Van Lang

Ngu?i ta thu?ng nói Sài Gòn, cung nhu mi?n Nam nói chung ch? có hai mùa mua và n?ng. Nhung s? th?c thì Sài Gòn cung nhu mi?n Nam còn có mùa th? ba, dó là mùa... trái cây!

Khi nh?ng cây phu?ng vi hi?m hoi, thu?ng du?c tr?ng trong các sân tru?ng và cung dôi lúc ? dâu dó có nh?ng cây m?c ? ven du?ng bung nh?ng cánh hoa d? th?m tr?i thì cung là lúc mùa trái cây l?i v? trên... hè ph? Sài Gòn. Vì du?ng ph? Sài Gòn cung d? th?m màu c?a nh?ng xe d?y bán d?y nh?ng trái chôm chôm mi?t Long Khánh, Lái Thiêu, Cái Bè... chua k? ph? h?a v?i màu d? th?m c?a nh?ng trái chôm chôm d?u mùa còn có nh?ng xe bán v?i thi?u t? mi?n B?c dem vô, cung nhu nh?ng trái Thanh Long dem t?i t? Bình Thu?n... Và di nhiên còn nhi?u lo?i trái cây khác n?a nhu mít t? n?, s?u riêng, mang c?t, boòng boong, cam, xoài cát...

Ch?ng lo?i trái cây nam nay xem ra dã bão hòa, ngu?i ta không còn ph?i ng?c nhiên nhu lúc tru?c n?a, nh?t là cách dây hon 3 nam khi trái v?i mi?n B?c du?c các xe d?y bán d?y trên du?ng ph? Sài Gòn. Còn k? l? hon n?a dó là sát bên các trái v?i c?a mi?n B?c là lo?i v?i c?a Trung Qu?c v?i trái l?n hon và bán v?i giá h? hon.

Hai nam tr? l?i dây thì không th?y trái v?i c?a Trung Qu?c xu?t hi?n n?a, ngay c? trái táo c?a Trung Qu?c cung thua d?n. Trong khi trái v?i c?a mi?n B?c dã tr? l?i “hi?n tu?ng” bình thu?ng, nghia là ngu?i ta không còn an nhi?u nhu khi l?n d?u nó xu?t hi?n tràn ng?p kh?p noi, vì lo?i trái cây h?t nh? này an r?t ng?t nhung l?i có tính “nóng” an nhi?u con m?t b? d? ghèn nên th? tru?ng Sài Gòn không tiêu th? nhi?u nhu tru?c n?a. Thêm n?a lo?i v?i thi?u trái d? tuoi không còn là m?t hàng bán ch?y mà thay vào dó là lo?i v?i trái có màu hoi xanh (mà dân sành di?u cho là không ph?i v?i thi?u), lo?i này không quá ng?t, l?i xen chút v? chua nên an b?t ngán hon lo?i màu d? và nhi?u ngu?i cung cho r?ng lo?i này an “mát” hon lo?i tru?c. Th? tru?ng nam nay ch?ng nh?ng không th?y v?i c?a Tàu mà ngay c? lo?i xoài màu xanh c?a Thái Lan cung ch? xu?t hi?n ? nh?ng khu ch? l?n còn da ph?n hè ph? chi?m uu th? v?n là xoài Vi?t Nam...

Chôm chôm, v?i và s?u riêng có l? là thành ph?n “ch? l?c” c?a mùa trái cây trên hè ph?. Và chính giá c? c?a m?y lo?i trái cây ch? l?c này cho bi?t mùa trái cây dang d?u mùa, gi?a mùa hay cu?i mùa. Ð?u mùa bao gi? cung v?y giá thu?ng cao sau dó h? d?n r?i r? g?n nhu... cho không thì cung là lúc mùa trái cây (mùa h?) ch?m d?t.

Nam ngoái, chôm chôm thu?ng (không ph?i lo?i chôm chôm nhãn, lai nhãn) có giá là 6 ngàn d?ng 1 ký, v?i thì có giá 10 ngàn d?ng 1 ký. Nam nay trong mùa “bão giá”, giá xang d?u và m?i th? d?u leo thang chóng m?t mà trái cây d?u mùa v?n r? hon m?i nam. Chôm chôm có giá là 5 ngàn d?ng 1 ký, v?i có giá là 10 ngàn ru?i 1 ký (m?c dù ti?n v?n chuy?n tang cao do xang d?u lên giá). V?i trong siêu th? giá 13 ngàn ru?i 1 ký, nhung không th?y bán chôm chôm. Có l? lo?i trái cây bình dân này giá r?, siêu th? bán không th?y có l?i nhi?u. Nhung t?i h?i ch? trái cây Nam B? di?n ra t?i Su?i Tiên (trong su?t tháng 6 thì không có bán trái v?i, nhung chôm chôm tuoi ngon ch? có giá là 3 ngàn d?ng 1 ký).

Bên ngoài ch? và hè ph?, mang c?t có giá d?u mùa là 22 ngàn d?ng 1 ký, trong h?i ch? Su?i Tiên giá ch? có 19 ngàn d?ng 1 ký. Vào lúc này, mang c?t dã cu?i mùa thì giá l?i lên cao, dù trái mang c?t cu?i mùa nh? và không ngon (hay b? su?ng, ho?c sâu) nhung giá ch? t?i Sài Gòn lo?i ngon dã là 45 ngàn d?ng m?t ký, trong khi t?i Lái Thiêu tùy lo?i ngon và ngon v?a v?a mà có giá t? 35 ngàn d?ng t?i 30 ngàn d?ng m?t ký. Thông thu?ng thì mùa mang c?t tuong d?i ng?n ngày, ch? kho?ng ch?ng m?t tháng là h?t mùa.

Theo nhu l?i c?a m?y b?n hàng thì ngoài B?c dem vô Nam trái cây ch? y?u là v?i thi?u và nhãn l?ng trong khi hàng trong Nam ngu?c ra Hà N?i ch? y?u là xoài cát và mang c?t. M?t di?u mà chúng tôi ghi nh?n du?c là nam nay ch?ng nh?ng trái v?i “chi?m linh” th? tru?ng trái cây hè ph? Sài Gòn mà ngay tru?c c?a ch? Lái Thiêu (lãnh d?a trái cây c?a mi?n Nam) cung th?y bày bán r?t nhi?u trái v?i. Và cung có m?t “ngh?ch lý” du?c ghi nh?n là hàng nam càng cu?i mùa thì mang c?t càng lên giá trong khi chôm chôm thì ngu?c l?i, d?u mùa nam ngoái là 6 ngàn d?ng 1 ký, gi?a mùa là 2 ngàn ru?i t?i 3 ngàn d?ng 1 ký, d?n cu?i mùa thì ch? còn có 1 ngàn t?i 1 ngàn ru?i m?t ký. Nam nay thì chua rõ chôm chôm s? “gi?m giá” d?n nhu th? nào, vì n?u giá r? quá thì có l? không ai dem hàng lên Sài Gòn bán n?a vì ti?n bán hàng s? không d? chi tr? cho ti?n xe v?n chuy?n.

N?u nhu chôm chôm d?u mùa nam nay r? hon nam ngoái 1 ngàn d?ng 1 ký thì thanh long l?i tang giá. Nam ngoái thanh long có giá là 3 ngàn d?ng 1 ký thì nam nay thanh long có giá là 5 ngàn d?ng m?t ký, có l? do ti?n v?n chuy?n cung nhu phân bón tang giá.

S?u riêng nam nay d?u mùa có giá là 20 ngàn d?ng 1 ký cho lo?i s?u riêng h?t lép và 10 ngàn d?ng 1 ký cho lo?i s?u riêng h?t thu?ng. Hi?n t?i giá s?u riêng h?t lép trên hè ph? Sài Gòn dã có giá là 27 ngàn d?ng 1 ký. Nhung theo ghi nh?n c?a gi?i tiêu th? thì s?u riêng h?t lép tuy nhi?u th?t hon s?u riêng h?t thu?ng nhung an không ngon vì lo?i h?t lép th?t thu?ng khô không béo và “d?y mùi” b?ng s?u riêng h?t thu?ng.

Nam nay có m?t d?c di?m n?a là xu?t hi?n r?t nhi?u mít t? n?, lo?i trái cây nh? và ngon xu?t x? t? mi?t vu?n Lái Thiêu. N?u nhu nam ngoái mít t? n? có giá t? 5 t?i 10 ngàn d?ng 1 ký, thì nam nay không bán ký mà bán nguyên trái, ch?ng t? hon 1 ký t?i ký ru?i và trái nào nhu trái n?y d?u “d?ng h?ng” là 5 ngàn d?ng m?t trái.

Mít t? n? là lo?i trái cây ngon và “khá hi?m” không ph?i lúc nào cung có mà an, nhung nam nay lo?i mít này b? “r?t giá” ch?ng t? th? hi?u c?a ngu?i tiêu th? dã r?t thay d?i không còn chu?ng nh?ng lo?i trái cây an vào cho là b? “nóng”. Nh?t là quý bà, quý cô nh?ng ngu?i tiêu th? trái cây chính y?u vì h? s? an d? “nóng” m?t b? n?i m?n, di?u tr? t?n kém...

Mi?n Nam tru?c kia m?t th?i n?i ti?ng là m?nh d?t trù phú v?i cây ngon trái ng?t. Sau này thì cung phát tri?n thêm du?c m?t s? gi?ng t?t nhu xoài cát Hòa L?c, bu?i Nam Roi, thanh long Bình Thu?n... Nhung nhìn chung dã và có l? có s? xu?ng d?c (thoái hóa) c?a nh?ng gi?ng cây tr?ng lâu nam. Ngay c? xoài cát Hòa L?c m?y nam g?n dây cung không còn ngon nhu lúc ban d?u, trái lúc sau này dã nh? mà l?i chua.

Ði?u dó có hai v?n d?, d?u tiên là s? thoái hóa t? nhiên c?a cây tr?ng, di?u th? hai là do ch?y theo l?i nhu?n các nhà vu?n vì ph?i bán cây non cho thuong lái, sau dó thuong lái dùng thu?c kích thích tang tru?ng (do Trung Qu?c s?n xu?t) x?t lên cây làm cho cây ra r?t nhi?u hoa và d?u nhi?u trái nhung ch? ch?ng hai mùa là cây ki?t s?c và ch?t.

Trong khi vi?c b?o v? gi?ng cây tr?ng thì vu?t quá kh? nang c?a ngu?i nông dân, v? phía nhà nu?c có vi?n nghiên c?u gi?ng và cây tr?ng, cung nhu vi?n nông nghi?p mi?n Nam, cùng các tru?ng d?i h?c nông nghi?p nhung h?u nhu không có dóng góp gì thi?t th?c cho ngành cây an trái c?a bà con nông dân. M?c dù t?nh, huy?n, th?m chí xã nào cung có h?i khuy?n nông, l?i thêm s? nông nghi?p và phát tri?n nông thôn nhung da ph?n v?n ch? chú tr?ng phát tri?n cây lúa, ch? chua chú tr?ng phát tri?n vu?n cây an trái có th? d?u tu xu?t kh?u dem l?i l?i nhu?n cao hon cho bà con nông thôn.

Vì trái cây du?c mùa thì l?i b? r?t giá vì mãi l?c trong nu?c g?n nhu dã bão hòa. Chua k? dôi khi ph?i t? mày mò nh?ng gi?ng cây m?i d?n t?i nh?ng thua l? hàng lo?t mà dáng lý ra có th? tránh kh?i n?u nhu h?i khuy?n nông hay s? nông nghi?p khuy?n cáo k?p th?i. Ch?ng h?n nhu khi bà con làm vu?n ? Vinh Long th?y xoài Thái Lan trái to, ngon bán r?t du?c giá, l?i du?c th? tru?ng ua chu?ng dã t? d?ng hè nhau di tr?ng xoài Thái, nhung không bi?t do gi?ng không dúng hay d?t dai, khí h?u, th? nhu?ng không h?p mà xoài gi?ng Thái tr?ng trên d?t Vinh Long cho ra trái v?a ít v?a chua lè làm bà con ph?i d?n b? hàng lo?i, gây lãng phí l?n (vì ph?i cham sóc ba nam tr?i cây m?i cho l?a trái d?u tiên).

Bên c?nh dó còn nhi?u r?i ro khác d?i v?i các nhà vu?n, dó là lâu lâu m?y “anh Hai” Tàu l?i tung ra chiêu mua m?t th? gi?ng cây gì dó v?i giá th?t cao v?i lý do làm thu?c tr? bá b?nh chi dó th? là bà con l?i ùn ùn di tr?ng th? cây dó sau dó thì h? l?i thôi không thu mua n?a làm bà con ta l?i m?t phen ch?i v?i. Nhu tru?c kia có phong trào m?t s? t?nh mi?n Tây tr?ng lo?i nhãn h?t l?n d? chuyên l?y h?t xu?t sang Tàu nhung t? khi phong trào này “x?p” thì ch? có nu?c b? ch? nhãn này ai mà an du?c h?t. N?u nhu tru?c kia dân mi?n Nam ch? nghe nói là ngu?i Tàu “phá” các t?nh biên gi?i phía B?c b?ng cách thu mua móng trâu, bò v?i giá th?t cao, k?t qu? là b?n tr?m biên gi?i di “l?t” s?ch móng trâu, móng bò d? bán sang Trung Qu?c. Mà trâu bò m?t móng ch? có nu?c dem an th?t ch? còn cày c?y cái n?i gì. Trong khi ? h?u h?t các t?nh biên gi?i phía B?c lúc dó trâu, bò v?n là l?c lu?ng cày ru?ng chính. Tu?ng Trung Qu?c ch? “thò tay” t?i phía B?c, nhung g?n dây khi chúng tôi có d?p di B?n Tre thì th?y ngu?i dân dang xôn xao v? v? thuong lái Tàu dã v? t?i t?n mi?n Tây và m?i dây h? dã mua m?t cây sa-ri ki?ng v?i giá 45 tri?u d?ng Vi?t Nam (trong khi thuong lái Vi?t Nam lâu nay ch? mua nh?ng cây sa-ri d?p nh?t v?i giá cao nh?t là 3 tri?u ru?i). Sau v? mua bán này, gi?i thuong lái cây ki?ng Vi?t Nam dành b? cu?c vì mua v?i giá tru?c dây thì ngu?i dân không bán mà mua v?i giá 45 tri?u d?ng m?t cây sa-ri thì không ai bi?t là mua d? làm gì...

Ngu?i nông dân Vi?t Nam cung nhu các nhà vu?n r?t ch?u khó làm và cung r?t ch?u khó h?c h?i nh?ng công ngh? m?i. Nhu dã có nh?ng ngu?i nông dân mi?n Tây b? ti?n c?t công sang t?n Thái Lan h?c h?i công ngh? làm vu?n c?a x? b?n nhung s? có di?u ki?n nhu v?y thì r?t hi?m, hon n?a s? b?t d?ng ngôn ng? làm cho vi?c h?c t?p không dem l?i k?t qu? cao. Trong khi ho?ch d?nh và phát tri?n nông nghi?p cung nhu phát tri?n vu?n cây an trái theo quy mô trang tr?i ph?i là chi?n lu?c phát tri?n qu?c gia c?a m?t x? can b?n d?a vào s?n xu?t nông nghi?p nhu Vi?t Nam. Nhung ? Vi?t Nam v?n thích phát tri?n “nóng” theo ki?u quy ho?ch khu công nghi?p, không nh?ng h?u h?t các t?nh thành c? nu?c nháo nhào tham gia, mà d?n c?p huy?n cung nh?t d?nh ph?i có khu công nghi?p nhu v?y m?i là “hi?n d?i hóa” d?t nu?c. Theo u?c tính c?a các chuyên gia, m?i nam Vi?t Nam m?t kho?ng 20% d?t nông nghi?p cho vi?c xây d?ng khu công nghi?p. M?t d?t, c?ng thêm ô nhi?m môi tru?ng, ch?t th?i công nghi?p không qua x? lý, ho?c x? lý cho “có l?” r?i th?i tr?c ti?p xu?ng sông ngòi, kênh r?ch làm cho vu?n trái cây c?a ngu?i Vi?t thêm xo xác, kh?n khó...

Van Lang