Một góc văn học bị bỏ quên: hai nhân vật Lý Toét và Xã Xệ.

Một góc văn học bị bỏ quên: hai nhân vật Lý Toét và Xã Xệ. Nó phản ánh xã hội đó, nó phóng chiếu và đưa ra cái nhìn xoi mói, giễu cợt về thực tại xã hội, nhìn ra được những nét thô kệch, dị hợm đã quá đát, hoặc quá tải của một thời.
Home Bắc Ninh: Hàng ngàn người về xem Hội Rước Pháo Làng Ðồng Kỵ Hàng ngàn người từ các tỉnh lân cận và Hà Nội đã đổ về làng Ðồng Kỵ thuộc xã Ðồng Quan, Huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (cách Hà Nội chừng 50 km) để xem hội rước pháo truyền thống vào sáng Mùng 4 Tết. Baghdad: Nổ bom xe ngay khách sạn bộ trưởng, 4 người chết Báo "Thanh Niên" chọn chín vụ án lớn nhất Việt Nam trong năm 2003 Bầu cử Tổng Thống Hoa Kỳ: Các chính phủ Á Châu đồng ý lập hệ thống theo dõi bệnh cúm gà Các chuyên gia thấy có tiến triển tốt trong cuộc đối đầu ở nhà tù Arizona Cán bộ lão thành tố cáo lãnh tụ Ðảng tham nhũng, không sửa sai Một cán bộ cao cấp nghỉ hưu có 57 tuổi đảng lên tiếng tố cáo nhiều lãnh tụ Ðảng tham nhũng và chế độ Hà Nội làm nhiều điều sái quấy, hại dân nhưng không chịu sửa sai. Sáu quân nhân Phi Luật Tân bị thẩm vấn vì tố cáo Bộ Trưởng Quốc Phòng vi phạm tự do bầu cử Cựu Thanh Tra Kay: Tình báo Hoa Kỳ trước cuộc chiến Iraq là có lỗi lầm Dải Gaza: Giao chiến khiến có ít nhất chín người Palestine chết Dịch cúm gà xuất hiện ở Hà Nội và đã lan ra tới 31 tỉnh Hà Nội: Sông Hồng cạn nước trơ đáy Hà Sĩ Phu bị công an kiếm chuyện sau khi đi Hà Nội chữa bệnh Hoa Kỳ thả hơn 20 tù nhân từ nhà tù Guantanamo Hoa Kỳ thành lập “Văn Phòng Thông Tin Giáo Dục Hoa Kỳ” tại Sài Gòn Tương lai các show truyền hình chưa rõ ràng sau khi đóng lại “Friends” Tùy theo cách nhìn của từng người vào vấn đề này mà có thể đưa ra một kết luận. Nhưng tình hình trên có thể phản ảnh mạnh mẽ việc các công ty truyền hình đang bắt đầu bí đề tài, hoặc có thể cho rằng đây là thời gian thử nghiệm trước khi các nhà sản xuất truyền hình đưa ra những câu chuyện mới. Nhạc sĩ Xuân Tiên Vậy mà 30 năm sau, gọi bằng “cụ” một người thường 30 năm trước đã được gọi bằng “cụ” rồi, người ta vẫn thấy có vẻ hơi sớm! Tạp Ghi Văn Nghệ: Hữu Loan, từ “Màu tím hoa sim” đến “Dao khúc: Cừu và cò” Nhìn lại những biến cố văn học Việt Nam, từ xưa đến nay, có những người vì án văn tự mà bị tru di tam tộc. Ðó là thời quân chủ phong kiến. Chế độ Cộng Sản có những cái án mà không thành án, suốt đời đeo đẳng, Thí dụ, vụ án “Xét lại”, vụ án “Nhân Văn Giai Phẩm”... Sự tàn bạo, khốc liệt không thua gì đời phong kiến, nếu không nói là thâm độc hơn. Tin Sinh Hoat: Nhiều hội đoàn tham dự lễ phát giải cải lương chiều nay Tuy bàn tán rất nhiều, ban tổ chức cũng vẫn im lặng chưa tiết lộ là nghệ sĩ nào đoạt giải, do đó mà nhiều người đã bán tin bán nghi. Cuộc đời Thanh Nga (Tiếp theo kỳ trước) - Do vậy mà tôi lo âu suốt mấy tháng nay, phải chi ông Mười Út mà chịu nhường vai kép chánh lại cho một kép trẻ khác, thì đỡ khổ cho tôi biết mấy! Phim “Oan Hồn” - thế giới bí mật đang chờ được khám phá / Phỏng vấn đạo diễn Victor Vũ Chuyện ma và chuyện tình kết hợp khi tình yêu vượt lên trên nấm mồ - tình yêu vượt qua sự chết và sẽ không bao giờ chết. Ðó là chính là chủ đề của cuốn phim. Phim “Oan Hồn” - thế giới bí mật đang chờ được khám phá / Phỏng vấn đạo diễn Victor Vũ Chuyện ma và chuyện tình kết hợp khi tình yêu vượt lên trên nấm mồ - tình yêu vượt qua sự chết và sẽ không bao giờ chết. Ðó là chính là chủ đề của cuốn phim. Quốc Dũng với “Cali Chiều Hội Ngộ” Quốc Dũng, nhạc sĩ quen biết với những nhạc phẩm tuổi học trò từ thập niên 1930, lại có dịp tái ngộ với khán thính giả Quận Cam sau lần đầu gần 2 năm trước đây để giới thiệu những sáng tác mới nhất của anh. Nỗ lực bảo tồn di sản chữ Nôm và việc ấn hành cuốn từ điển chữ Nôm đầu tiên Ấy thế mà, ngày nay, trong tổng số trên 80 triệu người Việt Nam, chỉ có chừng 30 học giả trên toàn cầu có thể đọc và hiểu rành rẽ chữ Nôm! Bài Ca Vọng Cổ: Ơn Cha Nghĩa Mẹ Ba mẹ ơi! Từ thuở nằm nôi cho đến lúc con bước, những bước chân đầu đời chập chững, ba mẹ đã vất vả vì con mà chẳng quản chi nắng dãi mưa... dầu. Ðồng Cỏ Nói về ban hợp ca Hạc Thành mà không có được một bài hát nào do họ trình bày, thật là một điều đáng tiếc. Nhưng e rằng, hiện không còn ai giữ được cái tài liệu quý báu đó, kể cả chính Nhật Bằng. Những vấn đề của Cải lương: Giải Phụng Hoàng - Diễn Viên Xuất Sắc cũng gặp lắm gay go! Kinh nghiệm lịch sử cải lương đã cho thấy, nếu giải đang phát mà vì lý do nào đó phải ngưng lại thì coi như tiêu luôn, như trường hợp giải Thanh Tâm bị đình chỉ năm Mậu Thân 1968 và ngưng luôn cho đến ngày nay. Thơ Phùng Cung Những người từng bị ở tù cộng sản rồi, ở tù mà không biết vì sao, không xét xử, không án lệnh, không biết bao giờ được tha, sẽ hiểu rằng sau một năm, hai năm, và càng lâu hơn, người ta càng không còn để ý hay biết đến ngày tháng nữa. Lễ phát giải Diễn Viên Xuất Sắc cho nghệ sĩ cải lương tại Little Sài Gòn Ðây là lần thứ ba mà Hội cổ nhạc miền Nam Việt Nam hải ngoại trao giải Diễn Viên Xuất Sắc cho nghệ sĩ sân khấu cải lương, và người ta tin rằng các lần sau thành quả sẽ đạt được cao hơn. Tạp ghi văn nghệ: G. G. MARQUEZ, Tình yêu thời dịch tả Nhưng nghĩ là một chuyện, cảm giác thực sự chỉ có khi trải qua mới hiểu được. Lúc bốn mươi tuổi, suy nghĩ khác. Năm mươi - Sáu mươi - Bảy mươi, mỗi một thời kỳ, một cảm giác, một đời sống. Khác biệt. Báo NV tường trình từ Cannes: Đại Hội Điện Ảnh Cannes Khai Mạc Rầm Rộ « Nếu bạn thích phim, thì Cannes là thiên đường. » Phóng viên Người Việt đang sống tại thiên đường phim, và trong các ngày sắp tới sẽ tiếp tục tường trình về các phim chiếu tại Cannes cũng như về những chuyện xảy ra quanh đại hội điện ảnh lớn nhất thế giới này. Báo NV tường trình từ Cannes: Đại Hội Điện Ảnh Cannes Khai Mạc Rầm Rộ « Nếu bạn thích phim, thì Cannes là thiên đường. » Phóng viên Người Việt đang sống tại thiên đường phim, và trong các ngày sắp tới sẽ tiếp tục tường trình về các phim chiếu tại Cannes cũng như về những chuyện xảy ra quanh đại hội điện ảnh lớn nhất thế giới này. Báo NV tường trình từ Cannes: Đại Hội Điện Ảnh Cannes Khai Mạc Rầm Rộ « Nếu bạn thích phim, thì Cannes là thiên đường. » Phóng viên Người Việt đang sống tại thiên đường phim, và trong các ngày sắp tới sẽ tiếp tục tường trình về các phim chiếu tại Cannes cũng như về những chuyện xảy ra quanh đại hội điện ảnh lớn nhất thế giới này. Điểm phim: SPIRITS = OAN HỒN Huyền Phạm +/- 30t: Em sợ thật, em ngồi co dúm trên ghế, không dám bỏ chân xuống đất, sợ người dưới gầm giường kéo chân. Little Saigon: Ca nhạc sĩ Quốc Dũng với “Cali chiều hội ngộ” 16-5 Ban nhạc được coi là khá hùng hậu, gồm những nhạc sĩ nổi bật của Little Saigon, như: Tùng Châu, Sỹ Ðan, Sỹ Dự, Ngọc Trác, Minh Ðức, Minh Kiệt, cũng như sự xuất hiện đặc biệt của nhạc sĩ Nguyễn Quang. Little Saigon: Ca nhạc sĩ Quốc Dũng với “Cali chiều hội ngộ” 16-5 Ban nhạc được coi là khá hùng hậu, gồm những nhạc sĩ nổi bật của Little Saigon, như: Tùng Châu, Sỹ Ðan, Sỹ Dự, Ngọc Trác, Minh Ðức, Minh Kiệt, cũng như sự xuất hiện đặc biệt của nhạc sĩ Nguyễn Quang. Victor Vũ trong linh hồn của một tác phẩm điện ảnh Và với Victor Vũ, linh hồn của cuốn phim “Spirits”, với tâm tình 100% Việt Nam, là một điều thật đáng quý, đáng quý ở chỗ anh vẫn tiếp tục tìm tòi... Victor Vũ trong linh hồn của một tác phẩm điện ảnh Và với Victor Vũ, linh hồn của cuốn phim “Spirits”, với tâm tình 100% Việt Nam, là một điều thật đáng quý, đáng quý ở chỗ anh vẫn tiếp tục tìm tòi... GIới thiệu sách: Hành trình Biển Đông I&II Chính ở cái lối kể chuyện mộc mạc ấy, tôi tin rằng mức khả tín của câu chuyện rất cao. Nhưng những dữ kiện họ đưa vào bài là một kho tàng bằng chứng cho thấy rằng trong loài người văn minh như thế vẫn còn những địa ngục man rợ của cái ác, sự dốt nát, ngu xuẩn và hèn nhát... GIới thiệu sách: Hành trình Biển Đông I&II Chính ở cái lối kể chuyện mộc mạc ấy, tôi tin rằng mức khả tín của câu chuyện rất cao. Nhưng những dữ kiện họ đưa vào bài là một kho tàng bằng chứng cho thấy rằng trong loài người văn minh như thế vẫn còn những địa ngục man rợ của cái ác, sự dốt nát, ngu xuẩn và hèn nhát... Stradivarius: Những chiếc vĩ cầm đắt nhất thế giới những chiếc đàn do bàn tay Antonio Stradivari làm ra từ 250 năm trước, gọi là đàn Stradivarius, đến giờ vẫn có giá cao nhất, từ nửa triệu đến 6 triệu mỹ kim. Tạp ghi văn nghệ: Nghĩ về một tác phẩm bị cấm ở trong nước Còn với nhạc ở hải ngoại? Trên nguyên tắc là đồ quốc cấm vì có lệnh lạc giao lưu văn hóa gì đâu!!! Thế mà, CD và DVD bán đầy đường, thứ gì ở Bolsa có là ở trong nước cũng có. Sao lạ kỳ vậy? Tạp ghi văn nghệ: Nghĩ về một tác phẩm bị cấm ở trong nước Còn với nhạc ở hải ngoại? Trên nguyên tắc là đồ quốc cấm vì có lệnh lạc giao lưu văn hóa gì đâu!!! Thế mà, CD và DVD bán đầy đường, thứ gì ở Bolsa có là ở trong nước cũng có. Sao lạ kỳ vậy? Victor Vũ trong linh hồn của một tác phẩm điện ảnh Tinh thần Ðông Phương - tình nghĩa gia đình, làng xóm, bà con - triết lý nhân quả (dù không lộ liễu trong tác phẩm) được chuyên chở qua những vấn đề đạo đức suy đồi bàng bạc trong cuốn phim, làm cho người xem phải động não, chứ không hẳn “Oan Hồn” là một phim kinh dị giải trí bình thường, vuốt ve thị hiếu của người xem. Phải đi Cannes mới biết thế nào là XHCN Phóng sự tường trình tại chỗ của Vũ Quí Hạo Nhiên. Có lẽ chưa có nơi nào “xếp hàng cả ngày” một cách toàn diện và khoa học như ở Ðại Hội Cannes. Trong sự chuyên môn hóa cực kỳ tinh vi của Ðại Hội Cannes, sau khi đã lấy thẻ muốn lãnh túi đựng các thông tin về đại hội, phải lãnh phiếu như dân chúng các quốc gia dưới chế độ gọi là “xã hội chủ nghĩa” trước kia (không có phiếu sao gọi là XHCN?) mang qua chỗ khác, building khác, trong Palais de Festival, để tiếp tục xếp hàng. Không cần nói ai cũng biết rằng trong thời đại khủng bố hiện nay, trước khi vào Palais phải xếp thêm một hàng nữa để khám túi và rà kim loại. LÊ NGUYÊN LONG PHAN NHƯ TRÂN ĐOÀN TÂM ẢNH NGUYỄN GIA PHÚC Suy thoái kinh tế được chính thức công bố, chứng khoán giảm kỷ lục Thứ Hai, ngày 1 tháng Mười Hai, thị trường chứng khoán trải qua một trong những ngày thứ Hai tệ hại nhất trong lịch sử: Dow Jones tụt 680 điểm, khi thực trạng suy thoái kinh tế của nước Mỹ được chính thức công nhận. CHU VI SƠN NGUYỄN VĂN TẾ CAO VĂN TƯƠNG NGUYỄN VĂN HỒNG TRỊNH MỸ LỘC ĐỖ NGỌC TÙNG HUỲNH THỊ CÚC NGUYỄN THANH HÙNG HÀ MỘNG ANH BÙI HUY THÔNG	Nguy?n Van L?c (K? 1) LTS: Bài vi?t du?i dây là tài li?u du?c công b? trên m?ng lu?i Talawas. Van chuong trào phúng là m?t th? d? ?ng, d? k? v?i cái m?i quá và nh?t là cái cu mà rích. Van chuong dó g?n li?n v?i th?c t? xã h?i nh?t d?nh c?a m?t th?i d?i. Nó ph?n ánh xã h?i dó, nó phóng chi?u và dua ra cái nhìn xoi mói, gi?u c?t v? th?c t?i xã h?i, nhìn ra du?c nh?ng nét thô k?ch, d? h?m dã quá dát, ho?c quá t?i c?a m?t th?i. Nhi?u ngu?i nói nó là t?m guong ph?n chi?u xã h?i cung không xa l?m dâu. Nhung nó v?n nh?m m?c dích t?i h?u là vui dùa, là di?u c?t, dí d?m hóm h?nh. Không d?t du?c di?u dó, nó thành th? van chuong phê bình có dao th?t, có dâm ch?t m?t vui. Cái khó là ? ch? dó. Vì th?, th?i xua Aristote dã nói m?t câu dáng d?i: hài u?c là bi?u t? m?t trình d? khôn ngoan và tri th?c cao. 1. Trào phúng d? ?ng v?i cái r?m M?i khi cu?i là cu?i cái r?m, cái ng? ngh?ch, cái khác ngu?i, cái không gi?ng ai. Không ai l?i di cu?i cái bình thu?ng. Trong cu?c s?ng n?i ti?p cái cu cái m?i, c? th? n?i duôi nhau, h?t cu r?i m?i và m?i l?n có thay d?i t?o ra nh?ng xung d?t liên t?c. Ðó là v?n d? xung d?t m?i cu muôn thu?. Cái m?i hôm nay s? tr? thành cái cu ngày mai và cái cu dó t?o c? cho m?t cái m?i s? hình thành. Nhung khi có nh?ng ngu?i l?t d?t di t?t h?u, ho?c b?o th? v? d?i s?ng, v? cách suy nghi, an m?c c?a h? khác ngu?i, lúc dó nó tr? thành cái r?m và tr? thành d?i tu?ng c?a trào phúng. Cái r?m nhi?u khi có th? tha th? du?c vì là chuy?n nh?, chuy?n cá nhân, chuy?n c?a m?t ngu?i. Trào phúng nhân kích nó lên, phóng to thêm, tô d?m thêm, tr? thành chuy?n xã h?i. Bao gi? trào phúng cung là cái quá t?i c?a cái r?m. Nghia là có m?t nó xít ra mu?i. Ch?ng h?n s?ng bên này mà an xong c? x?a rang vung vít nhu múa g?y. T? ch? x?a rang nói quá thành múa g?y, ch? dó là trào phúng. Nhung m?i quá dôi khi cung tr? thành quá t?i, chu?ng m?t m?i ngu?i, cung tr? thành trào phúng. Nh? h?i ngoài B?c, tru?c 1954, tôi th?y ph? n? nào m?c qu?n xa tanh hay l?a tr?ng d? h?n cái qu?n lót bên trong, t? nhiên b?n thân tôi dánh giá th?p v? ph?m giá d?o d?c ngu?i dó. Ðúng là r?m. Nh?t là tóc phi dê thì dích th? là me Tây r?i. Ngu?i ta g?i gi?u là “d?i r?” trên d?u. Ð?i r? là hài u?c d?y. Vào d?n trong Nam, ch? nào cung th?y các cô m?c qu?n tr?ng, tóc u?n quan l?i th?y d?p, cái ?ng qu?n tr?ng l?p, ?ng r?ng d?n m?t ngu?i chui vô l?t d?n ham nu?t nu?c b?t mu?n chui vô cho r?i, l?i n?i h?n cái mông lên. Lúc dó l?i không cu?i, vì ai ai cung m?c gi?ng nhau. Và nghia là ch? thành trò cu?i, dù nó r?m khi nó là thi?u s?. Ch?ng hi?u n?p s?ng xã h?i thay d?i hay cái d?u tôi thay d?i. Biên gi?i t?t x?u, giá tr? d?o d?c n?m ? ch? nào trong tôi ? hai th?i k? mà tru?c là x?u, sau là t?t. R?y rà th?t. Khi ngu?i ta ti?p xúc v?i cái m?i thì cái cu tr? thành r?m, quê mùa c? l?. Cái búi tó c? hành c?a dàn ông vào th?i 1930 tr? thành cái r?m, trò cu?i cho thiên h?. Hi?u th?, cu d?ng nghia v?i x?u, gàn d? h? l?u c?n b?. M?i d?ng nghia v?i t?t, ti?n b?, d?p, dáng theo. Chính trong cái lúc giao th?i dó, lúc m?i cu còn trong vòng tranh c?p mà trào phúng có m?t. Trào phúng c?a T? L?c Van Ðoàn (TLVÐ) là nh?m bêu gi?u cái cu, c? xúy cái m?i. Cái cu qua hình ?nh Lý Toét, Xã X? mà d?c di?m là th? c?u, quê mùa, d?t nát, gàn d?, an m?c lôi thôi, l?ch th?ch. Qu?n ?ng cao, ?ng th?p, di dâu cung c?p cái ô. Cái m?i du?c nâng cao qua hình ?nh Loan và Dung trong Ðo?n Tuy?t, trong N?a Ch?ng Xuân hay H?n Bu?m Mo Tiên. Nhung nhu trên dã nói, m?i cu là chuy?n tuong d?i, m?i dó r?i cu dó, m?i hôm nay cu ngày mai. Cu?c s?ng m?i ngày m?i thay d?i, m?i cu dan vào nhau t?o thành nh?ng kh?ng ho?ng ti?n b? d?n d? không bao gi? có m?i cu rõ r?t. Cái rõ r?t là cái giao th?i d?n n?i có th? nói th?i nào cung là giao th?i c?. 2. Lý Toét Xã X?, bi?u tu?ng xã h?i m?i cu c?a m?t th?i Ngày nay, nói d?n Lý Toét, Xã X? nhi?u ngu?i không nh? n?a. Ho?c có còn nh? cái tên là cùng. Bài này, xin cùng v?i d?c gi? g?i l?i c? m?t th?i, d?a vào m?t s? hình ?nh tài li?u cu mà tôi nu?i ti?c g?i b?ng m?t tên: M?t góc van h?c k? t? 1930 d?n 1945 dã b? b? quên. Quên th?t. Sách van h?c s? t? Duong Qu?ng Hàm d?n Ph?m Th? Ngu, tài li?u giáo khoa, tài li?u báo chí, g?n nhu ch?ng còn ai nh?c nh? d?n th?i k? van h?c mang bóng dáng Lý Toét, Xã X? n?a. V? NGU?N G?C C?A LÝ TOÉT VÀ XÃ X? Nhi?u ngu?i có th? l?m cho r?ng hai nhân v?t này có m?t d?u tiên trên t? Phong Hóa tru?c khi có t? Ngày Nay c?a TLVÐ Không ph?i v?y. Tu?ng th? là l?m. Hai ông có m?t trong m?t v? g?i là Chèo c?i luong vào kho?ng nam 1930. Lúc dó Lý Toét l?i dóng vai ông Lý Ðình Dù. Lý Ðình Dù t?c là ông lý tru?ng làng Ðình Dù. Ch?c lý tru?ng, xã tru?ng ch? thu?c t? ch?c hành chánh mi?n B?c mà thôi, trong Nam không có ch?c nhu th?. Ông lý tru?ng d?i di?n trung gian gi?a chính quy?n c?p trên và dân làng ? du?i, du?i lý tru?ng có phó lý, có m?c tri?n và có b?n khán th?, truong tu?n lo vi?c tu?n phu, canh gác an ninh và d? phòng tr?m cu?p. C? nhu th? thì m?i vi?c trên làng, trên du?i m?t tay lý tru?ng, trên d?i du?i d?p. T? vi?c an u?ng an ninh, nh?t là thu? má, m?t tay lý tru?ng c?. Trên là b?n chánh phó t?ng d?n các ông tiên ch?, th? ch?. Ch?c xã tru?ng ch? là ch?c v? mà ngu?i ta có th? b? ti?n ra mua, mua r?i thì mi?n phu phen t?p d?ch. Làng có dình dám thì du?c ng?i chi?u trên. Ð?n th?i Pháp thu?c thì có c?i t? hành chánh, có h?i d?ng xã v?i xã tru?ng, bên c?nh có ông huong su lo vi?c d?y h?c và ông th? b? lo vi?c s? sách Câu h?i d?t ra ? dây, th? thì hà c? gì ngu?i ta l?i mang ông ra làm trò gi?u c?t. Thói thu?ng dân ch? bi?t có ông, thu thu? cung ông nên c? ông mà ghét mà oán mà th?t ra ông ch? là tà l?t cho ? trên ch? dâu dánh dó. Ông là thi?u s? so v?i dân làng. Không có thi?u s? m?t bên, da s? m?t phía, không có trào phúng. Ông tr? thành d?i tu?ng cho ngu?i ta chê cu?i, dùa ngh?ch gi?u c?t cung nhu anh mõ. Cho dù th? nào di n?a, cung ph?i tìm ra m?t nhân v?t t? th?n. Ch?n ông là ph?i, v?a du?c nhi?u ngu?i bi?t và nh?t là nhi?u ngu?i ghét, d?ng th?i ông là bi?u tu?ng cu?i cùng c?a cái còn sót l?i nhu cái gai c?n ph?i nh?. Ông ch?y di du?ng nào du?c. Không ch?n ông thì ch?n ai. Trong dân gian nói chung, ngu?i ta thu?ng ch? nói t?i hai ông Lý Toét và Xã X? làm ta mu?ng tu?ng d?n Laurel, Hardy v? cái v? b? ngoài M?t anh m?p phì, m?t anh g?y bé. Cung dúng d?y. Nhung th?t ra, th?i dó còn m?t nhân v?t n?a mà d?i da s? chúng ta dã quên, quên d?t m?t. Tôi xin giúp ông d?i m? s?ng l?i và ph?c ho?t danh giá cho ông. Ông là ai, thua là ông Bang B?nh. Trong ba ngu?i thì Bang B?nh kh?n kh? nh?t, vì b? ngu?i d?i ghét cay ghét d?ng. Th? nh?t b?i g?c gác c?a ông. Theo m?t s? ngu?i x?u m?m d?n th?i thì ông ch? là th? tà l?t, th? lính canh. Nhung ông có cái tài ch? mình ông có du?c là th?c khuya không bu?n ng?, hay có ng? thì ông ng? d?ng. Ð? ông canh gác, ông v?n d?ng mà ng? thành không anh tr?m nào dám ló m?t ra. Làng nu?c du?c yên. Ch? nh? cái tài dó mà ông du?c thang truong tu?n và d?n nam sau du?c b?u làm chánh t?ng. Nào dã xong. Có l?n tr?i mua t?m tã kéo dài ngày này qua ngày khác d?n nu?c sông dâng lên mu?n l?t. Ông ra h? dê c? d?ng trông mà th?t ra ông v?n ng?. Ông s? tình c? di quan sát vào lúc t? m? sáng v?n th?y ông t?n t?y d?ng ? dó, ông s? c?m d?ng quá khi nhìn th?y m?t ngu?i ch?c s?c t?n t?y v?i dân, khi v? bèn t?c kh?c phong ông lên ch?c bang tá. Ông có cái tên Bang Bi?n t? dó. Bang Bi?n mà ngu?i ta g?i ch?ch ra Bang B?nh thì x? lá quá. Ngu?i d?i b?t d?u x?m xì ghen v?i ông, ghét ông t? dó. Ông cung m?p ch? thua Xã X?. Nhung ngu?i ta ghét ông nên t? cái khan vuông d?i d?u, d?n ánh m?t nhìn c?a ông, ngu?i ta cung x?p lo?i: d? ti hí m?t luon, giai thì tr?m cu?p, gái buôn ch?ng ngu?i. Không có cái m?t m? ti hí dó làm sao ông ng? d?ng du?c, làm sao ông leo lên ch?c bang tá du?c. R?i c? th?, mi?ng ngu?i d?i, có m?t d?n mu?i: nào ông an m?c ch?ng khác m?t ông quan, di xem di?n binh thì trèo m? nó lên c?t dèn cho tho?i mái, ch?ng gi?ng ai. Ði t?m bi?n thì ông sai vác m?t cái gh? cao c?ng, cao d?n hon thu?c, ng?i ch?m ch? trên dó. Du?i là dám th? dân t?m. Th?t ch?ng gi?ng ai. T?m ông không xu?ng bi?n, c? m?c c? qu?n áo, r?i sai ngu?i làm xu?ng bi?n múc nu?c r?i ng?i trên dó gi?i nu?c k? c?. M?t lô cái không gi?ng ai n?a, chu?ng n?a, l? n?a. Ch?ng ?y cái không gi?ng ai, ch?ng ?y cái ch? mình ông dám làm. B? mang ra làm trò cu?i là cái ch?c. Ch? có th? mà ngu?i ta ghét cay, ghét d?ng ông. Nay dã thành danh, theo thói d?i, ông cung mu?n tay m?t anh nhà nho vi?t cho cái câu d?i treo gi?a nhà. Ông g?p m?t anh thâm nho x? lá (pince sans rire) vi?t t?ng câu sau dây: V?n lý tru?ng thành. Câu dó dã du?c anh d? nho gi?i nghia cho ông là mu?n ví ông có công d?c ch?ng khác gì b?c tru?ng thành ? Trung Hoa b?o v? cho dân lành kh?i gi?c giã cu?p bóc. Có lý l?m. Ð?c ý ông treo b?c tru?ng lên gi?a phòng khách. Có bi?t dâu, anh nhà nho có thêm d?u h?i vào ch? “tru?ng” thay vì d?u huy?n. Hai ch? dó nh?c nh? cái g?c gác c?a ông tru?c dây ch? là chân lý tru?ng quèn ch? hay ho gì. Di nhiên, quý v? cung hi?u là ch? Bang B?nh cung là d? gi?u nh?ng ch?c s?c trong chính quy?n, v?n xu?t thân ch? ra gì nay m?t bu?c lên cao... Nhung dù sao, cung v?n th?y t?i nghi?p cho Bang mà còn B?nh n?a. VAI TRÒ C?A LÝ TOÉT XÃ X? TRONG VAN CHUONG TRÀO PHÚNG K? t? khi Lý Toét dóng vai ông Lý Ðình Dù, b?ng nhiên ông tr? thành n?i ti?ng nhu m?t tài t? màn b?c Ông b?t d?u xu?t hi?n trên m?t s? l?n báo chí mi?n B?c d?o m?o nhu Nam Phong, Phong Hóa r?i nh?t là Ngày Nay... Ð?c bi?t nh?t, nhi?u tranh gi?u c?a ông du?c dân Pháp ua chu?ng nên ông l?i xu?t hi?n thu?ng tr?c trên báo Tây n?a, mà xu?t hi?n ngay trang bìa. Lý Toét, Xã X? ch?m ch? trên báo Tây. Th?t là k? l?. Ông Lý Toét chuyên môn ch?i Tây l?i du?c báo Tây dang m?i dáng nói ch?. Ch?i mà du?c ngu?i ta thích, ngu?i ta mê. Cái s? n?i ti?ng trong su?t mu?i m?y nam, báo chí dang m?i ngày dã hon h?n nh?ng Út Trà Ôn, Thành Ðu?c, Ph?m Duy, Tr?nh Công Son, Khánh Ly, Thái Thanh và thêm Nguy?n Cao K? n?a c?ng l?i. M?c d?u Thái Thanh, Khánh Ly còn dó, tôi v?n ph?i m?o mu?i xúc ph?m d?n danh ti?ng c?a hai bà. M?c d?u ông Nguy?n Cao K? du?c c? trong l?n ngoài nu?c nói qua nói l?i. Tôi v?n gi? l?i, tôi nói không sai, nói có sách mách có ch?ng. Ðã có l?n trong m?t k? thi, ch?ng bi?t thi gì, ti?u h?c, hay tú tài, ông giám kh?o dã h?i thí sinh: Sau khi vua Lý Thái T? bang hà, trò cho bi?t ai dã lên k? v? Lý Thái T?. Câu h?i có v? b?t bí, hoi khó, anh h?c trò còn dang ?m ?e thua: Lý... Lý... Lý gì thì anh chua nh? ra. Ông giám kh?o không kiên nh?n, th?y b?c nhung nh?c khéo... Lý này b?t d?u b?ng ch? T... Anh h?c trò su?ng quá, phá ra cu?i, nh? ra du?c r?i nói th?t to: Thua ... Lý Toét! Nhung hình các ông Lý Toét thì d?u có guong m?t, di?u b? nhu tu?ng gi?ng nhau c?. Ðúng th?, th?t ra ch? có mình h?a si M?nh Qu?nh v? thu?ng xuyên cho các báo, r?i sau này, nhi?u báo theo cái nét chính dó d? mô ph?ng hình Lý Toét Xã X?. Các ông du?c ph? bi?n r?ng rãi d?n d? không bi?t ai là tác gi? các hình v? n?a. Vì báo nào cung dua nhau v? ho?c thuê v?. Ngu?i ta thích các ông d?n d? m? t? báo là l?t ra xem tru?c hình v? t?u v? Lý Toét Xã X?. Mua báo là d? mua d?c và xem hình Lý Toét và Xã X? ch?ng khác gì bây gi?, nhi?u ngu?i m? t? báo m?i tu?n ra là xem cáo phó, xem ai ch?t và nh?t là xem ai còn s?ng. Anh ch?t dã dành, anh s?ng thì mu?n nh?c nh? m?i ngu?i: ta còn dây này. Ðó là n?n van h?c h?i ngo?i phúng di?u. Nói d?ng d?n ra thì có th? nói, bên c?nh cái n?i dung van chuong vi?t, có m?t ch? d?ng không nh? cho m?t lo?i hình van h?c d?a trên các hình phóng h?a hài u?c, nhu sau này có h?a si Chóe ch?ng h?n. Không có nó, t? báo kém h?p d?n, b?t d?c gi?. Nó là c?n câu com c?a t? báo. Ð?ng th?i nó bi?u th? b? m?t xã h?i c?a m?t th?i k?. Th?i k? t? 1930 d?n 1945. Nhìn Lý Toét, Xã X? là nhìn m?t xã h?i c?a th?i k? dó thu g?n l?i. V? N?I DUNG TRÀO PHÚNG Hình ?nh Lý Toét, Xã X? là hình ?nh xã h?i nh?ng nam 1930-45 thu h?p l?i v?i hai th? gi?i Th? gi?i c?a xã h?i cu và m?i. Hai ông là di?n hình cho cái xã h?i cu dang suy thoái v?i nh?ng v?ng v?, l? b?ch, bu?n cu?i qua cái b? ngoài khan dóng áo dài, c?p cái ô, ngu?i ?m tong teo, lung khòm... Ðeo kính x? xu?ng, râu ria m?c b?a bãi, nói nhang nói nhít, ng? ng?n, nh?n xét d?m da d?m d? d?n l? b?ch bu?n cu?i. Nó có cái gì quá dáng, nó có cái gì quá t?i, có cái gì vu?t quá cái bình thu?ng, cái chua ch?c dã có th?t ngoài d?i. Nhung dó l?i là di?u ki?n ?t có và d? c?a ngh? thu?t trào phúng. Trào phúng mà nhu t? chân, nói th?t, có cái gì nói cái dó thì ai cu?i cho du?c [1] . Vì th?, hình ?nh Lý Toét dã du?c kích x?u lên nhi?u l?n, thô k?ch hóa c? con ngu?i t? hình dáng, di?u b?, c? ch?, tính n?t. Thu?c d?n dâu xin vi?t d?n dó: Ông Lý Toét mà c?p cái ô Ði ra ph? g?p lúc mua to Có bác Xã X? mà mu?n di nh? Tay thì v?i v?, mi?ng thét bô bô Kìa ông Lý, th?c nhi ra sao. G?i nhu th? mà ch?ng xem sao Giá có cúp ru?u thì d?n choi li?n Ði nh? m?t tý thì c? vênh vênh Ô ông Xã th?t rõ lôi thôi Ô tôi nang c?p mà b?t nang xòe Nang d?ng d?u hè mà b?t nang treo N?i dung chê cái quê mùa c?a Lý Toét Theo tôi, có l? dây là di?u mà các nhà van, nhà báo nh?m vào Lý Toét. H? mu?n khai thác tri?t d? cái d?t, cái quê mùa, cái không thích ?ng không theo k?p dà ti?n c?a van minh xã h?i b?y gi?. Chê thì d? r?i, nhung làm th? nào chê mà v?n th?y l? b?ch bu?n cu?i m?i du?c. Tài là ? ch? dó. Cái d? tài “t?nh” v?i “quê” cung là m?t trong nh?ng d? tài du?c s? d?ng nhi?u l?n, nhi?u tru?ng h?p. “T?nh” d?ng nghia v?i van minh, ti?n b?, theo m?i. “Quê” d?ng nghia v?i ch?m l?t, d?t nát. Khi ngu?i ta g?i ai là “nhà quê” là theo cái nghia dó. (Còn ti?p)
Powered By Nguoi-Viet Online