tr?n ?n núp trong dó. Tr?n chi?n t?i Fallujah dã di?n ra d? d?i trong ba ngày và quân M? v?n chua d?y lui du?c du kích.  M?t s? th? lãnh l?c lu?ng Mahdi nói r?ng h? dã dua m?t s? chi?n binh d?n tr? giúp b?o v? Fallujah và nhu th? l?n d?u tiên có s? b?t tay c?a hai phái H?i Giáo tru?c kia v?n d?i kháng nhung nay doàn k?t ch?ng liên quân d?ng minh mà h? coi là xâm lu?c d?t nu?c Iraq.

Hôm Th? Sáu, Hoa K? cho l?nh t?m th?i ngung cu?c t?n công d? dân chúng Fallujah thu d?n chôn c?t ngu?i ch?t và r?i kh?i thành ph?. Tuy v?y l?nh ngung b?n không du?c tuân hành hoàn toàn vì th?y quân l?c chi?n Hoa K? nói r?ng bu?c ph?i có ph?n ?ng v?i nh?ng hành d?ng có th? gây nguy hi?m cho h?. T? Chicago Tribunes cho bi?t dêm Th? Sáu m?t máy bay phi pháo AC-130 dã du?c g?i d?n x? kch1 vào nh?ng d?a di?m tr?n dóng c?a quân du kích, trong khi hàng ngàn dàn bà và tr? con ti?p t?c ch?y kh?i thành ph? trong th?i gian ng?ng b?n.

Báo Los Angeles Times tu?ng trình d?y d? tình hình di?n bi?n ? Iraq, hôm Th? B?y nói r?ng các cu?c thuong thuy?t dang du?c ti?n hành gi?a H?i d?ng Ði?u hành Iraq (chính ph? lâm th?i) và các lãnh t? ? Fallujah. Tu?ng Th?y quân L?c chi?n Mark Kimmit kêu g?i quân n?i d?y Sunni ch?p nh?n m?t cu?c ng?ng b?n song phuong d? thuong thuy?t, sau 5 ngày giao tranh. M?t phái doàn 35 gi?i ch?c Iraq dã t? Baghdad d?n Fallujah sáng Th? B?y d? th?o lu?n v?i các lãnh d?o tôn giáo và lãnh t? c?ng d?ng “nh?m tìm m?t gi?i pháp chính tr? thay vì quân s?”. Nhi?u thành viên H?i d?ng Ði?u hành Iraq bày t? s? b?t bình v?i vi?c quân d?i Hoa K? dánh vào Fallujah “nhu m?t hành d?ng tr?ng ph?t t?p th?”.

T? Sacramento Bee chú ý d?n s? r?n n?t trong n?i b? H?i d?ng Ði?u hành Iraq và v?i ?y ban Qu?n tr? Hành chánh Hoa K? t?i Iraq do t? tình th? hi?n nay. Nhi?u thành viên trong h?i d?ng bày t? s? ph?n d?i vi?c s? d?ng quân s? và de d?a rút lui kh?i h?i d?ng.

T? Washington Post và truy?n hình CNN d?u nói r?ng d?n nay Hoa K? mu?n nhu?ng b? ? Fallujah nhung vi?c này s? khó có th? th?c hi?n vì tình th? c?a nh?ng don v? quân d?i dang tr?c ti?p tham chi?n. Các ch? huy tru?ng th?y quân l?c chi?n nói r?ng không hy v?ng cu?c nói chuy?n gi?a hai phe Iraq di d?n k?t qu?, và s? rút quân 3 km (1.8 d?m) nhu yêu c?u c?a du kích H?i gáo Sunni s? làm ph?c t?p và gây thêm nguy hi?m cho binh si c?a h?. CNN loan tin m?t ti?u doàn Th?y quân L?c chi?n th? ba v?i kho?ng 1,000 quân dã du?c dua t?i tang vi?n cho 2,500 quân dã bao vây t?n công Fallujah t? Ch? Nh?t tru?c. Lãnh t? dân quân H?i giáo Shiite, giáo si Moqtada al Sadr thông qua ph? tá là Sheikh Raed al-Kadhim dua d? ngh? v?i liên quân d?ng minh tìm m?t gi?i pháp hòa bình cho cu?c xung d?t

Theo NBC, m?t nhóm n?i d?y ? Iraq loan báo qua m?t dài truy?n hình ? r?p là h? dang b?t gi? 30 con tin ngo?i qu?c bao g?m M?, Nh?t, Bulgaria, Do Thái, Tây Ban Nha và Nam Hàn. Nhóm này de d?a s? ch?t d?u ho?c thiêu s?ng các con tin n?u quân d?i Hoa K? không ng?ng cu?c t?n công vào Fallujah và quân d?i các qu?c gia d?ng minh không r?i kh?i Iraq. T?i Tokyo kho?ng ngu?i bi?u tình sáng Th? B?y yêu c?u tri?t thoái kh?i Iraq d? c?u m?ng s?ng cho 3 con tin dân s? ngu?i Nh?t.  Cu?c bi?u tình x?y ra vào lúc Phó T?ng th?ng Hoa K? Dick Cheney dang d?n Nh?t trong chuy?n công du 3 nu?c châu Á. Th? tu?ng Junichiro Koizumi, l?n d?u tiên t? sau Th? Chi?n 2, dã dua L?c lu?ng Phòng v? Nh?t B?n ra ho?t d?ng ? ngo?i qu?c, dù r?ng don v? quân Nh?t này ch? làm công tác nhân d?o t?i Iraq. Tru?c tình th? khó khan t?, d?n nay ông v?n kh?ng d?nh r?ng Nh?t B?n s? không nhu?ng b? áp l?c kh?ng b?.

T? Christian Science Monitor nói r?ng Iraq dã di d?n tình hình m?t con bão t?, v?i nh?ng chuy?n bi?n không d? doán du?c t? m?t tu?n l? v?a qua, và k? ho?ch chuy?n giao quy?n hành chính tr? cho ngu?i Iraq trong th?i h?n 100 ngày n?a (ngày 30 tháng 6) khó có tri?n v?ng thành d?t. B? tru?ng Qu?c phòng Donald Rumsfeld g?i dây là m?t s? tr?c nghi?m ý chí, nhung th?c t? s? còn là m?t tr?c nghi?m v? hi?u qu? c?a quân l?c Hoa K? trong nh?ng tình hu?ng b?t ng?, v? s? doàn k?t gi?a các nu?c d?ng minh, v? k?t qu? n? l?c tái thi?t và v? chi?n lu?c rút chân kh?i vung l?y Iraq. D?n nh?n d?nh c?a m?t bình lu?n gia, d?i tá không quân h?i huu Sam Gardiner, t? báo này vi?t: “Gi?ng nhu Vi?t Nam, không ph?i là không th? thành công, nhung v?n d? là chúng ta có ch?u tr? m?t giá hay không, và giá c?a cu?c chi?n Iraq ngày càng lên cao”.

T? Christian Science Monitor cung loan tin theo các tham dò du lu?n m?i nh?t, s? ?ng h? chính sách t?i Iraq c?a T?ng th?ng Bush dã xu?ng th?p hon bao gi? h?t. So sánh hai k?t qu? tham dò (tháng 1/ tháng 4) nam nay v? “kh? nang lãnh d?o v?n d? Iraq” c?a T?ng th?ng Bush  thì: Xu?t s?c (29% /  21%)  -  Ch?p nh?n du?c (24% / 21%) - Trung bình (16% / 15%)  - Kém (13% / 15%) – Không ch?p nh?n du?c (16% / 28%).

Tuy nhiên t? báo này cho bi?t thêm là tham dò ý ki?n ?ng h? c?a c? tri trong cu?c b?u c? s?p t?i, thì George W. Bush và John F. Kerry d?n nay v?n ngang ng?a: 45% -  44%,  Ralph Nader 6%, theo tham dò c?a Ipsos-Public Affairs.  (HC)