Tr?n Bình Nam

H?i ngh? qu?c t? nghiên c?u v? Vi?t Nam (International Conference on Vietnamese Studies) l?n th? ba du?c t? ch?c t?i Hà N?i t? ngày 4 d?n 7/12/2008. Giáo Su Carlyle A. Thayer thu?c Vi?n Nghiên C?u Qu?c Phòng Úc Châu trình bày tài li?u “C?u trúc quan h? Vi?t-Trung 1991-2008” (The Structure of Vietnam-China Relations, 1991-2008) nói v? quan h? Vi?t-Trung trong th?i gian 17 nam, t? khi hai nu?c tái thi?t l?p quan h? ngo?i giao nam 1991 (12 nam sau tr?n dánh biên gi?i 1979) cho d?n hôm nay (2008).

M?i quan h? Vi?t-Trung trong 17 nam qua thu?ng du?c trình bày b?i gi?i ch?c Vi?t Nam và Trung Qu?c nhu m?t m?i quan h? th?m thi?t anh em, m?c dù bên trong sóng gió không ít do vi?c Trung Qu?c mu?n chính th?c hóa qu?n d?o Hoàng Sa (Trung Qu?c chi?m b?ng vu l?c nam 1974) thành d?t c?a mình và l?n chi?m qu?n d?o Tru?ng Sa c?a Vi?t Nam.

Chính quy?n c?ng s?n Vi?t Nam t? Ð?i h?i d?ng l?n th? 10 (tháng 4/2006) dã có nh?ng c? g?ng phát huy n?i l?c (t?i tân hóa quân d?i, nh?t là h?i quân) và sáng ki?n ngo?i v?n (xích l?i g?n Hoa K?, ?n Ð?, Liên Bang Nga - nh?t là Hoa K?), d? t?o th? duy trì ch? quy?n c? h?u c?a mình trên bi?n Ðông. Tuy nhiên các n? l?c c?a Vi?t Nam khai thác d?u khí trong vùng bi?n Ðông v?i các nu?c Anh (hãng d?u BP, tháng 3/2007), Hoa K? (hãng d?u ExxonMobil, tháng 7/2008) d?u b? Trung Qu?c làm khó d? (1). K?t qu? BP ph?i t?m ngung kh? u?c dò tìm d?u khí v?i Vi?t Nam ch? s? tranh ch?p gi?a Vi?t Nam và Trung Qu?c ngã ngu. Và thông tin m?i nh?t cho bi?t công ty ExxonMobil cung l?ng l? rút lui kh?i giao kèo v?i công ty d?u khí qu?c doanh PetroVietnam (2) & (3) d? kh?i thi?t thòi quy?n l?i trong vi?c làm an v?i Trung Qu?c t?i các noi khác.

Tài li?u “C?u trúc quan h? Vi?t-Trung 1991-2008” (34 trang) c?a Giáo Su Carlyle Thayer ngoài ph?n d?u khá dài có tính tài li?u, li?t kê d?y d? các cu?c trao d?i và tham vi?ng gi?a hai nu?c, và các n? l?c c?a Trung Qu?c thông qua các nu?c trong kh?i Asean d? làm cho Vi?t Nam lúng túng, ph?n còn l?i Giáo Su Carlyle Thayer dã trình bày m?t cách c? th? th?c ch?t c?a s? cang th?ng gi?a Trung Qu?c và Vi?t Nam.

Trong b?i c?nh Vi?t Nam dang b? Trung Qu?c chèn ép, vi?c Giáo Su Carlyle Thayer trình bày công trình nghiên c?u c?a ông t?i Hà N?i tru?c m?t c? t?a có trách nhi?m v? an ninh và qu?c phòng Vi?t Nam là m?t di?u có ý nghia. Không ai có th? không uu tu tru?c nh?ng thông tin này. Và nh?ng ngu?i l?c quan nh?t trong d?ng c?ng s?n Vi?t Nam cung không th? không t? d?t l?i v?n d? d? th?y r?ng chính sách c?a Trung Qu?c là m?t m?i nguy cho s? sinh t?n c?a Vi?t Nam.

Theo giáo su Carlyle Thayer, Trung Qu?c không nh?ng dang ngan tr? Vi?t Nam khai thác tài nguyên t?i bi?n Ðông, Trung Qu?c còn dùng v? trí thu?ng ngu?n c?a mình trên sông C?u Long d? ng?m de d?a kho lúa g?o c?a Vi?t Nam trong d?ng b?ng sông C?u Long n?u Vi?t Nam không ngoan ngoãn.      

Có hai t? ch?c qu?c t? khai thác sông C?u Long. T? ch?c th? nh?t g?i là Greater Mekong Subregion-GMS do Ngân Hàng Phát Tri?n Á Châu ADB thành l?p nam 1992 v?i m?c dích ph?i h?p khai thác kinh t? sông C?u Long g?m các nu?c ven b? C?u Long nhu Trung qu?c, Mi?n Ði?n, Thái Lan, Lào, Cam B?t và Vi?t Nam (nhung Trung Qu?c không chính th?c là thành viên ch? d? cho vùng t? tr? Vân Nam và Qu?ng Tây tham d?). T? ch?c th? hai thành l?p nam 1957 v?i tên g?i d?u tiên là Mekong Committee g?m 4 nu?c Thái Lan, Lào, Cam B?t và Vi?t Nam (Trung Qu?c và Mi?n Ði?n không tham d?) và sau nhi?u l?n tái t? ch?c vì tình hình chính tr? t?i Cam B?t cho d?n nam 1995 có tên m?i là Mekong River Commission -MRC có nhi?m v? nghiên c?u ?nh hu?ng môi sinh c?a các k? ho?ch khai thác tài nguyên sông C?u Long c?a t?ng nu?c. Trung Qu?c c? tình không tham d? hai t? ch?c GMS và MRC d? kh?i ph?i tr? l?i các than phi?n c?a các qu?c gia khác tru?c các k? ho?ch kinh t? C?u Long c?a Trung Qu?c có ?nh hu?ng x?u d?n môi sinh c?a các nu?c khác.

Trung Qu?c dã cho xây nhi?u d?p s?n xu?t di?n l?c trên thu?ng ngu?n sông C?u Long và t? ch?c MRC dã luu ý Trung Qu?c ?nh hu?ng d?n dòng nu?c h? ngu?n, nhung Trung Qu?c cho r?ng hai v?n d? phát tri?n kinh t? và môi tru?ng liên quan d?n C?u Long không th? c?t vào nhau (3).

Thái d? thi?u h?p tác c?a Trung Qu?c làm cho các nu?c trong GMS không th? v?ch k? ho?ch kinh t? liên quan d?n C?u Long nh?t là k? ho?ch phát tri?n nông nghi?p trong d?ng b?ng sông C?u Long c?a Vi?t Nam vì thu?ng dòng C?u Long b? Trung Qu?c ki?m soát b?i các d?p nu?c làm Vi?t Nam m?t kh? nang tr? th?y. Vi?t Nam không có m?t di?n dàn nào d? nói lên th? k?t c?a mình. Qua MRC thì Trung Qu?c nói Trung Qu?c không là thành viên. Qua GMS thì d?i di?n hai vùng t? tr? Vân Nam và Qu?ng Tây nói t? ch?c GMS không có trách nhi?m bàn v? môi sinh. Trung Qu?c dã c?n rang ngo?nh m?t làm ngo không áp d?ng nguyên t?c “môi h? rang l?nh” d?i v?i Vi?t Nam trong tru?ng h?p này!

Tranh ch?p bi?n Ðông gay go hon. Cu?i nam 2004 sau khi Vi?t Nam cho bi?t có ký giao kèo khai thác d?u khí v?i m?t vài công ty nu?c ngoài, b? tru?ng ngo?i giao Trung Qu?c dã v?i vàng lên ti?ng ph?n d?i (3). Tháng 3/2005 Trung Qu?c nói các thuy?n dánh cá c?a h? b? [m?t b?n cu?p bi?n] ngu?i Vi?t Nam t?n công trong vùng Tru?ng Sa. Hai tháng sau h? tr? dua b?ng cách dánh d?m m?t tàu ch? hàng c?a Vi?t Nam ngoài khoi Thu?ng H?i.

M?t h?i ngh? chuyên viên d? gi?i quy?t các b?t d?ng trên bi?n Ðông tri?u t?p trong tháng 11/2005 cung ch? t?o thêm b?t hòa. Trung Qu?c nh?t d?nh không ch?u bàn v? Hoàng Sa mà ch? gi?i h?n bàn v? Tru?ng Sa (3) v?i ngh? trình xác d?nh xem vùng nu?c và th?m l?c d?a nào thu?c Trung Qu?c.

Tháng 4/2006, d?i h?i 10 c?a d?ng C?ng S?n Vi?t Nam thông qua quy?t ngh? canh tân d?t nu?c, t?i tân hóa quân d?i d? d? s?c b?o v? t? qu?c. Tháng 1/2007 H?i Ngh? Trung Uong Ð?ng (k? 4 khóa 10) thi hành quy?t ngh? c?a d?i h?i 10 ch? th? thành l?p m?t ?y ban nghiên c?u, phác th?o k? ho?ch d?a vào s? khai thác tài nguyên bi?n Ðông là chính d? hoàn t?t m?c tiêu vào nam 2020. Theo Giáo Su Carlyle Thayer vào cu?i nam 2007 k? ho?ch này dã du?c hoàn t?t nhung không du?c dua ra công khai (3).

S? vi?c ExxonMobil dã ngung giao kèo v?i PetroVietnam là m?t vi?c không m?y khích l? cho Vi?t Nam. Khi v? ExxonMobil x?y ra, Hoa K?, Vi?t Nam và công ty ExxonMobil d?u có thái d? c?ng r?n, nhung sau cùng Hoa K? dành nhu?ng b? Trung Qu?c m?t bu?c. Hoa K? dang tr?i qua con suy thoái kinh t? và Hoa K? dang c?n Trung Qu?c giúp d?. Ð? cho s? suy thoái kinh t? (recession) không bi?n thành kh?ng ho?ng kinh t? (depression), Hoa K? ph?i chi ti?n d? c?u (bail out) các công ty d?u tu, các ngân hàng và các co s? kinh t? tài chánh. Mu?n chi Hoa K? ph?i phát hành công kh? phi?u, và Trung Qu?c là qu?c gia duy nh?t có d? d? tr? ngo?i t? d? mua công kh? phi?u c?a Hoa K?. V?i s? suy thoái hi?n nay, s?c tiêu th? hàng hóa toàn c?u (nh?t là t?i Hoa K?) gi?m sút, n?n kinh t? s?n xu?t c?a Trung Qu?c cung b? ?nh hu?ng, cho nên vi?c giúp Hoa K? c?a Trung Qu?c cung là m?t cách giúp mình. Tuy nhiên Trung Qu?c có m?t con du?ng khác d? duy trì s?c s?n xu?t trong nu?c b?ng cách d?u tu vào các d? án (nh?t là các d? án xây c?t) d? t?o ra công an vi?c làm và duy trì s?c tiêu th? c?a dân chúng. Vì v?y Trung Qu?c không nh?t thi?t ph?i giúp mua công kh? phi?u c?a Hoa K? n?u Hoa K? không làm hài lòng Trung Qu?c ? nh?ng linh v?c trao d?i khác (4). Vi?t Nam vô tình tr? thành n?n nhân c?a cu?c d?i chác không tên này.

Theo Giáo Su Carlyle Thayer, trong tháng 8/2008 có b?n trang Web tu nhân b?ng Hoa ng? l?p lu?n r?ng Vi?t Nam là tr? l?c chính c?a Trung qu?c. Và n?u Trung Qu?c mu?n xác d?nh tu th? nu?c l?n và ?nh hu?ng trong vùng vi?c d?u tiên Trung Qu?c ph?i làm là chi?m dóng Vi?t Nam. Các trang Web nói trên còn dua ra các k? ho?ch dánh chi?m Vi?t Nam sao cho th?t g?n nh? (3). Vi?t Nam dã chính th?c yêu c?u Trung Qu?c ra l?nh rút các trang Web kia xu?ng, nhung hình nhu Trung Qu?c làm ngo cho r?ng dó không ph?i là ch? truong c?a nhà nu?c Trung Qu?c.

Theo Giáo Su Carlyle Thayer các nu?c trong vùng Á Châu Thái Bình Duong có nam d?i sách duong d?u v?i ý d? bành tru?ng c?a Trung Qu?c (3). Th? nh?t là d?i kháng (balancing), th? hai là dánh nhi?u m?t (hedging), th? ba là d?ng v? phía k? m?nh (bandwagoning), th? tu là ngo?i giao (engagement), và sau cùng là mê h?n tr?n ngo?i giao qu?c t? (omni-enmeshment).

Ð?i kháng có hai hình th?c, ho?c liên minh v?i các qu?c gia d?ng quy?n l?i d? cùng ch?ng Trung Qu?c, ho?c phát huy n?i l?c mà chính y?u là huy d?ng s?c dân và canh tân quân d?i. Ðánh nhi?u m?t g?m áp d?ng nhi?u gi?i pháp cùng m?t lúc, thí d? v?a ngo?i giao m?m d?o, v?a c?ng r?n. Ð?ng v? phía k? m?nh là phuong án làm vui lòng k? m?nh d? mua l?i ích kinh t? và gi?m áp l?c. Phuong án ngo?i giao t? danh t? dã gi?i thích. Và mê h?n tr?n là phuong pháp dùng ngo?i giao l?t léo, nhi?u m?t, nhi?u du?ng d? dua k? d?ch vào s? ràng bu?c c?a lu?t l? qu?c t?.

K? sách dáp ?ng c?a Vi?t Nam tru?c áp l?c c?a Trung Qu?c cho d?n nay không có gì rõ ràng. Hình nhu Vi?t Nam dang th? phuong án dánh nhi?u m?t, và dua Trung Qu?c vào mê h?n tr?n ngo?i giao qu?c t?. Tháng 12/2007 sau khi Trung Qu?c cho thành l?p thành ph? Tam Sa, Hà N?i cho phép thanh niên sinh viên bi?u tình hai l?n, sau dó c?m c?n. M?t khác m?i dây các nhân v?t lãnh d?o cao c?p c?a Vi?t Nam chia nhau di “xoa d?u” và “c?u vi?n”. Cu?i tháng 5/2008 T?ng Bí Thu Nông Ð?c M?nh di Tàu, cu?i tháng 6/2008 Th? Tu?ng Nguy?n T?n Dung di M?, tháng 10/2008 Th? Tu?ng Dung l?i di Tàu, d?ng th?i Ch? T?ch Nu?c Nguy?n Minh Tri?t di Nga. Trên m?t mê h?n tr?n, Vi?t Nam thu?ng nh?c nh? d?n lu?t bi?n, vi?n d?n th?a u?c v? s? ?ng x? trên bi?n Ðông (5), và c?nh giác Trung Qu?c r?ng Vi?t Nam có th? dua v?n d? tranh ch?p bi?n Ðông ra Liên Hi?p Qu?c và tòa án qu?c t? (6).

Vi?t Nam cung không quên phuong án d?i kháng, nhu ch? th? canh tân quân d?i, và g?n dây nh?t dã huy d?ng m?t cu?c “bi?u tình trên m?ng” b?ng cách cho phép VietnamNet (m?t m?ng di?n t? c?a nhà nu?c) dang t?i h?ng lo?t l?i ?ng h? c?a m?i t?ng l?p qu?n chúng ?ng h? l?p tru?ng “Hoàng Sa và Tru?ng Sa là c?a Vi?t Nam” c?a chính ph? và ph?n d?i gay g?t quy?t d?nh c?a Trung Qu?c cho t?p doàn d?u khí qu?c doanh Cnooc Ltd. (China National Offshore Corporation) dò tìm và khai thác d?u khí trong vùng tranh ch?p t?i Tru?ng Sa (7).

Liên minh v?i Hoa K? d? b?o v? ngu?n d?u khí t?i bi?n Ðông và s? t? do luu thông c?a tàu thuy?n cung là m?t ph?n c?a phuong án d?i kháng, nhung nhu dã nói ? trên Hoa K? dang ? m?t th?i di?m khó khan d? m?nh tay giúp Vi?t Nam.

Tình hình chung cho th?y Vi?t Nam dang lâm nguy. Các phuong án thoát hi?m h?u hi?u r?t ít và Vi?t Nam cung không còn nhi?u thì gi?.    

Tuy nhiên l?ch s? ch?ng ngo?i xâm c?a Vi?t Nam cho th?y Vi?t Nam có th? thoát hi?m n?u ngu?i c?m quy?n (b?t c? là vua thay tr?i tr? dân hay m?t d?ng d?c tài) bi?t doàn k?t toàn dân d? huy d?ng n?i l?c c?a dân t?c. Ð?ng C?ng S?n Vi?t Nam dang lãnh d?o qu?c gia. B? ngoài Vi?t Nam có v? phát tri?n và ?n d?nh, nhung th?c t? Vi?t Nam là m?t qu?c gia rã r?i thi?u n?i l?c. S?c m?nh c?a dân t?c không h?i t? l?i du?c du?i s? cai tr? d?c tài c?a d?ng c?ng s?n Vi?t Nam. “Bi?u tình trên m?ng” không t?o ra s?c m?nh và ch?ng d?a du?c ai!

Ð?ng c?ng s?n Vi?t Nam dang n?m uu th? chính tr? t?i Vi?t Nam và có d? di?u ki?n d? c?u nu?c n?u d?ng c?ng s?n Vi?t Nam quy?t d?nh c?i b? ch? d? d?c tài, dân ch? hóa d?t nu?c d? m?i t?ng l?p nhân dân, qua m?t ch? d? chính tr? da nguyên, du?c dóng góp ý ki?n và s?c l?c b?o v? t? qu?c.

Khi n?i l?c c?a dân t?c dã du?c tri?n khai, tru?c h?t Trung Qu?c ph?i e dè vì h? là ngu?i bi?t nhìn l?i l?ch s?. H? s? không quên Chi Lang, B?ch Ð?ng, Ð?ng Ða... Và th? gi?i - ch? y?u là Hoa K? - s? tin tu?ng d? b?o d?n hon trong chuong trình liên minh v?i Vi?t Nam d? b?o v? quy?n l?i kinh t? và chi?n lu?c chung. Có n?i l?c Vi?t Nam cung không s? ai s? b? mình.

Trong b?i c?nh hi?n nay, cu?c h?i th?o qu?c t? v? quan h? Vi?t-Trung t?i Hà N?i t? ngày 4 d?n 7/12/2008 v?i nh?ng thông tin có tính c?nh giác trong b?n thuy?t trình c?a Giáo Su Carlyle Thayer d?n th?t dúng lúc.

Luong tri và trách nhi?m c?a nh?ng ngu?i lãnh d?o d?ng c?ng s?n Vi?t Nam không bùng d?y lúc này thì còn ch? lúc nào? (8)

Tr?n Bình Nam

Dec. 4, 2008

binhnam@sbcglobal.net

www.tranbinhnam.com

(1) Báo “South China Morning Post” ngày 20/7/08 phát hành t?i H?ng Kông: Trung Qu?c dã áp l?c công ty ExxonMobil c?a Hoa K? rút ra kh?i th?a thu?n dò tìm và khai thác d?u khí trong bi?n Ðông ExxxonMobil v?a ký v?i công ty qu?c doanh PetroVietnam.

(2) “China-Vietnam ties remain more sour than sweet” by Roger Mitton, Asia Sentinel Consulting, 14/11/08,

(3) “The Structure of Vietnam-China Relations, 1991-2008”, paper by Professor Carlyle Thayer for the 3rd International Conference on Vietnamese Studies, Hanoi, Vietnam, 4-7/12/2008

(4) Theo “A Path Out of the Woods” by Fareed Zakaria, Newsweek Dec. 1, 2008

(5) “Th?a u?c v? cung cách hành x? và gi?i quy?t các tranh ch?p trên bi?n Ðông” (Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea-DOC) kh?i Asean ký v?i Trung Qu?c nam 2002.

(6) Ph?ng v?n ông Lê Công Ph?ng, d?i s? Vi?t Nam t?i Hoa K? ngày 23/9/2008 c?a nhà báo Lý Ki?n Trúc, T?p chí Van Hóa s? 132

(7) Theo b?n tin RFA ngày 1/12/2008 http://www.vietnamnet.vn/bandocviet/2008/12/816344/

(8) Tài li?u tham kh?o:

8.1 “Vi?t Nam trên de du?i búa” (6/2008) http://www.tranbinhnam.com/binhluan/Vietnam_TrenDe_DuoiBua.html

8.2 “Trung Qu?c khiêu khích Hoa K?” (7/2008)

http://www.tranbinhnam.com/binhluan/TrungQuoc_KhieuKhich_HoaKy.html

8.3 “Ðài RFA ph?ng v?n Tr?n Bình Nam v? v? ExxonMobil” (7/2008)

http://www.tranbinnhnam.com/binhluan/AChau_TuDo_PhongVan_Ve_ExxonMobil.html

8.4 “Trung Qu?c mu?n d?y Vi?t Nam m?t bài h?c” (8/2008)

http://www.tranbinhnam.com/binhluan/Trungquoc_MuonDay_VN_MotBaiHoc.html

8.5 “RFA ph?ng v?n v? tranh ch?p bi?n Ðông (8/2008)

http://www.tranbinhnam.com/binhluan/RFA_Phongvan_VeBienDong.html

8.6 “Chuy?n công du Trung Qu?c gian nan c?a th? tu?ng Nguy?n T?n Dung (10/2008

http://www.tranbinnhnam.com/binhluan/CongDu_TrungQuoc_TTDung.html